رښتين او پښتو د ساپوهنې ( نفسياتي علم ) په رڼا کښې ارواښاد ډاكتر كبير ستورى
دلوے، مهربان او بخښونکي خداے پاک په نامه
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/09/01 او وخت
5:32 |
ما ووژنه اټک يوسفزی
خلاص مې له عذابه کړه ما ووژنه سترګې بې حجابه کړه ما ووژنه هسې هم اوس وېره د قصاص نشته شمېر مې بې حسابه کړه ما ووژنه شمعې غوندې ګونګه زما ژبه کړه ژر مې بې جوابه کړه ما ووژنه هسې په اندک فتوا راځه ياره تېر مې له کتابه کړه ما ووژنه
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/09/01 او وخت
5:22 |
نمونځ او مودت سيد محسن محسن بې له شکه نمونځ د دين ښکلےستون دے چې بې نماز ګرځي هغه کس خو ملعون دے خو باطل دے هغه نمونځ چې بې درود وي دا درود جوړې نمانځۀ لره ژوندون دے مودت چې د قربی نه وي په زړۀ کښې که هر څو کړي بندګي دا تش ناخون دے فېصله ده د قران روايت نۀ دے په سورت کښې د شوری مينې قانون دے د نبي او آل ولا روح د نمانځۀ دے بې ولا نمونځ د بدن او روح بېلتون دے سيد محسن کلام قران او له حديث کړي پکښې شک کار د رجيم يا د مجنون دے
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/09/01 او وخت
5:20 |
بدلون
سميع الدين افغاني
هغه دنيا ده نن ېې رنګ بدليږي اغيا رهغه دے نن ېې څنګ بدليږي دا کومې لوبې چه پرون چلېدې نن د هغو لوبو نېرنګ بدليږې دا د شبـــــاب شانې ظاهره ښکاري؟ که په رښتياسره يې خــوندبدليږي؟ ځای د ټوپک که له قلم سره شي زمونږ بادشاه زموږ ملنګ بدليږي پرون چه خپلوکښې وو لاس اوګريبان هغه زمری هغه پلنګ بدليږي د يو ارمان د يو تغير په هيله په علم ،پوهې ځاے د جنګ بدليږي
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/09/01 او وخت
5:18 |
دا زمونږ زېبا وطن ارواښاد ملنګ جان دا زمونږ زېبا وطن
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/09/01 او وخت
5:17 |
د رحمان بابا نصيحت
چي مـــــدام د بـــــــل و عېبو تـــــــه نــــــظر کړې خــــداے له خپـــــله عيبــــــــــــه ولې بې خبر کړې
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:38 |
د غېرت چغه
محمد يوسف خدمتګار
پښتونه پاڅيږه غيرت وکړه د پلار نيکه په څير همت وکړه
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:37 |
خپل سپيڅلي رب ته
فضل عظيم عظيم- مرغزار سوات
ستا به ثنا همېشه وايم ربه ستا خدائي به هر وخت ستايم ربه د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:33 |
د وطن د ګلدرو سندرې وايم
فېروز خان افريدے_ قطر
د وطـــــن د ګلــــدرو سندرې وايم زه د خاورې د سپرلو سندرې وايم
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:32 |
ځنکدن ته مې ارام پرېږد
عبدالحفيظ مليار - ويانا
مه مې خوزوه مه مې دردو سره غرض لره مه مې غملړلو خاطرو سره غرض لره
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:31 |
د اغيارو لمسون
روشن بنګش - پاړه چنار
پرون څومره خاموشي وه څومره امن او سکون ؤ دا د چا جنازه راغله چې نارې دي شر او شور دے د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/07/01 او وخت
5:30 |
پير بابا حضرت سيد علي ترمزي (رح)
حمزه بابا که يو نظر وکړې په ما باندې بابا د بونېر محبوب د رب په رښتيا شاهِ با صفا د بونېر د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:46 |
غزل خوشحال بابا
مرد هغه چې همت ناک، برکت ناک له عالمه سره خوږ په زيست و ژواک
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:40 |
د فلسطين ژړا انور شاهين خانخېل
په فلسطين کې کونډې رنډې يتيمان ژاړی د اسرائيلو په ستم ټول مظلومان ژاړی د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:39 |
د فلسطين ازادی
فضل يزدان افتاب _ بره بانډۍ ( سوات)
ازادی د فلسطين خو روشن باب دے مظالم د صهيونېسټ مونږ له عذاب دے د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:38 |
اختر نسيم لېوال
زما د هيلو اميدونو بختور اختره زما د ژوند د بهارونو زورور اختره د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:36 |
غزل مراد علي مراد راته د مينې چې اقرار نۀ کوي چې په ما باندې ګل ګوزار نۀ کوي د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:36 |
د لېمو خبرې محمد يوسف خدمتګار مزدور زوے د همت زلمي که زړونه واړۀ نۀ کړي معشوقې به يو وخت خپلې را وادۀ کړي د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:34 |
پېښور محمد الله افغان
هر زيارت به يې اباد به منجور ؤ ستاسو ښار په اذانونو بختور ؤ
د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:33 |
آخرت دلدار حسېن مجروح
خداے نه وغواړه دعا د آخرت چې ښائسته دې شي دنيا او آخرت د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:32 |
دلېونيانو په جامه کښې ذکرالله ملنګ دا ستا په سر به ياره زۀ قبولې زولنې کړم کوڅه کښې به دې ګرانه ګرېوان څيرې لوڅې پښې کړم د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:31 |
هسک منا ر
ملتيا ر ـ جنوبي پښتونخوا
ستاپه خيال کي چي تل ورک وم،تادريادنکړم هيڅکله که رنځو ر وم که روغ رک وم، تادريادنکړم هيڅکله د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:30 |
مظلوم فلسطين
انور تبسم – صده کرم اېجنسي
د غزې په لويه تړانګه سوريې په سرحدونو تسلط دے د كفارو د خليل په زيارتونو د تفصيل لپاره دلته کلک کړئ + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/05/01 او وخت
5:29 |
لويه خدايه
فېروز افريدے - قطر
په صفت د څوک مکين د پاس اسمان کړو څوک په نفس دې را بهر د خلد مکان کړو چې انا او ضد دې مل زما افغان کړو خدايه پاکه ژوند دې ډير راته اوس ګران کړو دا زما د خپله لاسه په ما کيږي چي زما غلام دې نن زما سلطان کړو دا د خپلو خطاګانو سزا مو مي پښتنو چې خپل وطن د جنګ ميدان کړو نور د صبرد زغملو توان مو نيشته ډير دې اوږد دا د صبر امتحان کړو پاکه خدايه ستا په لوے کرم به کيږي په دا خپل تدبير کښي پاتې دې انسان کړو لويه خدايه بس د امن دعا غواړم د فيروز دې که پوره دغه ارمان کړو
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:34 |
د امام خمېنی (رح) شخصيت
دلدار حسېن مجروح - پېښور
په تاريخ کښې به ياديږی شخصيت د خمېنی څوک انکار ترې کوې نه شی حقيقت د خمېنی هر پېغام يې د اسلام دے او هر چا ته خاص و عام دے هر پېغام يې دے هر چا ته وصيت د خمېنی تفرقې دلاسه ورک يـوپه هر ځاے کښې ځکه سپک يو د يووالی دے هر چا ته وصيت د خمېنی تفرقه يو بيماری ده دا زمونږ کمزوری ده اتفاق سره راغونډ شئ په وحدت د خمنېی اناالحق کلمه ووايه مۀ ويريږه بې له خدايه بس په زړۀ کښې راپېدا کړه يو جرات د خمېنی نن د هر مظلوم په زړۀ بس يو دغه ارزو ده دے ظالم د زمانې ته ضرورت د خمېنی په اسلام باندې قربان ؤ ښه منونکے د قرآن ؤ مسلمان ځکه ژړيږی په رحلت د خمېنی د هر چا دغه دعا ده اخوت يې تمنا ده کاش چې مونږه وې منلے نصيحت د خمېنی د مجروح په نوم يادېږم خمېنی نه قربانېږم لـرم زړۀ کښې عقيـدت او مـحبت د خمـېنـی
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:32 |
غزل
مراد علي مراد- دره آدم خېل
شيندم ګلونه د جانان پۀ لار کښې اميد لرمه د هجران پۀ لار کښې بهار راغلے ؤ زۀ نۀ پوهېدم ځکه ژړېږم د خزان پۀ لار کښې ژوند مې تېريږي د اوبو پۀ شانې درياب بهيږي د دوران پۀ لار کښې روان پۀ زمکه يم خو خداے خبر چې چرته رسېږم د اسمان پۀ لار کښې زما منزل زما د زړۀ مقصد دے مزل کومه د ارمان پۀ لار کښې اميد لرمه چې را وبه رسي نصيب لرمه د جهان پۀ لار کښې مراده لاړ کۀ شمه ډېر هم لرې تا له راځمه د کاروان پۀ لار کښې + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:27 |
غزل
ظهور احمد ظهور- دبۍ
مينې دې خيالونو سره مل کړمه وګوره تا څۀ رنګه بد ل کړمه ډېره موده پس دې بيا ګويانه کړم څنګ دې خمارو سترګو غزل کړمه خاندمه چي نه نو نور به څۀ کوم زۀ مي خپل جانان ځان سره ټل کړمه دې ته رحم ستا کۀ د خداے ووايم؟ ګله زۀ دې يو دوه کښې اټل کړمه اوښکې به شبنم دې غېږ کښې اوروم تا کۀ زۀ اودۀ پۀ خپل څنګل کړمه څومره به مزه وکړي ستا سترګو کښې وايم چي خپل ځان درته کجل کړمه شپې د انتظار ظهوره نۀ درومي ډېري بانې جوړې کۀ چل ول کړمه
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:26 |
غزل ډاکټر علي کمېل قزلباش
ستا و کوڅې ته چې درځمه او تر پايه رسم رقص د زړګي شي چې به اوس تر يوه ځايه رسم اوس لا د ځان په معرفت کښې هم نيمګړے يمه زۀ چې تر ځانه ورسېږمه، تر خدايه رسم ته لکه چېغې د ملا، سماعتونه وهې زۀ لکه نعره د دروېش د زړۀ تر پايه رسم تۀ د ازغي غوندې لمن نيسې، سوالګرصفته زۀ د بهار د خوشبوي غوندې تر ورايه رسم که دې د شونډو رنګ کړم خور د خپل وجود په ګلبڼ تل ته به زۀ د بهارونو تر سرايه رسم کمېله ډېر چې رانه لرې، دا نزدې دښمن دے څنګه به زۀ تر خپله نفسه پورې وايه رسم + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:20 |
نيمګړې هيلې
ځمکه دي ډېــــره وي بـزګـــــردي نــــه وي
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/03/01 او وخت
5:20 |
د نوروز اختر
( د ارواښاد امام خمېني يو عرفاني غزل )
پښتو ژباړه: انور شاهين خانخېل
د نوروز باد الوتلے هم په غرۀ هم په صحرا د اختر جامې په تن کړې که بادشاه دےکه ګدا د جنت د باغ بلبل چې لاره نه موندله يار ته په مطرب د محفل ناز کړم هغه شو قبله نما لرې لاړل له صحرا نه که صوفيان که عارفان وو تۀ جام واخله له مطربه که په لار ځې د صفا په اختر کښې ټول روان دی هم صحرا او ګلستان ته ما سرمست له مېخانې نه مخ په لور کړو د الله مبارک يې دا نوروز شه که غنی دے که دروېش خلاص لږ ور د بتخانې کړه اے زما خوږه اشنا که مرشد د خراباتو در، ته لار وکاندې ما ته ور به نه شمه په پښو زۀ سر او زړۀ به ځی زما وم قطار کښې په کلونو د دستار د خاوندانو چې نزدې شومه دلدار ته هسې بيا نه شم خطا
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:10 |
د اروښاد غني خان يو کلام
که په شګو کښې ژوندون وي ربه بو مې ځه صحرا له که سودا کښې ناز اؤ شرنګ وي ما مرۍ ورکړه سودا له که په سا کښې مستی نه وي ربه مرګ راوله سا له که هلال پېغام د نور د خندا د رڼا نه وي ماته غوره توره شپه ده ډېره غوره له هلاله که د ژوند مطلب بل نشته بس ژړل دي سوزېدل دي دا خپل جوش په بېرته واخله دا خپل هوش په بېرته واخله زۀ پتنګ ستا په رڼا يم مئين ستا په تورو نه يم که کافر که مسلمان يم يمه ستا د نورو نه يم زما واړه کمزوۍ دي جوړې ستا، ستا له کماله تيارۀ ځکه شوله توره چې شوه روکه له هلاله چې تا روک کړمه حېوان شم چې تا ووينم انسان شم تۀ درياب د شنو چينو يې زۀ پټے د لوږو تندو چې تا روک کړم بيابان شم چې تا ښُکل کړمه بوستان شم دا ګناه زما د څه ده چې زۀ چغې شم جانان شم دا خو ستا د خېست قصور دے چې زۀ غم شم بيابان شم يا خو واک د فقير را د ژندون دې رنګين خوب له يو خېسته شانې تصوير را چې ستا حُسن پرې بندي کړم داسې لاس داسې زنځير را که دا اوښکې ستا شراب وي که دا چغې ستا رباب وي که زما ژړا د عُمر يو لمحه ستا د شباب وي که زما همه مستی دا يو حباب ستا د سرور وي زۀ خوشحاله يم په هر څه چې کوې زما په ځان تۀ عجيبه زما جانان يې عجيبه زما ارمان تۀ هله زۀ د ځان مالک شم چې خپل څان درکړمه تاله هله مست خوبونه راشي چې ګوټ وکړم ستا د خياله اے د کُل جهان مالکه جواب را ستا د جماله ولې جوړ صحرا کښې باغ کړې قصاب جوړ کړې له کُلاله ولې ولې ربه ولې؟ د دې ولې جواب څه دے؟ څنګه څنګه اے جانانه! ازغی څه دي؟ مضراب څه دے؟ اے د لوږې تندې ربه ډک جام څه دے، کباب څه دے؟ ای د مرګ اؤ ژوند مالکه مرګے څه دے؟ شباب څه دے؟ اے د ژوند اخر جانانه ژوندون څه دے حساب څه دے؟ اے د تورو تيرو خانه څه معني ستا د رڼا ده اے د مرګ او ژوند مالکه څه رنګينه ستا خندا ده + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:8 |
د امن پېغمبر (ص) ډاکټر محمد اسحاق سباؤن
دنيا لپاره داسې پېغمبر دے محمد (ص) د کفر تورو شپو لره سحر دے محمد(ص) په يو وحدت يې لرې تفاوت د تور او سپين کړ د وخت په بينا سترګو کښې نظر دے محمد (ص) کړې فخر به امت پرې په قيامت کښې په هر رنګه راغلے دې دينا ته بختور دے محمد(ص) پسر د عبدالله او آمنې بی بی ياديږی د فاطمه زهرا د زړګی سر دے محمد(ص) د جبر او د ظلم مخنيوے کړے رسول دے مرهم د هر مظلوم د هر پرهر دے محمد(ص) کړی فخر سباوون چې امتيانو کښې يې شمار دے شفـيع يـې هـم د ورځــې د محشر دے محمد(ص) + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:7 |
د اهلبېتو (ع) لاره منير حسېن طوري – کرم اېجنسي
چې ښودلې راتـه دغـه لار نبی ده نو دا لاره پــه تحقيق سـره صحی ده نـو دا لاره پــه والله عـين اسـلام دے ګـوره ګوره كه صادق كه شافعی دے نو قـــائل يې د دنيا هــــر يو ولي دے په دې لاره چې څوك نه درومی ناكام دے پـــه دې لاره باندې پير روښان هـم تللو بـل په دې لاره خوشحال خـــان هم تللو په دې لاره كښې سكـون او هـم ارام دے داسې نه چې بس يو خوشحال پـرې تللو بلـــه هــغه قومي شـاعر اقــبال پـــرې تللو چې ګـواه يې دغـه لاره كښې كــلام دے چـــې مــــنونـکے د دې لارې شـيرازی دے پلـوي يې د دې سيمې شېخ سعدی دے پــه دې لاره بــل روان عــــمر خيـــــام دے چې بې شكه يو سرخېل يي انور شاه دے ورپسې بــــل هغــــه ښکلے ستار شاه دے چـــې جاري يې د انسان په نوم پېغام دے پــــه دې لاره هـــــم حــمزه بــــابــــا روان ؤ كــــه يې ګـــوري غنی خـــان پــــــــه دا روان ؤ د هغوي په پاك روحــــونو مې ســـلام دے
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:5 |
سپرلے راغے ظهوراحمد ظهور- نوے کلے
سپرلے راغے شينکے خور شو + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:4 |
نعت شريفډاکټر امير سلطان شاهد – شيرين کوټې بلع العلی بكمـالهكشف الدجی بجمالهحسنت جميع خصالهصلوا عــليه و آلهدا چې شاهان د زمانې يې غلامان وو واړهشان ته يې ګوره پېوندی پڼې په پښو د هغۀتاج د ياسين او د لولاك د چا په سر چې ښکاریالله الله شړۍ پرته ده په اوږو د هغۀورته ماڼۍ چې د قېصر او د كسری پسخيږیخوب به همېش په بستره ؤ د وښو د هغۀچې خاوندان د بخملونو لاس په نام وو ورتهپېوند له لرې ښكارېدو به په جامو د هغۀچې څو څو ورځې به فاقې يې تېرولې په ځانمدام به اوږی مړېدل په دروازو د هغۀچې په خپل كور كښې د ډېوې لپاره تېل به نه وودنيا روښانه ده د نور په تجلو د هغۀداسې خاكسار چې خوب په زمكه بې بستر يې كوۀسپوږمۍ به زمكې ته راتله په اشارو د هغۀداسې هستی چې ازار شوے ترې مېږے هم نه ؤظالمان ويرې نه رپېږی په ليدو د هغۀداسې يو سر چې په لوړتيا کښې تر اسمانه ورتلوڅنګه راتلې به بې اختياره په زانګو د هغۀداسې يو ښځه چې د ظلم انتها يې کړې وهګوره هغې ته هم معافی په دروازه د هغۀچې د دارېنو واک تل د چا په لاسو کښې ؤحسن ، حسين سورلي كوله په اوږو د هغۀنه داسې ؤ، نه چرته شته او نه به راشی چرېالله په خپله درود وائي په لوستو د هغۀهغه خاتم د رسالت هغه تاجدار د حرمشاهـد غـوښتنه كـوی رب نـه د لــيدو د هــغـۀ
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:2 |
د خداے ګران رسول (ص) ته ډالۍ
فضل عظيم عظيم - سوات
محمد(ص) چې رهبر وی مدام زما هيڅ يو خيال فکر به نه وی خام زما په نبيانو کښې سردار يې د رب دوسته پېغمبر يې هم د زړۀ ارام زما کومه لاره چې دا ستا د خوښې نه وي پورته مه شه په هغه لار ګام زما چې ستا دين يې په خوښۍ دے قبول کړے هغه دے پښتون سپېڅلے قام زما ته خو يې خېرالبشر نورالبشره ستا اسلام باده پښتو دے جام زما ستا په خاوره د ناپاکو يرغل وينم دغه رنځ خوراک دے هر ماښام زما دښمنان دي ستا يهود که امريکه ده راته برند دي غواړی خوب حرام زما ازاد خياله به همېش سرلوړی ګرځی نه به شی چرې ضمير غلام زما ستا امت کښې دې يووالے خداے پېدا کړی شه نصيب دغه يو ستر انعام زما ستا د پښو خاورې رانجۀ ګڼم د سترګو کړه قبول په ځان عظيم سلام زما
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 88/01/01 او وخت
5:1 |
د امام حسېن (ع) ماتم
د عقل، قرآن ، سنت او پښتو ادب په رڼا کښې
د پښتو متل دے چې غم او ښادي ورور او خور دي. يعنې چې څنګه خوشحالي د انسان له ژوند سره يو تړلے څيز دے نو دغه شان غم هم د انسان په فطرت کښې شامل دے. او په دنيا کښې به داسې يو انسان نه وي چې غم يې نه وي کړے بلکې مشهور پښتون عارف، شاعر او اديب ارواښاد حمزه بابا خو غم د انسان اصل بللے دے او خوشحالي يې اضافي بللې ده او دا حقيقت يې په ګوته کړے دے چې دا غم دے چې د انسان د ترقۍ او تکامل سبب ګرځي او انسان له حق او حقيقت سره اشنا کوي نه خوشحالي.بابا د غم په حقله په خپل کلام کښې داسې وائي:
نشته خوشحالي هسې په نوم خو خوشحالي ده غم د انسان اصل دے خوشي يې اضافي ده غم چې کله کم شي او پېدا ترې څه راحت شي بس دغه حالت دے چې نامزد په مسرت شي غم دے د انسان انسانيت ته رسوونکے دے له ماديت نه روحيت ته رسوونکے غم د زړۀ په سيپ کښې مرغلره بې بها ده غم دے چې پېدا د خوشحالۍ ترېنه رڼا ده دا له فطرتي صلاحيت سره نداف دے بيا کوټه کره معلومول کوي صراف دے غم دے چې راوړاندې ورته ويره د فنا کړه غم دے چې فنا يې په کوشش سره بقا کړه څو که مرغلره له سيپۍ جدا کوي غم تاج ته د بادشاه يې هم بې شکه رسوي غم جار غمه چې زۀ دې له خپل ځان سره اشنا کړم زۀ دې په معنا له کل جهان سره اشنا کړم ستا په آئينه کښې حقيقت مې د ځان وموند ستا په حېرانۍ د بې نشان مې نشان وموند تا زما و عشق وته ګرمي د ځوانۍ ورکړه ستا په ډاډ مې ګرانه مرحله د مينې سر کړه تا چې مکمله په اخېر کومه ځواني کړه بس نو خوشحالي هم د هغوي دې لا فاني کړه پلار د خوشحالۍ او مسرت او ابتهاج يې سر د سړيتوب درباندې وياړي تۀ يې تاج يې بس نو دغه غم دے چې احساس د سړي ويښ کړه هم د مستقبل لره وسواس د سړي ويښ کړه
بابا چې د غم په حقله څه وئيلي دي حقيقت دے ځکه چې د انسان ژوند ته که لږ پام وکړو نو کله چې انسان دنيا ته راشي نو وړومبے کار يې ژړا وي او که ونه ژاړي نو يا خو مړ پېدا وي او يا د ډاکټرانو په عقيده څه پېدائشي بېماري لري. د سائېنسدانانو او د روغتيائي او تجربي علومو پوهانو په باوري دي چې اوښکې مختلف خصوصيات لري چې ځينو ته اشاره کوو: ١- له اوښکو سره داسې آنزيم خارجيږي چې چې سترګې او د سترګو چاپېره برخه له عفونيت څخه ساتي. ٢- د يو لړ ټېسټونو د نتيجو له مخې هغه کسان چې زياته ژړا کوي ډېرکم د معدې او هاضمې د سېسټم له زخم سره مخامخ کيږي. ٣- سائېنسدانان عقيده لري چې ژړا د باطني زيانونو او روحي او نفسياتي بيماريو په کمولو کښې ډېر عجيبه تاثير کوي. ٤- د اوښکو او ژړا له لارې د ځينو بيماريو تشخيص هم کېدې شي، ځکه چې د سترګو اوښکې د بدن د وينې صفاء شوې مايه ده چې د اوښکو په وجه د کېنسر د مختلفو ډولونو پېژندګلي کېدې شي. همدا رنګ چې انسان کله له دنيا نه ځې نو هم د ژړاګانو، وير او ماتم په بدرګه کښې رخصتيږي او حتی انسان ته چې په دنيا کښې څه خفګان او صدمه ورسي نو طبي او نفسياتي ماهران يې خپلوانو ته سپارښتنه کوي چې وې ژړوي او که وې نه ژړل نو د هغه غم او خفګان په وجه يې ژوند ته خطره وي. نو همدا رنګ چې څنګه د انسان په فطرت کښې په ژړا څه قدغن او پابندي نشته نو دغسې په الهي دينونو په تېره بيا په اسلام کښې چې د انسان د فطرت مطابق خداے پاک جوړ کړے او غوره کړے دےپه ژړا باندې هيڅ پابندي او بندېز نشته بلکې ژړا يې ښۀ او زياته خندا يې بد فعل بللے دے. همدا وجه ده چې دنيا ته څومره انبياء رالېږلے شوي دي هغوي په خپل ژوند کښې زيات ژړلي دي او خندا به يې هم تر مسکا پورې محدوده وه. د مثال په توګه حضرت آدم (ع) چې کله د ترک اولي په وجه له جنت نه دنيا ته راولېږلے شو نو ډېر زيات به يې ژړل نو چې کله يې له پاک رب نه د خپلې ترک اولی بخښنه غوښته نو د حضرت محمد مصطفی (صلی الله عليه و آله وسلم) او د هغوي د پاکو اهلبېتو په وسيله يې دعا کوله او ويل به يې چې: اللهم بحق محمد انت المحمود، اللهم بحق علي انت الاعلي، اللهم بحق فاطمه انت فاطرالسموات والارض، اللهم بحق حسن انت المحسن، اللهم بحق حسېن انت قديم الاحسان. او چې په دې دعا کښې به کله د امام حسېن (ع)نوم ته راورسېد نو ډېر به يې وژړل نو له خداے پاک نه يې د دې راز پوښتنه وکړه نو خداے پاک ورته د کربلا کېدونکې ټوله واقعه بيان کړه او بيا به يې ډېر ژړل. همدا رنګ حضرت يعقوب (ع) په خپل زوے حضرت يوسف (ع) پسې کلونه کلونه ژړا وکړه او دومره زيات به يې ژړل چې د سترګو مبارکو نظر يې لاړ خو خداے پاک له دغې ژړا نه منعې نه کړ بلکې هغه يې په قران مجيد له صابرينو څخه ياد کړے دے يعنې مطلب دا چې ژړا د صبر په خلاف عمل نۀ دے. او حضرت نوح (ع) به دومره زيات ژړل چې اصل نوم يې عبدالغفار ؤ خو د زياتو ژړا ګانو په وجه يې نوم نوح وګرځېد چې نوح ، نوحې او مرثيې ويونکي او ژړاګانې کوونکي ته ويل کيږي.په هر حال هر يو پېغمبر په خپل خپل دور کښې ژړاګانې کړي دي خو خداے پاک نه يوازې هغوي له دې کاره منعې کړي نۀ دي بلکې د هغوي د دې کار ستائېنه يې کړې ده. کتابونو نقل کړي دي چې د احد په جنګ کښې چې کله د يزيد د نيا هندې په حکم سره د هغې غلام وحشي د خداے د ګران رسول (ص) ترۀ سيد الشهداء حضرت امير حمزه (ع) شهيد کړ، بيا يې د هغۀ سينه څيرې کړه او له ډېرې غصې نه يې د هغۀ لړمون وخوړۀ او بيا يې د هغۀ بدن پائمال کړ. نو چې کله جنګ اودرېد او د خداے ګران رسول (ص) د شهيد ترۀ پائمال شوے بدن وموند نو ډېر يې وژړل بيا يې د هغۀ د جنازې نمونځ وکړ او بيا به يې د جنګ د يو يو شهيد جنازه راوړله هرې جنازې سره به يې د حضرت حمزه (ع) د جنازې نمونځ هم کوۀ چې په دا ډول د هغۀ اويا ځل د جنازې نمونځ وشو او بيا يې دفن کړو.( تاريخ طبري ٢ ټوک، سيرۀ حلبي ٢ ټوک، سيرۀ ابن هشام ٣ ټوک، کامل ابن اثير، شرح ابن ابي الحديد، طبقات ابن سعد ٣ ټوک) همدا رنګ نقل شوي دي چې کله د خداے ګران رسول (ص) مدينې ته راستون شو او د کوم انصار کور سره به تېرېدۀ نو په خپل شهيد باندې د ژړاګانو اوازونه به ترې راتلۀ نو د خداے ګران رسول (ص) په افسوس سره وفرمايل: (( و اما حمزه لا بواکي له )) زما په ترۀ حمزه (ع) باندې ژړا کولو والا ولې څوک نشته؟ نو چې کله د رسول الله (ص) دا خبره د خلقو غوږو ته ورسېده نو ټول د حضرت حمزه (ع) کورته لاړل او وير او ماتم يې وکړ او له دې نه پس بيا دا د خلقو دود او دستور جوړ شو چې کله به يې له جنګ نه خپل شهيد راوړۀ نو اول به د حضرت حمزه (ع) کور ته ورتلل ژړا او ماتم به يې کوۀ او وروستو به يې بيا په خپل شهيد باندې ژړاګانې کولې.( مسند احمد بن حنبل ٢ ټوک) همدا رنګ چې کله د خداے د ګران رسول (ص) د ترۀ زوے حضرت جعفر طيار د شهادت خبر راورسېد نو له نورو خلقو نه علاوه د خداے د ګران رسول (ص) ګرانې لور او د جنت د ښځو سردارې هم ډېر وژړل نو دغه وخت د خداے ګران رسول (ص) وفرمايل: (( پکار دي چې ژړا کوونکي د جعفر په شان کس باندې ژړا وکړي)) ( الاستيعاب ١ ټوک د حضرت جعفر طيار د ژوند حالات ) او په حديث کښې دا هم راغلي دي چې له دې وروسته به کله د خداے ګران رسول (ص) د جعفر بن ابي طالب او زېد بن حارثه (رضي لله تعالي عنهم) کورونو ته ورغې نو د هغوي په ياد کښې به يې زيات ژړل. له حضرت بي بي عائشې (رض) نه روايت دے چې کله حضرت عثمان بن مظعون وفات شو نو د خداے ګران رسول (ص) د هغۀ مړے ښکل کړ او وې ژړل. ( الاصابه ٤ ټوک، اسدالغابه ٣ توک، الاستيعاب ٣ ټوک، مجمع الزوائد ٣ ټوک) همدا رنګ کتابونو راوړي دي چې په کوم کال حضرت خديجه (رض) او حضرت ابو طالب (رض) وفات شول نو د خداے ګران رسول (ص) هغه کال د (( عام الحزن )) يعنې د غم او وير کال په نوم ونوموۀ.او هر وخت به يې د هغو دواړو په ياد کښې ژړل او په اسلام باندې د هغوي احسانونه به يې يادول. نقل شوي دي چې کله وړومبے خليفه وفات شو نو لور بي بي عائشې يې ډېر ورپسې وژل، همدا رنګ د دويم خليفه او دريم خليفه په وفات هم د هغوي اولادونو ډېرې ژړاګانې وکړې. خپله د خداے د ګران رسول (ص) په رحلت باندې د هغه حضرت د ګرانې لور بي بي فاطمې (ع) ژړا مشهوره ده او هغې به د هغه حضرت له رحلت نه پس د عمر تر اخېره پورې ژړا کوله او دومره به يې ژړل چې ځينو خلقو اعتراض وکړ چې د دې په ژړا سره مونږ تنګيږو او په ارام کښې موخلل راځي نو بيا يې له مدينې نه بهر د هغې لپاره بيل کور جوړ کړ چې په (( بېت الاحزان )) باندې مشهور شو او هلته به يې وير او ژړاګانې کولې. مستدرک الصحيحين، مسنداحمد بن حنبل، صواعق محرقه، کنزالعمال، التهذيب التهذيب، ذخائرالعقبي، مجمع الزوائد او نورو کتابونو راوړي دي چې کله امام حسېن (ع) وزېزېد او د خداے ګران رسول (ص) په غېږ کښې واخېست نو ورته يې ډېر وژړل چې کله ترې د خوشحالۍ په دې موقع د ژړا پوښتنه وشوه نو وې فرمايل چې حضرت جبرائيل (ع) راته د دۀ د دردوونکي شهادت د واقعې خبر او د کربلا خاوره راوړه. زمونږ ټولو مسلمانانو دا عقيده ده چې د رسول الله (ص) هر فعل سنت دے نو چې هر کله د خداے ګران رسول (ص) هغه وخت په امام حسېن (ع) باندې ژړا کوي چې لا هغه واقعه پېښه شوې هم نه ده نو د دغې دردناکې واقعې له پېښېدو نه پس خو په هغې باندې ژړا او ماتم نور هم اهميت پېدا کوي. حتي امام احمد بن حنبل په فضائل صحابه کښې روايت نقلوي چې د خداے ګران رسول (ص) وفرمايل: (( چې چا د حسېن (ع) په قتل باندې ژړا وکړه يا يې له سترګو يوه اوښکه توې شوه نو خداے پاک به يې جنت په برخه کوي. (فضائل صحابه ٢ ټوک، احقاق الحق ) په مستدرک حاکم او احقاق الحق کښې راغلي دي چې راوي وائي چې د خداے ګران رسول (ص) د امام حسېن (ع) په شهيدېدو او په هغۀ باندې د ژړا په اهميت دومره زياته وېنا وکړه چې مونږ او د خداے د ګران رسول (ص) اهلبېتو په کربلا کښې د امام حسېن (ع) په شهادت کښې هيڅ شک نه درلود ( مستدرک حاکم ٣ ټوک، احقاق الحق ١١ ټوک) د حضرت علي (ع) په حقله نقل شوي دي چې کله په يو سفر کښې د کربلا له زمکې سر تېرېدۀ نو له مرکب نه راکوز شو او ډېر زيات يې وژړل او د کربلا په مېدان کښې يې د خپل زوے امام حسېن (ع) د شهادت خبر ورکړ.( مسند احمد بن حنبل ١ ټوک، اسدالغابه ٤ ټوک، مجمع الزوائد ٩ ټوک، کنزالعمال ٧ ټوک، صواعق محرقه ، ذخائرالعقبی ) چې ارواښاد حمزه بابا دا واقعه په شعر کښې هم راوړې ده لکه چې وائي: چې لـــه يمن نه شو راستون پـــه کربـــــلا ورسېد خاورې يې ښکل کړې په زار زار علي حېدر وژړل يا په يو بل شعر کښې وائي: لـــــه يمنـــــه چـــې علــــــي پــــــه کربلا شو کربـــــلا بــــــاندې چــــې راغے پـــــه ژړا شو يو صــــاحب ترې په پرســـان د مدعـــــا شو په غريو غريو کښې بوتراب ورته ګويا شو چــــې دا ځــــاے مې د اولاد د شهادت دے دلتـــــه هلتــــــــه د فــلاني فلاني تربت دے
حضرت ام سلمه (رض) وائي چې د امام حسېن (ع) په شهادت باندې پېريانو هم وير او ژړا وکړه (تهذيب التهذيب، ٢ ټوک، مجمع الزوائد ٩ ټوک، ذخائرالعقبی) همدا ډول روايت له حضرت مېمونه (رض) نه هم نقل دے. همدا رنګ له حضرت ام سلمه (رض) نه نقل شوي دي چې د امام حسېن (ع) په شهادت باندې اسمان هم وژړل او له اسمان څخه د وينو باران اورېد (ذخائرالعقبی ١٥٠ مخ ) يو لړ روايتونه نقل شوي دي راويان وائي چې کله امام حسېن (ع) شهيد شو نو اسمان تندر ونيوۀ او ستوري ښکاره شول او مونږ ګمان وکړ چې قيامت راغے ( سنن بېهقي ٣ ټوک، مجمع الزوائد ٩ ټوک، تهذيب التهذيب ٢ ټوک، صواعق محرقه ١١٦ مخ، طبراني هم نقل کړے دے ) لکه ارواښاد غني خان وائي: دا قيامت دے که معراج دے او که ورځ د کربلا دي دا شګو کښې سرې وينې که ګلــونه د لالـــه يا د نوښار ارواښاد عبدالله وائي: عرش د زانګو په مثال وهي ټالونه پـــــه کربـــلا رژوي خــــزان ګلـــــونه همدا رنګ روايت نقل شوے دے چې د امام حسېن (ع) په شهادت باندې په کربلا، شام، کوفه او خراسان کښې له اسمان څخه د وينو باران وشو.(صواعق محرقه، ذخائرالعقبي، تفسير ابن جوزي او ابن جرېر وغېره) همدا رنګ په رويتونو کښې هشام له محمد نه نقل کړي دي او همدا رنګ ابن سيرين او نور ګڼ شمېر راويان وائي چې د امام حسېن (ع) له قتل نه مخکښې مونږ په اسمان کښې د شفق سرخي نه وه ليدلې خو د امام له شهادت نه پس په اسمان کښې د شفق سرخي څرګنده شوه. ابن جوزي وائي چې انسان غصه شي نو مخ يې سور شي او د امام حسېن (ع) په شهادت باندې د خداے پاک قهر او غصه د شفق په سرۀ کېدو کښې څرګنده شوه.( صواعق محرقه ١١٦ مخ، تهذيب التهذيب، حليه الاولياء ٢ ټوک، مجمع الزوائد ٩ ټوک وغېره ) لکه ارواښاد حمزه بابا هم دې حقيقت ته اشاره کړې او وائي: د شفق سرخي د وينو دے نشان د حسېن نن معلوميږي رزمګاه هر بيابان د حسېن يا بابا په يو نظم کښې دا بند راوړے دے چې وائي: شفق په وينو کړي ژړا په ابتلا د حسېن يا په يو بل ځاے کښې داسې وائي: د شهادت په وينو رنګ چې شوه لمن د امام د فضا سترګې شوې ګلرنګې د شفق په خرام همدا رنګ په روايتونو کښې راغلي دي چې د امام حسېن (ع) د شهادت په ورځ په بېت المقدس او شام کښې به چې چا کوم کاڼے اوچت کړ نو له لاندې نه به يې تازه وينه راوته. (مجمع الزوائد ٢ ټوک، ٩ ټوک، ذخائرالعقبی ١٤٥ مخ ) په يو روايت کښې راغلي دي چې د امام حسېن (ع) له قبر مبارک نه چاپېره اويا زره فرښتې به ترقيامته پورې وير او ژړا کوي. ( ذخائرالعقبي ١٥٧ مخ ) چې کله ابراهيم (ع) خپل خوږ فرزند حضرت اسماعيل (ع) د قربانۍ لپاره بوتلۀ او حلالولو يې نو خداے پاک ورته يو ګډ راولېږۀ او د حضرت اسماعيل (ع) په ځاے يې هغه ګډ حلال کړ نو دغه وخت حضرت ابراهيم (ع) خفه شو چې ولې خداے پاک مې د زوے د قربانۍ په ځاے ګډ راولېږۀ ؟ نو په قران مجيد کښې راغلي دي چې خداے پاک حضرت ابراهيم (ع) ته داسې خطاب وکړ: وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (سورۀ الصافات ١٠٧ او ١٠٨ ايتونه) يعنې (( (اے ابراهيم !) او مونږ د دې بدله يوه لويه قرباني وګرځوله او د دې تذکره مو وروستي دور ته پرېښوده)) د دغو مبارکو ايتونو په تفسير کښې تفسيرالمتقين، تفسير صافي، عيون الاخبار وغېره د خداے د ګران رسول (ص) له پاکو اهلبېتو څخه د حضرت امام علي رضا (ع) د يو روايت په حوالې سره ليکلي دي چې کله خداے پاک حضرت ابراهيم (ع) ته حکم وکړ چې د حضرت اسماعيل (ع)په ځاے هغه ګډ حلال کړه چې مې درولېږۀ نو حضرت ابراهيم (ع) په زړۀ کښې دا تمنا پېدا شوه چې کاش زما په لاس زما زوے قرباني شوے وے نو ښه به وه ځکه چې په هغۀ باندې زما زړۀ کوم درد کړے وے نو لوے اجر به مې په برخه شوے ؤ. نو خداے پاک ورته وحي وکړه چې اے ابراهيم! زما په مخلوقاتو کښې تا ته له ټولو نه خوږ څوک دے؟ حضرت ابراهيم (ع) عرض وکړچې خدايه! تا داسې څوک نه دي پېدا کړي چې ستا له حبيب حضرت محمد مصطفی (ص) نه زيات ما ته خوږ او عزيز وي. خداے پاک ورته وحي وکړه اے ابراهيم! تا ته حضرت محمد (ص) زيات خوږ دے که خپل ځان ؟ هغۀ عرض وکړ هغه ما ته له خپل ځانه زيات خوږ دے. بيا وحي وشوه چې تا ته خپل اولاد زيات خوږ دے يا د هغۀ اولاد؟ عرض يې وکړ: د هغۀ اولاد. بيا ورته وحي وشوه چې د دښمنانو په لاس په ظلم سره د هغۀ د بچي وژل به ستا زړۀ ډېر ودردوي او که ستا په لاس زما په حکم ستا د بچي حلالېدل به ستا زړۀ زيات ودردوي؟ عرض يې وکړ: د دښمنانو په لاس په ظلم سره د هغۀ د بچې قتلېدۀ به زما زړۀ زيات ودردوي او بيا ورته خداے پاک د کربلا ټوله واقعه واوروله چې په اورېدو سره يې د حضرت ابرهيم (ع) په زړۀ کښې يو درد را اوچت شو او په چغو چغو يې وژړل نو خداے پاک ورته وفرمايل چې ابراهيم !که تا خپل زوے په خپل لاس حلال کړےؤ نو زړۀ به دې دومره نه ؤ دردېدلے چې څومره دې اوس د حسېن (ع) د قتل په حال اورېدو سره ودردېدۀ نو له دې امله چې د خپل بچي غم او درد د محمد مصطفی (ص) د بچي په درد او غم فديه کړو نو ما ستا لپاره د اخېرت هغه لوړې مرتبې په ځان فرض کړې چې کومې په مصيبت باندې صبر کوونکو ته په برخه کيږي. ارواښاد حمزه بابا (رح) هم په دې حقله وائي: د ايثــــار له اسماعيل نــــه ابتداء وزېږېدله لــــه حُسېنه تکامل او انتهـــــاء وزېږېدلـــــه لور له موره پېدا کيږي له ډېوې شي ډيوه بله کـــــه يې ګـــورې لـــه کعبې نه کربلا وزېږېدله بابا د عاشورې ورځ د قربانۍ ورکولو په حقله د حضرت ابراهيم (ع) او حضرت اسماعيل (ع) د خوب تعبير بللے دے او وائي: نن هغه ورځ د قربانۍ چې يې تکميل شوے دے د خوب تعبير د ابراهيم او اسماعيل شوے دے يا بابا د امام په شهادت داسې وائي: ذبح عظيم شو مکمل پاتې نور حال نۀ شو زېر د منت اوس د اکمال پاتې اجمال نۀ شو
او د دغو مبارکو ايتونو تفسير حکيم الامت علامه اقبال د شعر په ژبه داسې کړے دے: الله الله بای بسم الله پدر معني ذبح عظيم آمد پسر يعنې پلار حضرت علي (ع) يې د بسم الله د (( ب )) تفسير دے او زوے امام حسېن (ع) يې په قران مجيد کښې د (( ذبح عظيم )) تفسير دے. او يا په يو بل ځاے کښې علامه صېب وائي: غريب و ساده و رنګين هے راستان حرم نهايت اس حسين ابتداء هے اسماعيل يعنې د اسلام د حرم داستان ډېر غريب او مظلوم، ساده او د قربانۍ په وينو سره رنګين داستان دے ځکه چې مونږ مسلمانان چې ځانونه ملت ابراهيمي (ع) ګڼو نو ابراهيم (ع) زمونږ د اسلام د مبين دين ابتداء هم قربانۍ ته د خپل زوے اسماعيل (ع) په څملولو سره وکړه او په اخېر کښې دغه قرباني هم د هغوي په اولاد کښې امام حسېن (ع) په عملي توګه ورکړه. همدغه رنګ حضرت ابراهيم (ع) چې اسماعيل (ع) قربانۍ ته څملوۀ نو د اسلامي کال يعنې هجري قمري کال د وروستۍ مياشتې يعنې د ذۍالحجې لسمه نېټه او مازيګر وخت ؤ. او کله چې له امام حسېن (ع) نه په ظلم سره سر پرې کېدۀ نو هم د دغه هجري قمري کال د وړومبۍ مياشتې ينې د محرم د مياشتې لسمه نېټه او مازيګر وخت ؤ. نو اوس د انصاف تفاضاء هم ده چې هر کله مونږ ځانونه د حضرت ابراهيم (ع) ملت ګڼو او له قربانۍ نه د هغۀ د بچي حضرت اسماعيل (ع) د بچ کېدو په وجه هر کال د ذی الحجې له لسمې نه تر څوارلسمې پورې څلور ورځې خوشحالۍ کوو نو بل طرف ته چې ځانونه د ټولو انبياؤ د سردار حضرت محمد مصطفی (ص) امت ګڼو نو پکار دي چې د محرم په مياشت کښې يا لږ تر لږه د عاشورې په لسو ورځو کښې وير او ماتم وکړو. نه دا چې يوازې د پيو مجنونان شو او د وينې مجنونان نه شو يعنې په خوشحالۍ کښې له انبياؤ سره ملګري يو او په غم کښې ترې لرې تښتو او ورته انې بانې جوړوو. او همدا وجه ده چې هغه مسلمانان چې اختر نمانځي او محرم نه نمانځي د غېر مسلمو شاغوتونو او ګوتې نيونې هدف ګرځېدلي دي لکه يو هندو شاعر چې په دې فخر کوي چې مونږ مسلمانان نۀ يو خو په محرم کښې په امام حسېن (ع) باندې غم او ماتم کوو او ځانونه له هغو مسلمانانو نه بهتر ګڼي چې د محرم له ماتم نه انکاريان دي لکه په يو شعر کښې وائي: اے نور ہم تو ایسے مسلمانوں سے اچھے جو عید تو کرتے ہیں محرم نہیں کرتے په هر حال ډېر داسې دلائل شته چې له هغو نه دا خبره ثابتيږي چې د کربلا غميزه د کائناتو تر ټولو ستره او دردناکه واقعه ده او په دې واقعې باندې نۀ يوازې د حضرت امام حسېن (ع) له شهادت او د کربلا له غمېزې نه پس بلکې له دغې واقعې نه مخکښې هم د خداے ګران رسول (ص) د هغوي اهلبېتو (ع) او نورو انبياؤ (ع) ژړاګانې کړي دي او همدا رنګ د کربلا له غمېزې نه پس خو پدې باندې ډېرې ژړاګانې شوي، مرثيې وېل شوي او ويرونه ماتمونه شوي دي او حتي د خداے د ګران رسول (ص) له اهلبېتو څخه ټولو امامانو نه يوازې په خپله د امام حسېن (ع) په شهادت او د اهلبېتو په مصائبو ژړاګانې کړي دي او نور خلق يې ژړولي دي بلکې د دغو ژړاګانو او ويرونو لپاره يې ډېر فضائل او ثوابونه بيان کړي دي او همدغه وجه ده چې تر ننه پورې په دغو مصيبتونو او د دښمنانو په ظلمونو باندې د ژړاګانو ماتمونو، ويرونو او مرثيو لړۍ دوام لري او دا چاره به ترقيامته جاري وي. ارواښاد ستر حمزه بابا چې د پښتون ملت حکيم الامت او نبض شناس ؤ هغۀ د محرم په مياشت کښې چې د هجري قمري کال وړومبۍ مياشت ده په ژړا باندې ډېر تاکيد کړے دے لکه په يو ځاے کښې وائي: اوښکـــې کډې باروي طـــــوفان د غــــم شو شــــول تـــــازه د زړۀ زخمــــونــــه محــــرم شو ابتــــــداء د غـــــم کومـــــه نــــوے کال دے په اول چې زړۀ خفه شي بيا خوشحال دے بابا د هر کال په مخ کښې نور او سرخي د امام حسېن (ع) د وينو په وجه ويني او چې د کوم کال په ابتدا کښې ماتم و نه شي هغه کال بې نوره او سپېرۀ بولي لکه چې وائي:
په ابتدا کښې غم كول په انتهــــا شـــى سرور كال يــــې لازوړ وى چې ژړا په نوي كال نــۀ شى د کال په مخ کښې د حسېن د وينو سرۀ دي حمزه هغـــــه بې نـــوره وي ماتم چې په کوم کال نۀ شي يا دا چې وائي: هر کال له قربانۍ نه نوے کيږي د مسلم مثال حسېن د ژوند د مسلمان لپاره دے بابا هغو خلقو ته چې وائي بس دے د کربلا د غمېزې ډېر وختونه تېر شول اوس پرې ژړاګانو ته څه حاجت دے داسې ځواب ورکوي نن به نۀ ګڼې دا غم چې پرونے دے ګويا هر پروسه کال يې سږنے دے نو اوس دا کتل پکار دي چې دا ټولې ژړاګانې او ويرونه د څه لپاره دي؟ ځکه چې اسلام او د اسلام مشرانو هيڅکله خپلو پېروکارو ته د يو فضول او بې فائدې کار سپارښتنه نۀ ده کړې او د اسلام په ټولو احکامو او اعمالو کښې د انسان لپاره فائدې پټې دي. نو اوس به دا وګورو چې د حضرت امام حسېن (ع) او نورو اهلبېتو او د هغوي د اصحابو او ملګرو په مصائبو باندې دومره تاکيد ولې شوے دے او د دې کار انسانانو په تېره بيا اسلام او مسلمانانو ته څه ګټه رسېدلې او رسيږي؟ او ايا دغه ژړاګانې د کمزورۍ يا بې وسۍ له مخې دي يا د ويرې په وجه دي يا د انسان دننه د ډېر غم او درد په وجه دي او يا يې نور وجوهات دي؟ په اصل کښې اسلام د انسان د هر کار لپاره يو مقصداو هدف په نظر کښې لرلے دے لکه دخوراک، څښاک، خوب او نورو تمائلاتو او انساني ضرورياتو لپاره يې يو اهم مقصد او هدف په نظر کښې لرلے دے. د مثال په توګه په اسلامي فرهنګ کښې خوراک څښاک د ژوند لپاره او ژوند د خوراک لپاره او خوراک د خوب لپاره او خوب د سستۍ او بېکارۍ لپاره نۀ دے بلکې خوراک څښاک د بقا د دوام لپاره او له نفسياتي او اجتماعي عواملو سره د مبارزې لپاره دے او خوب له شيطاني عواملو سره د مبارزې په لاره کښې د دغې مبارزې او د هغې د دوام لپاره د بدني او نفسياتي قواؤ د تروتازه کېدو لپاره دے. نو بس په اسلام کښې او په تېره بيا د اهلبېتو (ع) په مکتب کښې ژړا او په خاصه توګه د کربلا په غمېزه باندې وير، ماتم او ژړا هم دا ډول خصوصيتونه او، اخلاقي، روحي، تربيتي، سياسي، اجتماعي او فرهنګي اهداف او مقصدونه لري خو دلته به فقط په يو هدف او مقصد باندې بحث وکړو. په پخواينو زمانو کښې به اکثر ليدل کېدل چې د دښمن د ځپلو او په دښمن باندې د کاميابۍ لپاره به له تاودۀ جنګ او وسلو نه استفاده کېده او داسې حالات به يې پېدا کول چې جنګ جوړ شي او چې له کومې خوا به پکښې زيات کسان مړۀ او ژوبل شول او يا به اسيران شول نو ماتې به د هغې خوا په برخه وه. خو چې څومره انساني پوهه ارتقاء پېدا کوي او د انسان علم او پوهه زياتيږي نو د تاودۀ جنګ ځاے سوړ جنګ يا نفسياتي جنګ نيسي او په دغه سوړ يا نفسياتي جنګ کښې کوشش کيږي چې د نړۍ عامه افکار خپلو مسائلو او اهدافو ته د تبليغاتو په ذريعې سره متوجه کړي او حتي چې نن سبا د نړۍ صنعتي هېوادونه د خپلو مصنوعاتو لپاره هم زياتې خرچې په تبليغاتو باندې کوي. نو بس دغه شان په جنګ کښې هم يوه حربه تبليغات او د جنګ مېدان يې عمومي افکار وي. او حتي چې امکان لري چې د يوې خوا له لوري يو لړ صحيح تبليغات د بم له يوې قوي چاودنې نه زيات وي. خو چې څنګه په تاودو جنګونو کښې يو لورے په حقه وي او بل په باطله وي نو دغه شان په سوړ او نفسياتي جنګ کښې هم يو لورے د خپلو ناحقو غوښتنو د پوره کولو او د تسلط پېدا کولو لپاره تبليغات کوي نو بل طرف د خپلو حقو او روا اهدافو د حاصلولو لپاره په تبليغاتو بوخت وي. د تېر بحث په رڼا کښې که مونږ په يوې لنډې کتنې سره لږ غور او فکر وکړو نو دا خبره ثابتيږي چې د اهلبېتو امامانو (ع) لخوا د کربلا په غمېزه باندې ژړاګانې او ويرونه کول او د هغو تاکيد کول په اصل کښې د ظالم، ستمګر، زورويوونکي او تسلط غوښتونکي دښمن په خلاف يو سوړ او نفسياتي جنګ دے او هغوي به تل دا کوشش کوۀ چې په دې ژړاګانو، ويرونو، ماتمونو او مرثيو سره د عمومي افکارو پام ځانته راوګرځوي او هغوي په دې سوچ او فکر مجبور کړي چې دوي دا دومره ويرونه او ژړاګانې ولې کوي؟ نو بس هم دا عوامي پوښتنې بالاخره حق او حقيقت ته د هغوي د رسېدو سبب وګرځېدې او پدې ذريعې سره به يې د وخت ظالمو او تسلط غوښتونکو واکمنانو ته سخت ګوزار ورکړ او عوامي ذهنونه به يې د هغو ظالمانو له اصليت او استحصالي هدفونو نه خبر کړل. او همدا وجه وه چې د اهلبېتو پاک امامان (ع) به چې د واکمنانو لخوا به پرې ډول ډول بنديزونه لګېدلي وو د دښمن په خلاف په خپل دې سوړ او نفسياتي جنګ کښې کامېابېدل. هسې هم که په نفسياتي توګه دې مسئلې ته لږ فکر وشي نو انسان په دې حقيقت پوهېدې شي او هغه دا چې مثلاً که يوه ډله خلق خنداګانې، خوشحالي او مستي کوي نو صحيح ده چې عامه افکار ورته متوجه کيږي خو د هغوي په حال باندې څوک زيات غور او فکر نه کوي او له هغوي سره يې همدردي هم نه پېدا کيږي بلکې د پوهو او سنجيده خلکو ترې نه کرکه پېدا کيږي خو که يوه ډله ژړاګانې، وير او ماتم کوي نو عام خلق په سوچ او فکر مجبوروي او له هغې ډلې سره يې همدردي پېدا کيږي نو بس همدا وجه وه چې هر کله يزيد صفته ظالمان او ډکټېټران واکمنان او د هغوي جوړې کړې شوې درباري او سرکاري مذهبي او سياسي ډلې په دې حقيقت پوه شوې نو د کربلا په غمېزې باندې په ژړاګانو، ويرونو او ماتمونو باندې به يې د بنديزونو لګولو کوششونه کول. او اوس هم مونږ ګورو چې په ځينو سيمو کښې دغه يزيد صفته ظالمان واکمنان او ډکټېټران يا نېغ په نېغه په دغو ويرونو ماتمونو باندې بنديزونه لګوي او يا په ځينو سيمو کښې چې دغه ظالمان واکمنان ځانونه د جمهوريت او ډېموکرېسۍ حاميان ښئ نو بيا دځينو مذهبي او سياسي ډلو په ذريعې سره د دغو ويرونو او ماتمونو چې په اصل کښې د ظلم او استحصال او د هر دور د يزيد صفته واکمنانو او د هغوي د درباري باطلو ډلو په خلاف يو احتجاجي تحريک او غورځنګ دے په خلاف دپروپېګنډو او بنديزونو لګولو کوشش کوي چې نن سبا مونږ په خپله معاشره کښې د دې حقيقت مثالونه وينو.ځکه چې د غم او وير په دغو غونډو او جلوسونو کښې نه يوازې په امام حسېن (ع) او د کربلا په غمېزه باندې ژړاګانې کيږي بلکې دا نعرې هم وهل کيږي چې (( حسېنيت زنده باد، يزيديت مرده باد )) چې په دې نعره کښې د هر دور د يزيد صفته کس په خلاف د مخالفت ، کرکې او نفرت او د هر دور د حسېني کردار له ادا کوونکي سره د مينې او ملګرتيا څرګندونه کيږي. او دا کار د قران مجيد د دې مبارکو ايتونو عملي تفسير دے چې په يو ځاے کښې فرمائي: قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى (سورۀ شورا ٢٣ ايت ) (( يعنې (اے رسوله) دوي ته ووايه چې زۀ له تاسو نه د رسالت په دې کار هيڅ اجر او مزدوري نۀ غواړم بې له دې نه چې زما له قرباؤ يعنې نزدې خپلوانو سره مينه وکړئ،)) چې د دې مبارک ايت په شان نزول کښې راغلي دي چې کله صحابه کرامو (رض) په خپلو کښې صلاح مشوره وکړه چې د خداے ګران رسول (ص) چې د اسلام د تبليغ لپاره کومې هلې ځلې کوي نو د دې په عوض کښې هغۀ حضرت د خپلو مالونو يوه برخه ورکړو نو چې هر کله هغوي خپل مالونه د رسول الله (ص) خدمت ته راوړل نو دغه مبارک ايت نازل شو. او چې کله ترې نه پوښتنه وشوه چې ستاسو قربي څوک دي چې له هغوي سره مينه کول په مونږ فرض شوه نو رسول الله (ص) وفرمايل چې هغه علي (ع)، فاطمه (ع) حسن (ع) ، حسېن (ع) او د دوي اولاد دے يعنې زما اهلبېت دي. نو د دغه مبارک ايت په رڼا کښې په مونږ باندې دا فرض کړي شوي دي چې د رسول الله (ص) له آل سره مينه وکړو او د مينې تقاضا دا ده چې د هغوي په خوشحالۍ خوشحال شو او په غم يې غمجن شو له دوستانو سره يې مينه وکړ او له دښمنانو څخه يې نفرت او کرکه وکړو. او يا دا چې خداے پاک فرمائي: لاَّ يُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ ( سورۀ نساء ١٤٨ ايت ) (( يعنې خداے د ظالم په خلاف د مظلوم له علي الاعلان بد ويلو نه بغېر د چا په خلاف علي الاعلان بد ويل نۀ خوښوي )) يعنې په دې مبارک ايت کښې په واضحه توګه د هر دور مظلوم، او ستم ځپلي کس يا ډلې ته او يا د هغوي ملاتړو او طرفدارو ته دا اجازت شته چې د ظالم په خلاف اواز اوچت کړي، احتجاج وکړي او علي الاعلان په هغۀ باندې لعنت ووائي چې د يزيد او د هر دور د يزيديت په خلاف د مرده باد نعره عېن د دې مبارک ايت عملي تفسير دے. چې د تورې او قلم خاوند او د پښتنو مېړنے مشر ارواښاد خوشحال بابا هم دغه نعره په جار باندې وهي او وائي: پـــــه يزيـــــــد باندې لعنت شـــــــه پــــــه اعوان يې چـــــــې پـــــــه تېغ يې د نبي نمسي مظلـــــــوم دي د خــــوشحــــــال خټک دې حشر د هغـــــــو شـــــي چې دوستدار د پنجتن پاک چهارده معصوم دي چې په اسلام کښې دې مسئلې ته تولا او تبره وېلې شي چې يو مسلمان ته د مومن کېدو لپاره دا عقيده پکار ده. چې له خداے پاک (ج)، د هغۀ له ګران رسول (ص) او د رسول له پاکو اهلبېتو (ع) سره مينې او اطاعت کولو ته تولا وائي او د خداے پاک (ج)، د هغۀ د ګران رسول (ص) او د رسول د پاکو اهلبېتو (ع) له دښمنانو سره دښمني او له هغوي نه نفرت کول او لعنت پرې لېږلو ته تبرا وائي. د دې مسئلې د لا زيات وضاحت لپاره به دلته د دې ورستي دور د يو ستر عالم، عارف او مجاهد او د ايران د اسلامي انقلاب بنست اېښودونکي ارواښاد امام خمېني د وېنا يوه برخه وړاندې کړو. هغه په يوه وېنا کښې وائي: (( اسلام چې دا اوس تاسو يې وينئ د شهيدانو سردار (امام حسېن) ژوندے ساتلے دے. سيدالشهداء سلام الله عليه خپل هرڅه ، خپل ځوانان،ټول مال او شتۀ او هر څه چې يې لرل که ځوانان وو که ياران وو د خداےپاک په لاره کښې ورکړل او د اسلام د غښتلتيا لپاره او له ظلم سره د مخالفت لپاره يې پاڅون وکړ. له يو لږ شمېر کسانو سره د هغه وخت د امپراطورۍ په خلاف چې د دې ځاے له امپراطورۍ نه لويه وه راپورته شو او له دغه لږ شمېر کسانو سره يې په داسې حال کښې چې شهيد شو غلبه وکړه. د ظلم په دغه نظام باندې برلاسې او غالب شو او هغوي ته يې ماتې ورکړه. مونږ چې د هغۀ پېروي کوو او د حضرت امام جعفر صادق (ع) او نورو امامانو عليهم السلام په سپارښتنه له هغه وخت نه د وير او ماتم غونډې جوړوو مونږ هم هغه مسئله چې د ظلم او د ظالمانو د ستم په مقابل کښې ده بيانوو. زمونږ وېناو د کربلا قضيه او د يو ستر طاغوتي رژيم په وړاندې د يوې ډلې د مقابلې قضيه ژوندۍ وساتله. په شهيد پسې ژړا کول د تحريک او غورځنګ ژوندي ساتل دي لکه چې په روايت کښې راغلي دي څوک چې وژاړي يا نور وژړوي يا ځان ژړغونکے کړي نو بدله يې جنت دے نو دا د دې لپاره چې د امام حسېن (ع) د دغه غورځنګ حفاظت کوي. زمونږ ملت د دغو مجلسونو او غونډو ساتنه کړې ده. دا هيڅ بې هېڅه نه وه چې رضاخان او د رضاخان د ساواک مامورانو د وير او ماتم په ټولو غونډو بنديز ولګوۀ، دا خبره هسې نه وه. په اصل کښې داسې نه وه چې ګنې رضا خان له دې مسئلو(يعنې وير او ماتم) سره مخالفت وکړي بلکې رضا خان په دې کار باندې ګمارلے شوے او مامور ؤ...... هغه څوک چې کارپېژاندي او ماهرين وو او په مسئلو يې څارنه کوله او د ملتونو د حال مطالعه يې کړې وه نو هغوي دا ليدل چې ترڅو دا مجلسونه او غونډې شته او تر څو چې په مظلوم باندې دا وير او ماتمونه شته، ترڅو چې ظالم رسوا کيږي او پرده ترې پورته کيږي نو بيا يزيد صفته کسان خپلو اهدافو او مقصدونو ته نۀ شي رسېدې. اوس يوه ډله راغلې ده وائي چې بس دے نور ماتم او د وير مجلسونه مۀ کوئ. دوي په دې نۀ پوهېږي چې ماتم څه ته وائي؟ دوي د دې ماتم ، عزادارۍ او وير له ماهيت نه نۀ دي خبر چې دا څه څيز دے؟په دې نۀ پوهېږي چې د امام حسېن (ع) دا غورځنګ تر دې رارسېدلے دے ان تر دې چې دغه غورځنګ زمونږ دا تابع غورځنګ برابر کړے دے، زمونږ دا غورځنګ د هغه غورځنګ يوه وړانګه ده. دوي په دې نۀ پوهېږي چې د امام حسېن (ع) په وير او غم کښې ژړل د غورځنګ او د دې خبرې د مفهوم ژوندي ساتل دي چې يو لږ شمېر کسان د يوې سترې امپراطورۍ په مقابل کښې اودرېدل، دا دستور دے د ټولو لپاره، د امام حسېن (ع) د عمل دستور (( کُلّ يوم عاشورا و کُلّ ارض کربلا )) داسې دستور دے چې هره ورځ او هر ځاے کښې بايد هم هغه غورځنګ ته دوام ورکړې شي)) او په يو قول کښې ارواښاد امام وائي: (( د امام حسېن (ع) په وير کښې په لاس باندې ستاسو سينه وهل په اصل کښې د استکبار په مخ څپېړه ده )) دي رښتيا قتــــــل حسېن د يـــــزيد مرګې جـــــوړېږي پس لــــــه هرې کربلا نـــــه اسلام بيــــا راژوندے کيږي هـــــره ورځ د عــــــاشورې ده هــــــــره زمکـــــه کربـــلا ده چې په کوم دور کښې يزيد وي حسېن هم راپېداکيږي (شاهين) بله دا چې څوک په چا پسې ژاړي او غم او وير کوي نو له دې نه له هغه کس سره د ژړا او ماتم کوونکي د مينې د ژورتيا اندازه هم لګي او دا له عقل او منطق سره هم سمه خبره ده چې له چا سره د چا مينه وي نو لازمي خبره ده چې د هغۀ ګفتار او کردار به پرې هم خوږ لګي او کوشش به کوي چې د خپل محبوب ادا وکړم او د هغۀ په خبرو عمل وکړم نو چې هر څوک په امام حسېن (ع) پسې ژړا ماتم کوي نو دا له هغه حضرت سره هغو کسانو د مينې د ژورتيا ښودنه کوي او چې ورسره يې زياته مينه وي نو ضروري خبره ده چې د امام حسېن (ع) ګفتار او کردار به يې هم خوښ وي او د هغو د پېروۍ کولو کوشش به کوي. نو بس هم دا وجه ده چې نن مونږ د نړۍ حالاتو او بدلونونو ته ګورو نو دا خبره مونږ په هر ځاے کښې په عملي توګه وينو چې کوم خلق او کوم قومونه له امام حسېن (ع) او د رسول الله (ص) له نورو اهلبېتو (ع) سره مينه کوي او د هغوي په خوشحاليو خوشحالي کوي او په غم يې ژړاګانې او ماتم کوي نو هغه خلق او قومونه په هره مبارزه کښې کامياب او سرخرو وي او چې څوک له دې حقيقت نه انکار کوي يا پرې سترګې پټوي هغوي تل له دښمن سره په مقابلو ام مبارزو کښې له ماتې ، شکست او ذلالت سره مخامخ کيږي. او د خداے د ګران رسول له پاکو اهلبېتو (ع) سره د مينې او عشق د ثمراتو تر ټولو غټه نمونه په دوه نيم زره کلن ظالم او جابر شهنشائيت چې شا ته يې امريکه ، اسرائيل ، برطانيه او نور قوتونه ولاړ وو د ارواښاد امام خمېني په مشرۍ د اهلبېتو د مينه والو د انقلاب کاميابي او بيا په دغه انقلاب باندې د صدام په تپل شوي اتۀ کلن جنګ کښې چې د صدام شا ته د دنيا ټول کافر او مسلمان ملکونه په شريکه ولاړ وو د ايران د اسلامي جمهوريت کاميابي ده. همدا رنګ د لبنان په ٣٣ ورځني جنګ کښې د اسرائيلو غوندې قوت چې په کتاب کښې يې د شکست لفظ نۀ ؤ او شا ته يې نۀ يوازې امريکه او ټول لويديځ او يورپي حکومتونه ولاړ وو بلکې اکثر عرب او مسلمان هېوادونه يې هم شا ته پټ ولاړ او حتي چې د خپل د لبنان حکومت هم د اسرائيلو ملګرے ؤ د لبنان د يو موټے حزب الله چې له اهلبېتو سره مينه کوي په مقابله کښې ماتې وخوړه او د اهلبېتو (ع) د مينه والو يوه بله مبارزه په يو بل شکل کښې په عراق باندې د قابضو امريکائي او نورو خارجي ځواکونو په خلاف هم روانه ده چې انشاء الله کاميابي يې نزدې ده. خو افسوس چې هغه حکومتونه او ډلې چې د رسول الله (ص) د اهلبېتو (ع) کربلا، ماتم او ژړا ګانو مخالف دي يا يې ورسره هډو څه سروکار نشته هغوي په هر مېدان کښې د کفر او استکبار په مقابل کښې له ماتيو سره مخامخ دي او يا د استکباري قوتونو د غلامۍ تر لاندې د ذلالت ژوند کوي. ځکه چې خداے پاک په قرآن مجيد کښې په واضحه توګه د کاميابۍ راز په ايمان کښې ښودلے دے او فرمائي: وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ (( سورۀ آل عمران ١٣٩ ايت ) (( يعنې سرلوړي، کاميابي او غلبه ستاسو لپاره ده په شرط د دې که مومنان يئ )) مطلب دا چې د مومن لپاره په هيڅ حالت او هيڅ يوې مبارزه او جنګ کښې ماتې ، شکست، ذلت او تېښته نشته او تل او هر حال کښې به کامياب او سربالا وي او که داسې نۀ وي نو بيا دې په خپل ايمان وويريږي. ځکه چې ايمان يوازې د خداے پاک (ج) او د رسول الله (ص) په منلو کښې نۀ دے بلکې قران مجيد فرمائي: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ ( سورۀ نساء ٥٩ ايت ) (( يعنې اے د ايمان خاوندانو اطاعت وکړئ د خداے او اطاعت وکړئ د رسول او هغه چا چې په تاسو کښې اولي الامر دي. )) چې د دې مبارک ايت په شان نزول کښې د خداے ګران رسول (ص) له اولي الامر نه مراد خپل پاک اهلبېت (ع) ښودلي دي.او د تورې او قلم خاوند ارواښاد خوشحال بابا هم له پاکو اهلبېتو (ع) سره مينه د ايمان زړۀ او د جنت ته د داخلېدو شرط بللے دے چې وائي: د علي د آل دوستي د ايمان زړۀ دے څوک دې شک په زړۀ په دا نۀ راولي د علي د آل په مدح کښې جنت دے د خــــوشحال خټک په دا ده تسلي چې امام حسېن (ع) هم له اهلبېتو (ع) څخه دے بلکې په کربلا کښې د هغۀ کردار د ټول مسلمان ملت لپاره اوليت لري. لکه حضرت سيد خواجه معين الدين اجميري (رح) په خپل شعر کښې داسې وائي: شاه است حسين ، بادشاه است حسين دين است حسين، دين پناه است حسين ســــر داد نه داد دست در دست يــزيــــد حقـــــــا کــــــه بنـــای لا اله است حسېن يعنې حاکم، واکمن او اولی الامر هم حسېن (ع) دے، دين (د دين تکميلونکے) هم حسېن (ع) دے او دين ته پناه ورکوونکے هم حسېن (ع) دے هغه حسېن (ع) چې خپل سر يې ورکړ خو لاس يې د يزيد په لاس کښې ورنکړ او دنيا ته يې ثابته کړه چې اولي الامر د يزيد غوندې حکمران نه شي کېدې بلکې اولی الامر د حسېن (ع) غوندې کردار لرونکے کس کېدې شي. او حق خبره دا ده چې د کلمه طيبې بنياد حسېن (ع) دے.يعنې د امام حسېن (ع) تر وخته چې مسلمانان په ګمراهيو او دنيا پرستۍ کښې مبتلا وو او کليمه فقط په ژبه پاتې وه او د دغې پاکې کليمې جرړې اوچې شوې وې امام په خپلو پاکو وينو سره د کلمه طيبې د ونې اوبۀ خور وکړ او دغه ونه يې بيا تر و تازه کړه او د کلمه طيبې بنياد وګرځېد. چې ارواښاد حمزه بابا هم دغه وروستے شعر په داسې رنګ کښې وائيک سر يې خپل ورکړو لاس يې ورنکړو په لاس د يزيد خــــــدئېــــګـــو بنا د لا اله الا هـــو دے حسېـــن نو بس چې کومو خلقو او کوم ملت د امام حسېن (ع) لمن ونيوه نو هم به ترې خداے او رسول (ص) راضي وي او هم په تل کامياب، سرهسکي، او سربلند وي او د بابا په قول: نبـــي کـــــه محمــــــد د کل جهــــان لپــــاره دے حسېن د ژونــــــد چينـه د کل انسان لپـــاره دے مسلم د حسېن ژوند که کړي مشال د خپل عمل په خــــداے چې کل جهان د مسلمان لپاره دے او په مسلمان امت کښې بيا پښتانۀ د دې ډېر حقدار دي چې د امام حسېن (ع) کردار خپل کړي ځکه چې د پښتو او پښتون نعريف د امام حسېن (ع) له کردار سره ډېر سمون خوري او که د کربلا ټوله واقعه له اول نه تر اخېره پورې وڅېړلې شي نو په دغه واقعه کښې امام حسېن (ع) ، د رسول الله (ص) د کورنۍ نورو کسانو او د هغوي مينه والو هغه کردار ادا کړے دے چې د کوم تقاضا پښتو او پښتونولي له يو پښتون نه کوي. ځکه خو بابا په دعوې سره وائي: دا ځلند حقيقت دے چې وارث دے د حسېن پښتون ورته په برخه رسېدلے دے ژونــــدون او همدا وجه ده چې زمونږ په پښتنه ټولنه کښې له ډېر پخوا نه د خداے د ګران رسول (ص) له پاکو اهلبېتو سره د زياتې مينې په وجه پښتانۀ په خاصه توګه د امامانو په مياشت کښې د خپلې مينې څرګندونه کوي، او د هرې سيمې پښتانۀ د خپل خپل دود مطابق د غم، ژړا او وير مراسم جوړوي. او د پښتو تقريباً هر يو شاعر د امام حسېن (ع) او د کربلا په غم کښې د خپل غم او درد اظهار د شعر په ژبه کښې کړے دے.د مثال په توګه ستر پښتون او د انسانيت شاعر ارواښاد غني خان وائي: ځکه كله كله زۀ اوس هم د شپې ژاړمه ستا د ښائست او نُور كمال بيا په دنيا غواړمه مــــدام كــــوم درته منت دعا اے حُسېنـه! راشه هــــــر قــــــدم شــــوكـــربـــــلا اے حسېنه! راشه (کليات غني ) يا ارواښاد غني خان په بل ځاے کښې وائي: سر دې وركړو لكه نر ر ښتيا زوے وې د حېدر د ښائست او ستــــا د تورې نـــــه ثانى نــه بــرابر ځکـــــه زۀ وهــــــم سينـــه اے حسُېنـــــه! راشـــه هـــــر قـــــدم شـــو كــــــربلا اے حُسېنــــه! راشــه (رهبر اخبار كليز نمبر 1959 كال) د ژړا او ماتم قسمونه او غوره ژړا او ماتم دا خبره صحيح ده چې فقط په ژړا او ماتم سره مسائل نۀ حل کيږي خو ژړا هم څو قسمه ده يوه ژړا د ويرې ژړا ده، يوه د کمزورۍ ژړا ده، يوه د ناکامۍ ژړا ده، يوه د مايوسۍ او نااميدۍ ژړا ده، يوه د دنيوي او مادي څيز په ورکېدو او جدا کېدو پسې ژړا ده. چې دا بيان شوې ټولې ژړاګانې انسان ته هيڅ فائده نه شي ورکولې بلکې فقط يې دا فائده ده چې له کوم غم نه د هغۀ زړۀ ډک شوے وي هغه له هغه غم نه لږ سپک شي او له د زړۀ او نفسياتي بياريو نه په بچ کېدو کښې لږه فائده ورکړي خويوه ژړا له خداے پاک سره د راز و نياز او مناجاتو ژړا ده، يا خداے پاک ته د يو نزدې بنده سره د زياتې مينې او عشق ژړا ده، يوه د چا يو ستر، بهادر او باعظمته شخصيت په مظوميت باندې ژړا ده، يوه د شوق او ذوق ژړا ده او يوه مقدسو سياسي اهدافو او مقاصدو ته د خلقو د متوجه کولو لپاره ژړاده چې د دا ډول ټولې ژړا ګانې جائز او پکښې سرا سر د انسان لپاره فائدې او ګټې دي او هيڅ کله يې مذمت نه شي کېدې بلکې داسې ژړا ګانو ته نور هم خلق هڅول پکار دي. او د حضرت امام حسېن (ع) په مظومانه شهادت باندې ژړا او وير هم له دغو ژړاګانو څخه ده. د امام حسېن (ع) په ژړا او وير کښې ځينې انحرافونه او بدعتونه البته د وخت له تېرېدو سره سره د حضرت امام حسېن (ع) د ژړا، وير او ماتم په مراسمو کښې يو لړ انحرافات او بدعات هم رامنځته شوي دي چې له هغو څخه ځان ساتل پکار دي او په ځاے خبره ده چې د هغو مخالف وشي ځکه چې دغه انحرافات او بدعتونه د حضرت امام حسېن (ع) مشن ته د فائدې په ځاے نقصان رسوي چې په دغو کښې يو بدعت او انحراف په ماتمي مجلسونو کښې غېر مستند او غېر عالمانه واقعات بيانول دي او دا کارونه هغه کسان د عزادارۍ په وېناګانو کښې کوي چې ديني علم ورسره نۀ وي او هسې له ځانه لګيا وي لکه په يوه وېنا کښې يو وېناوال خلقو ته د کربلا يوه واقعه بيانوله چې (( د حضرت حضرت عباس علمدار (ع) اس والوتۀ او د فرات په منځ کښې کوز شو او حضرت عباس د اوبو مشک ډک کړو او اس بيا والوتۀ او د دښمن د صفونو په منځ کښې بيا کښېناست او دښمن په حضرت عباس باندې د غشو باران شروع کړ او هغه يې شهيد کړ)) چې د دا ډول غېر عالمانه واقعې بيانول د ديني عالمانو کار نه وي بلکې هغه لارې کوڅو او بازار د هغو خلقو وي چې کار يې له خلقو نه داد اخېستل وي. په وير او ماتم کښې يو بل بدعت او انحراف د ماتمي سړيو په لارو کوڅو کښې قميصونه وېستل او په چړو، چاقوانو، بلېډونو او تورو سره په ځان باندې وينې راماتول دي چې دا کار هم د فائدې په ځاے نقصان کوي او له بدني نقصان، د وينې له ځايه کېدو، او له نمونځ او نورو عبادتونو نه له وتو نه علاوه د اسلام دښمنان چې څنګه نن سبا د دهشت ګردو ډلو د نارواو غېر اسلامي او غېر انساني کارونولکه د خلقو د قتلولو او ځان وژونکو عملياتو او سر پرې کونې فېلمونه د اسلام او مسلمانانو د بدنامولو او په بدرنګ شکل کښې د اسلام د ښودلو لپاره په خپلو هېوادونو کښې خلقو ته د نندارې لپاره وړاندې کوي نو دغسې د عزادارۍ په مراسمو کښې ځانونه په وينو د رنګولو فېلمونه هم په خپلو هېوادونو کښې خلقو ته ښئ او له اسلام او مسلمانانو څخه هغوي لا زيات لرې او متنفره کوي. لکه په ايران کښې د اسلامي انقلاب له راتلو نه پس چې څنګه د ژوند په نورو برخو کښې اصلاحات رامنځته شول دغه شان د عزادارۍ او وير او ماتم له مراسمو څخه هم قمېصونه وېستل او په تورو، چړو، چاقوګانو او بلېډونو باندې ځانونه وهل بېخي ختم شول او دغه کارونه اوس يو جرم ګڼل کيږي او که چا دا کار وکړ نو د پوليسو لخوا نيول کيږي او سزا ورکړې کيږي. او څوک چې د وينې وېستلو شوق لري هغوي بلډ بېنکونو ته ورځي او خپله وينه هغوي ته ورکوي چې د چا بې چاره خلقو په کار راشي. يو بل غټ انحراف د امام حسېن (ع) شهادت، د کربلا غميزه او د يزيد ظلم پوازې په هم هغه وخت پورې محدودول دي. حال دا چې د امام حسېن (ع) او د هغوي د اهلبېتو (ع) او ملګرو عظيمه قرباني تر قيامته پورې د هر دور د انسانانو لپاره يوه نمونه او د لارې مشال دے او پکار دي چې دغه واقعه او په هغې باندې د ژړا او وير مراسم او دستورې يو نړيوال سياسي شکل اختيار کړي او د نړۍ، هيواد او سيمې په سطح چې کوم ظالمان او ډکټېټران د يزيد په شان عمل کوي نو پکار دي چې په همدغو مراسمو کښې د کربلا په غمېزه باندې په جوړ شويو غونډو او جلوسونو کښې په امام حسېن (ع) د ژړا او وير او په هغه پخواني يزيدباندې له لعنت ويلو سره سره د وخت په مظومانو هم ژړا وشي او وخت په يزيد صفته ظالمانو باندې هم لعنت وويل شي او دنيا ته بربنډ کړې شي چې په نن دور امريکه، اسرائيل او انګريز او په او په مسلمانو يا غېر مسلمانو ځينو هېودونو باندې د هغوي لاس پوسي واکمنان دي. چې مظلوم ولسونه يې خپل غلامان او يرغمالان جوړ کړي او په هغوي باندې د تسلط جاري ساتلو يا حاصلولو لپاره له هيڅ ظلم نه ډډه نه کوي. نو پکار دي چې دغه مراسم او جلوسونه يو مقدس سياسي رنګ پېدا کړي او هغه پخوانۍ کربلا له ننيو کربلاګانو او هغه پخوانے يزيد د نن له يزيديانو سره مربوط کړې شي. چې په دغه ډول د مراسمو جوړولو نمونې مونږ نن په ايران او لبنان کښې وينو چې په سترو سترو يزيد صفته ظالمانو باندې د هغوي د کاميابۍ راز هم په دغه ډول مراسمو کښې پټ دے. لکه د پخواني شاه د استبدادي حکومت په وختو کښې چې کومې مرثيې جوړېدې او په ماتمي جلوسونو کښې به ويل کېدې په هغو کښې به د امام حسېن د مظلوميت او د يزيد د ظلم له بيانولو سره سره د هغه وخت د استبدادي ډکټيېټر حکومت او د امريکې په خلاف هم د کرکې او نفرت اظهار کېدو. هسې هم که په انصاف سره د امام حسېن (ع) د قربانۍ او انقلاب څېړنه او مطالعه وشي نو مقصد يې هم دغه ؤ چې پکار دي تر قيامته هره ورځ د عاشورې وي او هره زمکه کربلا وي. + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:55 |
په امام حسېن (ع) باندې د ژړا په باب يوه مناظره
ليک: علامه محمد محمدي اشتهاردي
د وهابيت له راتلو نه مخكښې د امامانو په مياشت په تيره بيا د عاشورې په ورځو کښې به په پښتنو سيمو كښې بې له څه مسلک او مذهب پرستۍ نه د امام حسين (ع) او د كربلا د نورو شهيدانو په مظلوميت ژړا يوعـام دود ؤ بـلکې پخوانيو عالمانو او مشرانو به پدې ورځو كښې د ژړا اهميت بيانوۀ او د دې مقصد لپاره به كور په كور او حجره په حجره جنګنامې ويل كېدې او خلقو به ورته ژړل خو وهابيت د نړيوال استكبار په اشاره په امام حسين (ع) باندې د ژړا او وير په خلاف زهرجنې پروپېګنډې شروع کړې ځکه چې په امام حسېن (ع) باندې هم دا ژړا او ويـر به قومونو كښې د ظلم ، جور،كفر او منافقت به خلاف بدلون راولي او هغوي باڅون او انقلاب ته اماده كوي چې زمونږ په دور كښې يې د ايران اسلامى انقلاب يوه څرګنده نمونه ده چې د امام حسېن (ع) له سترې قربانۍاو د کربلا له انقلاب نه په درس اخېستو سره يې د دنيا د ټول کفر او منافقت د مخالفت باوجود اسلامي انقلاب کامياب کړ او دا دے نن هم دغه انقلاب له خپلو کاميابيو سره مخ په وړاندې روان دے او نور اسلامي غورځنګونه ترې هم په درس اخېستو سره د کورني استبداد او بهرني استکبار او استعمار په خلاف خپلو مبارزو ته دوام ورکوي او څه کامياب شوي دي او څه د کاميابۍ په درشل کښې دي. خو دلته په ډېر افسوس سره دا خبره کوو چې ځينې خلق د مذهب او اسلام په نوم د خداے د ګران رسول (ص) د قدرمن نمسي حضرت امام حسېن (ع) او د کربلا په زړۀ لړزونکې پېښې باندې ژړا بدعت، شرک ، کفر ګڼي په دې سره د مسلمانانو ترمېنځ بې اتفاقۍ او اختلافاتو ته لمن وهي. دې ته په پام سره چې امام حسېن (ع) د اسلام يو ستر محسن دے او نن چې په نړۍ کښې دا څومره مسلمانان دي او نمونځونه، اذانونه او حجونه او نور اعمال کوي د امام حسېن (ع) برکت دے که د هغۀ قرباني نۀ وې نو نن به د اسلام او مسلمانانو نوم او نښان نۀ ؤ. دا صحيح ده چې امام حسېن (ع) په دنيا كښې اتلانه او بـاجراته پاڅون وكړ، چې بريالے او سرلوړے شو او په خپلو وينو يې اسلام له ختمېدو نه بچ کړ او يزيديان يې رسوا او مختورن كړل، او په اخرت كښې به هم اوس د لـوړ مقام خاوند وي او همدا اوس به په برزخي جنت كښې وي او الهى نعتمونه به يې په برخه وي او په اصولى توګه داسلام او قران له مخې ژوندے دے لکه چې قران مجيد د سورۀ اّل عمران په 169 ايت کښې فرمائي و لا تحسبن الذين قتلوا فى سبيل الله امواتا بل احياء عند ربهم يرزقون يعنې دا ګمان هم مۀ کوئ چې څوک د خداے په لاره کښې قتل شي هغوي مړۀ دي بلکې هغوي ژوندي دي او د خداے پاک لخوا ورته رزق ملاويږي)) او په تېره بيا امام حسېن (ع) د جنت سردار دے نو زمونږ ژړاګانې هغۀ ته هيڅ فائده نۀ شي رسولې خو په حقيقت کښې په هغې لوے هستۍ باندې ژړا زمونږ په فائده کښې دي او د هغه پاک امام د احسان شکريه ادا کول او د هغۀ د مشن ژوندي ساتل دي. نو د دې مقصد لپاره چې په مسلمانانو کښې د اختلافاتو دا خليج او فاصله کمه شي او د اسلام د هر مسلک اوهر مکتب په پېروکارو کښې د نورو مسلکونو او مکتبونو د عقائدو او اعمالو د زغمولو او هضمولو ماده پېدا شي د امام حسېن (ع) په شهادت باندې د وير، ژړا او ماتم په حقله دا يوه مناظره چې د علامه محمد محمدي اشتهاردي په کتاب (( ١٠١ مناظره جالب و خواندني )) کښې راغلې ده د خپلو پښتنو وروڼو خوېندو په خدمت کښې وړاندې کوو. هيله ده چې په وطن کښې د امن او امان او له يو بل سره د مسلمانانوپه خاصه توګه پښتنو د مينې د پېدا کېدو وسيله وګرځي.
يوعالم او واعظ د امامانو په مياشت کښې په منبر ناست ؤ او خلقو ته يې د سيد الشهداء حضرت امام حسېن (ع) په مصيبتونو د ژړا د ثواب به باب روايتونه بيانول چې يو روايت يې دا ؤ: كل عين باكيه يوم القيامه الا عين بكت على مصاب الحسين، فانها ضاحكه مستبشره بنعيم الجنه "هره سترګه به د قيامت په ورځ ژاړي؛ خو هغه نه چي د امام حسين (ع) په مصيبتونو وژاړي؛ نوداسې كس به دقيامت په ورځ په جنتي نعمتونو كښى خوشحاله او خندان وى" (بحارالانوار 44ټوک 293 مخ). واعظ چې له منبره راكوز شو؛ نو يو اوريدونکے ورنزدے شو او د دوى ترمېنځ دا ډول مناظره رامنځته شوه: اوريدونكے: د امام حسېن (ع) په مصيبتونو ژړا دومره زيات اجـر څنګه لرى يعنې يوازې په ژړا باندې دومره اجر يو کس ته څنګ ملاوېدې شي؟ واعظ: مونږ ډېر روايتونه لرو چې مومنانو ته پكښې په تاكيد سـره سپارښتنه شوې ده چې د امام حسېن (ع) په مصيبتونو ژړا او ويـر وکړي او بيا بيا ورباندې وژاړي، په سنى او شيعـه روايتونوکښې راغلي دي چې د قيامت په ورځ به د خداے د ګران رسول قدرمنه لور او د جنت د ښځو سرداره فاطمه زهرا (ع) د خداے پاک په در کښې داسې عرض وكړى: اللهم اقبل شفاعتى فيمن بكى على ولد الحسين. (( اے زما خدايه! د هغه چا په باب زما شفاعت قبول كړې چې زما په بچي حسېن (ع) باندې يې ژړلي وي )) فيقبل الله شفاعتها و يدخل الباكين على الحسېن فى الجنه "خداے پاك به د حضرت فاطمې بي بي (ع) شفاعت قبول كړي او په امام حسېن (ع) ژړيدوونكي به جنت ته داخل کړي" (الاحتجاجات العشره، 27 مخ) د ګڼ شمېر روايتونو له مخې پېغمبرانو، د خداے ګران رسول (ص) او د اهلبېتو امامانو ټولـو د امام حسين (ع) پـه مصيبتونو ژړا او ويرکړے دے نو ايا كه مونږ د خداے پاك د اولياو پـه پيروۍ کښې د امام حسېن (ع) په مصائبو وژاړو؛ نو دا به مو بد کار کړے وي او که د ټولو انبياؤ ، ائمه ؤ او اولياؤ اسلامى سنت به مـو ژوندے کړے وي؟. د وير په باب دوو عجيبه تاريخى ټکيو ته پـام وكړه: (( اے خلقو! په ما رحم وكړئ، زۀ مسافر يم (انا الغريب فارحمونى) امام زين العابدين (ع) ورغې او ورته يې وفرمايل: (( كه پـه قسمت كښې دې وي چې ته دلته په (مدينه) کښې مړ شې؛ نو ايا خلق به دې جنازه هم هغسې پرېږدى او ښخ به دې نۀ كړي؟)) مسافر وويل: (( الله اكبر، څه رنګ به مې جنازه نۀ ښخـوي، زۀ خو مسلمان يم او مسلمانان به مې ګوري )) امام زين العابدين (سجاد) (ع) په ژړا شو او وې فرمايل: وااسفاه عليك يا ابتاه! تبقى ثلاثه ايام بلا دفن و انت ابن بنت رسول الله "هائآ مصيبته! يعنې ((څومره د افسوس خبره ده اے زما پلار حسېنه! چې جنازه دې درې ورځې په ځمكه بې ګوره بې كفنه پرته وه په داسې حال كښې چې ته د رسول اكرم (ص) د لـور بي بي زوے وې)) (کتاب الخطيب شېخ عبدالوهاب الكاشى، ماساه الحسين 152 مخ) 2_ په تاريخ كښې راغلي دي، چې منصور دوانيقـى (دويم عـباسى خليفه) په مدينه كښې خپل والي ته پېغام ولېږۀ چې د امام جعفر صادق كور وسېزه. والى كور ته اور ورته كړ كله چې د كور له دالانه لمبې اوچتې شوې نو د ساداتو د ښځو چغې دومره اوچتې شوې چې بهر هم اوريـدل كيدې امام جعفر صادق (ع) په خپل كوشش سره اور مړكړ په سبا څو تنه لارويان ورغلل چې حال يې وپوښتى نـوګـوري چـې امام خفه دے او ژاړي ، هغوي ورته وويل: ولې ژاړې؟ په دې ژاړې چـې دښمن ستاسو سپكاوے وكړ پـداسې حال كښې چې دا وړومبےځل نۀ دے چي ستاسو له كورنۍ سره داسې كيږي ؟ امام جعفرصادق (ع) ورته په ځواب كښې وفرمايل: (( زما ژړا د پرونۍ ورځې لپاره نده بلکې په دې وجه ده چې كلـه مي د كـوردالان اور واخېست او د كور ښځې او لو ميگ له انګڼ نه يوې كوټې او بلې كوټې ته او له يوې خوا نه بلې خوا ته ځغلېدې راځلېدې چې له اوره ځان بچ كړي سره له دې چې زۀ ورسره په كور کښې وم. فتذكرت روعه عيال جدى الحسين يوم عاشورا لماهجم القوم عليهن و مناديهم ينادي احرقوا بيوت الظالمين. (( د عاشورې په ورځ د خپل نيكۀ حسين (ع) د كورنۍ د کسانو د ويرې او وحشت په ياد كښې پريوتم، هغه وخت چي دښمن يې په خېمو باندې يرغل وكړ او د د ښمن ډنډروچي چغې وهلې چې د ظالمانو كورونه وسېځئ)) (د پورته كتاب 135 او 136 مخونه) له دې دواړو بيان شويو واقعو او په لسګونو نورو دلائلو او واقعو نه دا معلومېږي چې د اهلبيتوامامانو غوښتل چې په هره موقع کښې د امام حسېن (ع) د مصيبتونو ياد تازه كړي او په دې لـړ کښې دخلـقو جذبات ضميرونه رابېدار کړي نـو ځکه د مـونږ خداے د ګران رسول (ص) او اهليبتيوامامانو(ع) په پېروۍ کښې د امام حسېن (ع) مصيبتونه را يادوو او ورباندې ژاړوو او دا باور لرو چې لوے اجر به مو په برخه شى. د امام حسين (ع) په مصيبتونو ژړا او د احساساتو څرګندونه دومره زياته سپېڅلے اوارزښتناک كار دے چې اخيري امام ، امام مهدى (ع) په امام حسېن (ع) باندې د درودونو په لېږلو فرمائي: السلام على الجيوب المضرجات (( سلام دې وي په هغو ګريوانونو باندې چې د امام حسېن (ع) په وير او ماتم كښې څيرې څېرې شول )) (الوقايع والحوادث 3ټوک307 مخ) اوريدونكے: ستاسو له لاښوونو څخه مننه، البته مونږ ته پكاردي چې د خداے پاک د اولياؤ او امامانو(ع) په طريقه لاړ شو؛ خو زما خبره دا ده چي د اسلام حكمونه خو د حكمت او مصلحت له مخې وي او څه مقاصد لري نوڅومره به ښه وي چې دغه كارونه پـه پـوره پوهې او معرفت سره وكړو نه پټو سترګو؛ نو ځکه زما پوښتنه دا ده، چې د دې ژړاګانو فلسفه او مقصد څه دے؟ واعظ: د امام حسېن (ع) په مصيبتونو د ژړا د فلسفې او د ژړا د ګټو او اثراتو په باب څو ټکو ته پام وكړه: 1_ د شعائرو درناوے:په مړشوي مومـن پسې ژړا د هـغۀ يو ډول درناوے دے، او دا خبره راښئ، چې په ټولنه كـښې يې ځاے خـالي دے او له هغه نه د فېض حاصلولو موقع اوس نلـرو.ژړا د هـغه مومن د بېلتون په اړه د انسان دننـه د افسوس د احساس نښه ده چې شتون يې په بيلابيلو اړخونو کښې خـېر او بركت ؤ. او دا يو طبيعى چاره ده او انسان چې څومره ستر وي نو پـه هـغۀ پسې ژړا هم هومره ژوره او ستره وي. كه څوک مـړ شي او چـا ورپسې ونهْ ژړل،نو دا به د هغۀ بې احترامي وي. چا له امام على (ع) نه پوښتنه وكړه چې نېک اخلاق څه ته وائي؟ هغۀ ورته په ځواب كښې وفرمايل: ان تـعا شرواالناس مـعا شره ان غشتم حنوا اليكم و ان متم بكوا عليكم. (( له خلقو سره داسې معاشرت كوه چې كه ژوندے يـې چې درته خلق لېواله او جذب شى او درسره مينه وكړي او كه مـړ شوې چې درپسې وژاړي)). (ماساه الحسېن 137 مخ) په هر قام او هرملت کښې دا دود او دستور دے چې كــه يو ستر شخصيت يې مړ شي نو د هغۀ په نشتوالي ژاړي او خپل احساسات څرګندوي نو د دين د ساتنې لپـاره د امـام حسېن (ع) او د هغۀ د ملګرو زړۀ بوږنوونکے شهادت يوه ستره او تلپـاتې پېښه ده، چـې ورباندې ژړا د هغوي د سپېڅلو ارمانونو اومقاصدو يو ډول درناوے او د دين لـه شعائـرو او نښونښانـو څخـه دي او د ديـن د درنښت لپاره د احساساتواوجذباتوڅرګنـدونـه ده او قـران مجيـد فـرمائى: و من يعظم شعائر الله فانها من تقوى القلوب (( هـرچا چې د ا لهى شعائرو تعظيم اودرناوے وکړ؛ نودا كار د زړونو د تقوا نښه ده)) (سورۀ حج 32 ايت) 2_ فطري او عاطفى ژړا: د امام حسين (ع) او د هغۀ د ملګرو د زړۀ بوږنوونكي شهادت څه رنګوالے او واقعات د هر انسان زړۀ غوڅوي او د ظالمانو په خلاف د هر انسان احساسات راپاروي، د كربلا دردوونکې واقعه دومره ژوره ده چې د وخت تيرېدل ېي زړولې او هېرولې نۀ شي. د مثال په توګه: د عيسائيانو په عقيـده د حـضرت عيـسى (ع) دښمنانو هغه په دار کړ اوس وګورئ چې د دنيا په هر ځاے كـښې عيسائيان تل د صليب موضوع ( يعنې دحضرت عيسی په دار د خيژولو واقـعه) يادوي او خپل غم او خفګان څرګندوي او( په خاصه توګه په يورپ او لويديځو هېوادونو کښې چې ځانونه د دين له لحاظه عيسائيان ګڼي له دومره مادي ترقۍ او د دومره مودې له تېرېدو باوجود) د صليب نښه يې په هر ځاے كښې (د قبر په تيګو باندې، د سرۀ صليب او سپين صـليب او نورو نړيوالو ادارو په وسائلو جامو، نکټايو، د كليساؤ په بامونو وغېره باندې لګولې وي. ( او حتي له کوټ پېنټ سره نېکټائي له لګولو نه يې دا مراد دے چې حضرت عيسی (ع) پانسي شوے دے او ان تر دې چې د نکټائي لګولو رواج يې زمونږ مغرب پرسته مسلمانانو کښې هم عام کړے دے) له دې سره سره چې د حضرت عيسى (ع) په پانسۍ باندې د خېژولو واقعه (چې د عيسائيانو په عقيده وژل شوے دے ) د شهيدانـو د سردار حضرت امام حسين (ع) د دردناک شهادت له غميزې نه ډېره وړه او تته ده؛ نو ځکه په امام حسېن (ع) باندې ويـر، ماتـم او ژړا د جذباتود راويښولو او د هغه حضرت (ع) د پاڅون او انقلاب د لوړو اهدافو د ترلاسه كولو لپاره وسيله ده. د يو استاذ په وينا: (( ژبه تل د عقل ترجماني كـوي خـو سترګې د عشق ترجماني كوي ، چرته چې د احساس، درد او سوز له كبلـه اوښكې بهېږي، نوپوه شه چي عشق شته او چـرته چې ژبه په خپلو منظموحركاتو سره منطقي جملې جوړوي نوپوه شـه چې عقل شته دے ))؛ نو ځکه څنګه چې منطقي او زبردست دلايل د مـكتب لـه هدفونو سره د ويونكي پېوستون او تړاو څرګندوي؛ نو دغـه شان يو څاڅکے اوښكه د مكتب د دښمنانو په خلاف د عاطفـي جنګ اعلان ګڼل كيږي. (کتاب انګېزۀ پيدايش مذهب 150 مخ) هيڅکله دا خبره نه ښائي چې د مقصدونو د لاسته راوړلو او د دښمن د ځپلو په لاره كښې د احساساتو د غورځنګ كردار او ونډه هېره كړو چې دا په انقلابونوكښې د پاېښت،پائېدارۍ او تداوم لپاره يو اغيزمن اړم دے. 3_ د تائيد ژړا: د امام حسېن (ع) په مصيبتونو ژړا د امام حسېن (ع) د پاڅون او انقلاب يـو ډول تـائيد او د هغۀ په موخو او هدفونو باندې دستخط كول دي او د دښمنـانو او ظالمـانو پـه خلاف د ژورو احساساتو اوجذباتو راويښول دي او مطلب يې دا شـو چـې اے حسېنه! مونږ له تاسره مينه لرو، د زړۀ په تل کښې مو پروت يې او د احساساتو په ژورتيا کښې مو درته ځاے درکړے دے. دا د زړۀ له كومى د امام حسېن (ع) د لارې د لاروي د حـال ژبه ده، چي په درې ستنو ټينګه ولاړه ده: (الف) زمونږ زړونه هغه مقصد تـه رسـوي چې امام حسېن (ع) د هغۀ لپاره ځان شهيد کړ. (ب) زمونږ غوږونه د هغۀ سيرت او ويناوې اوري. (ج) زمونږ سترګې د اوښكو په تويولو سره د امام حسېن (ع) دكربلا خونړۍ پېښه انځوروي. اوس نو چې ژړا، د دې هر يو اصل له مخې وي نو له سليم فطرت نه به راولاړه شوې وي چې دا ډول ژړا نه دا چي هيڅ ډول زيان او نقصان نۀ لري، بلکې د امام حسېن (ع) د نهضت په لاره كښې رغنده ونډه لري. (4)_ د ظالم رسوا كوونكې او پېغام وركوونکې ژړا: هر انسان چې د امام حسېن (ع) او د هغۀ د ملګرو د شهادت حال واوري، چې څنګه د څو ورځو تږے د بيبيانو او بچيانو په مخكښې د كربلا په سوزوونكې دشته كښې حلاليږي او بدن يې ټوټې ټوټې كيږي او داسې نور ظلمونه نو بى اختياره يې حالت بدليږي. او په غوڅه توګه د يزيديانو په سنګدلۍ، ظلم، بى رحمۍ او بې لاريتوب باندې پوهېږي. نو له دې امله په امام حسېن (ع) ژړا په اصل كښې په هره زمانه او هر ځاے کښې د ظلم، او طاغوت په خلاف يو ډول فرياد او احتجاج دے او د امر بالمعروف او نهى عن المنكر يو قسم دے او كله كله د دښمن د ځپلو لپاره ډېره غوره طريقه وي، نو ځکه ژړا چې هر كله د وخت د بې رحمو دښمنانو د رسوا كولو يوه وسيله او د سترو الهي شخصيتونو د هدفونو او پېغام راوړونکې وي نو د نهى عن المنكر يو ډول او د دين د مضبوطيه او ټينګښت، د طاغوت د ځپلو او د ظلم د رانسكورولو يو عملي پروګرام دے. لنډه دا چې ژړا څو ډوله ده لكه د خداے له ويرې ژړا، او ورسره د مينې شوق او اشتياق ژړا، د جذباتو ژړا، او پېغام راوړونکې ژړا وغېره...او كه له دې ژړاګانونه سم اورغوونكي مطالب واخيستل شى نو ژړا يوغوره عمل دے. هو، يوه ژړا شته چې غندل شوې ده او د بې پتۍ، بې غېرتۍ ، عاجزۍ او ماتې سبب ګرځي او هغه ده (( د ذلت ژړا )) چې داسې ژړا د ذليلو او وروستو پاتې خلقو ژړا ده او هيڅکله د خـدے وليان او پتمن او ننګيالي کسان داسې ژړا نه كوي؛ نو ځکه وير او ژړا په مجموعي توګه دوه ډوله ده؛ يوه مثبته او بله منفى ژړا ، هغه چې د مذمت او غندنې وړ ده منفى ژړا ده چې زيان منې اغيزې لري. خو مثبته ژړا يو لړ رغوونکې او تعميري ګټې لري او حتى كلـه كلـه خو په بشپړه توګه د نهى عن المنكر او د طاغوتيانو په خلاف د يرغل ذريعه ګرځي او د جهاد په صف كښې راځي او ډېره ارزښتناكه وسيله وي. اورېدونکے: ستا له منطقى او هر اړخيز بيان څخه ډېره مننه. واعظ: دلته غواړم چې د بحث پوره كولو لپاره څو خبرې وكړم او هغه دا چې د اسلام ځينې برنامې اوپروګرامـونه سياسى اړخ لري، د وير، ژړا او حتى ژړغوني كېدلو،د تـر سيوري لاندې سياسى مسائل وړاندې كول يو ډول معقول كار دے، لکه په يو روايت کښې امام جعفرصادق (ع) فرمائي: زما پلار (امام باقر(ع)) وصيت وكړو او وې فرمايل : (( زما له شتمۍ نه يو څه وقف كړئ چې ترلسوكالو پورې په حج کښې خلق په منى كښې زما په مظلوميت وير او ماتم وكړي )) (منتهى الامال 2ټوک 79 مخ ) ( نو د حج په ورځو کښې چې د دنيا له ګوټ ګوټ نه خلق د حج لپاره راغونډيږي او د منۍ مېدان د نندارې لپاره يو ډېره غوره موقع او ځاے دے چې مسلمانان د اموي خاندان له ظلم نه خبر شي او ظالم رسوا شي چې دا کار يو سياسي اړخ لري.) په اصل کښې امامانو (ع) غوښتل چې د وير په ترڅ كښې مسائل وويل شي، افشاء ګري وشي، حق او باطل په ډاګه شي او خلـق له غفلت او بې خبرۍ نه راويښ شي، نو ځکه هغوي په هـره موقع كښې غوښتل چې د عاشورې پېښه ژوندۍ وساتلې شي ان تـردې چې امام موسى كاظم (ع) فرمايلي دي "د امـام زيـن العابدين (ع) د ګوتې په غمى كښې دا جمله ليكلې شوې وه: (( خزى و شقى قاتل الحسين بن على عليه السلام )) يعنې (( د امام حسين (ع) قاتل رسوا او بدبخته شو )) اوس لږ فكر پكار دے چې امام سجاد (ع) ولې حكم كوي، چې د هغۀ د ګوتې په غمي كښې دې دا ډول جمله وليكلې شي؟، ايا د امام سجاد (ع) له دې نه بغير بل څه مقصد كيدي شي چي د امام حسېن (ع) د شهادت دردناکه واقعه دې تل تازه وي او كله چې خلق د هغۀ كتنې ته راځي او نظر يې د هغۀ په ګوتمې باندې لګي؛ نو د امويانو د ظلم بهير به يـې را پـه ياديږي او د سياسى مسائلو په باب به سـړے راويښوي د خـبرو نچوړ دادے چي په امام حسېن (ع) باندې وير او ژړا پـه دوه ډوله ده: يوه مثبته او بله منفى، هغه چې غندنه يې كيږي هغـه وير او ژړا ده چې د بې پتۍ، ذلت، زوال او بې وسۍ ښودنه كوي او هغـه منفى ژړا او وير دے، خو كه د عزت، مړنتوب پتيالۍ، ننګ او غېرت د بيدارۍ سـبب وګرځي؛ نو هغه وير او ژړا مثبته ده او ګټورې نتيجې او اثرات لري. اورېدونکے: تاسو چې د ژړا په حقله کومه شننه وکړه واقعي چې انسان له حقيقت نه خبروي او پکار دي چې ژړا او ماتم په دغه ډول وشي چې د اسلام او مسلمانانو لپاره ګټه او فائده ولري او د هر دور يزيد صفته ظالمان په ډاګه شي او له امام حسېن (ع) سره د مينې په زياتېدو سره د هغۀ ژوند د ځان لپاره د لارې مشال جوړ کړي. ستاسو له ارشاداتو څخه ډېره ډېره مننه.
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:53 |
په پښتو ادب کښې د امام حسېن (ع) شهادت او د کربلا انقلاب
پښتانۀ او د امامانو مياشت
د خداے له ګران رسول حضرت محمد مصطفي (صلی الله عليه و آله وسلم) او د هغوي له پاکو اهلبېتو (ع) په تېره بياد کربلا له مظلوم شهيد حضرت امام حسېن (ع) سره د پښتنو مينه او محبت يو نۀ انکارېدونکے حقيقت دے او د دې حقيقت پته له دې نه هم څرګنديږي چې له مودو مودو راهسې چې کله د امامانو يا محرم مياشت راوخېژي نو د نړۍ د نورو مسلمانانو په څېر په پښتنو سيمو کښې هم د وير او ماتم يوه څپه رامنځته شي او پښتانۀ د خوشحالۍ ټول مراسم او پروګرامونه په ټپه اودروي، ودونه، ښادۍ نه کوي،خنداګانې او خوشحالۍ نه کوي، نوې جامې نه اغوندي، حتي پښتنې مېرمنې په دې ورځو شپو کښې څڼه دنداسه او سينګار هم نه کوي. کور په کور او کلي په کلي د هر مسلک او هرې سيمې خلق په خپل خپل انداز د حضرت امام حسېن (ع) او د کربلا د نورو شهيدانو په ياد کښې د وير او غم مراسم نمانځي. همدا رنګ په اکثرو پښتنو سيمو کښې په يوې حجره ، کور يا بل ځاےکښې د کور مالت خلق راغونډيږي او يو کس ورته په خوږ او زړۀ دردوونکي اواز سره جنګ نامه وائي او خلق د امام حسېن (ع) او د هغوي د ملګرو په مظلوميت او د يزيد او يزيديانو په ظلم او ستم باندې اوښکې تويوي. ځاے په ځاے خېراتونه کيږي، په ګرمۍ موسم کښې شربتونه او يخې اوبۀ وېشل کيږي او په يخنۍ کښې چاے ګانې او حلوه ګانې تقسيميږي. همدا رنګ د غم او وير په دې مياشت په تېره بيا په وړومبنيو لسو روځو کښې پښتانۀ زيارتونو او هديرو ته ځي او د وفات شويو خپلو خپلوانو او دوستانو قبرونه بيا رغول ، مرمتول او په هغو باندې اوبۀ اچول د ثواب کار ګڼي.
په پښتو ادب کښې د اهلبېتو (ع) او کربلا ذکر
په عربۍ، فارسۍ، اردو او نورو ژبو کښې د خداے د ګران رسول (ص) له پاکو اهلبېتو (ع) په تېره بيا د مينې او په خاصه توګه د کربلا د غمېزې او انقلاب په اړه په نثر کښې ډېر څه ليکل شوي دي او لا ليکل کيږي خو پښتو ژبه د نثر له لحاظه ډېره غريبه ده او له يو څو کتابونو او يو لړ مطالبو نه په نثر کښې دومره څه نه مومو او يا که په زړو زمانو کښې ليکل شوي هم وي نو هغه به د زمانې په لوړو ژورو او جنګونو او جګړو کښې بې درکه شوي وي او يا به قصداًً ضائع کړې شوي وي نو اوس دا د پښتنو قلم خاوندانو ذمه واري ده چې په دې اړه په نثر کښې لا زياتې څېړنې او تحقيقات وکړ او په دې مېدان کښې له نورو ژبو نه وروستو پاتې نه شي. که څه هم د دې حقيقت په منلو سره چې په پښتو ادب کښې په نثر کښې د رسول الله (ص) د پاکو اهلبېتو او د کربلا ذکر ډېر کم مومو خو په شعر او نظم کښې پښتو ادب بيا له نورو ژبو نه کم نۀ دے او تقريباً د پښتو ژبې هر شاعر چې هغه له هر فکري مکتب سره تعلق لري د حضرت امام حسېن (ع) په شهادت ، مړانې، د کربلا په غمېزې او د يزيد او يزيديانو په ظلمونو او ستمونو باندې خا مخا څه نا څه ليکلي دي او هغه به د پښتو ژبې ډېر بدبخته شاعر وي چې د اسلام او انسانيت د دغه ستر محسن حضرت امام حسېن (ع) په غم او وصف کښې د شعر په ژبه له څه ليکلو نه بې برخې وي. په نظم کښې چې د امام حسېن (ع) په شهادت او د کربلا په غمېزه چې کوم شعرونه ليکل شوي دي هغو ته مرثيه وائي نو اول دا کتل پکار دي چې مرثيه څه ته وائي؟
د مرثيې تعريف
مرثيه له رثا نه وتې ده چې د رثا لغوي معنا د ادب خاوندانو مړي ته د ژړا په معنا ذکر کړې ده. رثا په ادب کښې هغو شعرونو ته وائي چې پکښې د مړي په مرګ وير او ماتم کولې شي. مرثيه د خپلو خپلوانو او دوستانو په مرګ هم ويلې او ليکلکې شي، د قام او ولس د مشرانو او سردارانو په مرګ هم ليکې او ويلې شي او همدا رنګ د مذهبي او ديني مشرانو په مرګ او شهادت هم لکلې او وېلې شي. چې په اسلامي تاريخ کښې دخداے د ګران رسول (ص) د پاک نمسي حضرت امام حسېن (ع) او د کربلا د نورو شهيدانو په شهادت باندې مرثيه پکښې له ټولو نه په سر کښې ده.
د مرثيې تاريخ
هسې خو د مرثيې تاريخ د انسان له تاريخ سره سم دے او له ټولو نه وړومبۍ مرثيه هغه ده چې کله حضرت ادم (ع) د ترک اولی په وجه دنيا ته راغے او خداے پاک ورته د توبې لپاره څه کلمات يعنې د خداے د ګران رسول (ص) حضرت امام علي (ع) ، حضرت بي بي فاطمې (ع) ،حضرت امام حسن (ع) او حضرت امام حسېن (ع) نومونه وښودل چې د هغوي په وسيله له خداے پاک څخه د بخښنې غوښتنه وکړي نو چې کله به په پنځم نوم يعنې د حضرت امام حسېن (ع) په نوم باندې راورسېد نو ژړا به ورته ورغله نو له حضرت جبرائيل (ع) نه يې د سبب پوښتنه وکړه او هغۀ ورته د امام حسېن (ع) د شهادت ټوله واقعه بيان کړه او حضرت جبرائيل (ع) به د امام حسېن (ع) په شهادت د مرثيې الفاظ ادا کول او حضرت ادم (ع) به ورته ژړل لکه چې په کتابونو کښې راغلي دي چې حضرت جبرائيل (ع) وويل: چې کاش تا امام حسېن (ع) په داسې حال کښې ليدلے وې چې به وائي: و اعطشاه !و اقله ناصراه خو د ده او د اسمان په مېنځ کښې به د مصيبتونو اور او ګرد و غبار نه علاوه څه نه شي ليدې او بيا به امام د څټ له خوا حلال کړې شي فيذ بح ذبح الشاته من قفاه . او بيا به دښمنان د هغۀ مال او اسباب ولوټي او د هغۀ د هغۀ د ملګرو پرې سرونه به په ښارونو او کليو کښې وګرځوي په داسې حال کښې چې بيبيانې به هم ورسره وي. همدا رنګ د حضرت آدم (ع) د توبې له قبلېدو وروسته هغه حضرت د بي بي حوا په جداېۍ کښې او همدا رنګ د هغۀ د زوے قابيل په لاس د هغۀ د مظلوم زوے هابيل په شهادت هم مرثيې وئيلي دي چې په تاريخ کښې درج دي او دغسې په ټولو دورونو کښې په امام حسېن (ع) باندې د پېغمبرانو (ع) د هغوي د اوصياؤ او اولياؤ ژړاګانې او مرثيې او همدا رنګ په خپلو خپلوانو، دوستانو ، عزيزانو او له عقيدتي همفکرانو باندې د هغوي وير ، ماتم او مرثيې وجود لري خو اول به د دې خبرې جاجونه وکړو چې د څرګندو مرثيو قدامت او رواج په مختلفو دورونو او مختلفو ژبو کښې څه دے؟ نو په دې حقله د پښتو مشهور ليکوال، شاعر، اديب او څيړونکي ارواښاد پروفېسر افضل رضا داسې څېړنه کړې ده: د دنيا له ټولو نه زړې معلومې شوې مرثيې د سوميري يعنې د عراق د جنوب د تهذيب او تمدن له دور سره تعلق لري. دا د پلار او ښځې په مرګ ليکل شوې مرثيې خواو شا څلور زره کاله زړې دي چې د روس د پشکن پوهنتون په ميوزيم کښې محفوظې پرتې دي. هم دا رنګ د قديم هندي آريائي او يورپي قامونو په ادبياتو کښې زړۀ ته د ورتېرو کسانو په مرګ، خفګان او ماتم د قيصو په شکل کښې بيا موندې شي. مثلاً په سنسکرت کښې د وستۍ ساوترۍ قيصې او په يوناني ژبه کښې د آرفيوس حکايتونه.د سکنډې نيويا په ادبي روايتونو کښې د بالډر د مرګ قيصه، دغه رنګ د يونان او روم د قديمو تهذيبونو په ادبي رواياتو کښې د مرثيې روايت د حُزېنيې په شکل کښې څرګند دے. د قديم يونان (( ايليډ)) او ((ډيسي)) مشهورې ابتدائي مرثيې دي.، همدا رنګ يورپي مرثيه هم د حُزېنيې ښکاره شکل دے چې محور يې هغه فرد وي چې د شاعر ورسره بې کچه مينه وي او ځواني مرګ وي. د نمونې په توګه به د مسټر سپنسر هغه مرثيه ياده کړ چې د يوې پېغلې په مرګ يې ليکلې وه. د ملټن الي سي ډاس مرثيه چې د شاه اېډورډ په مرګ يې ليکلې وه او د روماني شاعر شيلي د جان کېټس په مرګ ليکلې مرثيه او دغسې نورې ډېرې مرثيې په انګريزي ادب کښې مهم مقام لري. همدا شان د عربۍ ژبې د شاعرۍ خو هډو ابتداء له مرثيې نه شوې ده. کتاب لاناجې او د حـماسې په باب المراثي کښې معياري مرثيې موجودې دي. دغه شان د فارسۍ د شاعرۍ بنياد په تکلف او آورد ؤ ځکه په ايران کښې د شاعرۍ ابتداء له قصيدې نه وشوه. بياهم په شاهنامه کښې داسې اشعار شته چې فطري اثر او جوش لري. لکه د سهراب مور چې د خپل زوے په مرګ څنګه ژاړي هغه منظر په شاهنامه کښې ډېر دردناک دے. د محمود غزنوي په مرګ باندې فرخي په دولسو اشعارو مشتمله مرثيه وليکله. دغه شان شېخ سعدي او خسرو هم مرثيې ليکلي دي. همدا رنګ ملا محتشم، طالب، آملي، غزالي، کليم، ظهوري او ملا مقبل هم سترې مرثيې ليکلي دي چې د مقبل د مرثيې طرز ايرانيانو ډېر خوښ کړ. همدا رنګ اردو ژبې ته مرثيه له فارسۍ نه راغله خو دلته مرثيې په لږه موده کښې ډېر پرمختګ وکړ.د اردو ژبې وړومبنے مرثيه ګو شاعر د دکن محمد قلي قطب شاه ؤ. بيا وروستو نوري، هاشم، ولي او کاظم مرثيې وليکلې خو په په تېره بيا مرزا دبير او مرزا انيس چې اردو مرثيه کوم مقام ته ورسوله هغه مثال نه لري.
په پښتو ادب کښې مرثيه
کېدې شي چې پښتو مرثيه ليکونکو د نورو ژبو د مرثيو مطالعه کړې وي او د دې فن په وده او ترقۍ کښې يې ترې نه استفاده کوې وي خو له حقائقو نه دا معلوميږي چې په پښتو کښې مرثيه ډېره زړه ده نو پکار دي چې د دې دعوې په ثبوت کښې څو خبرې وکړو. په پښتو کښې مرثيه په ملي وزن او آهنګ کښې د ټپې، چاربېتې او نيمکۍ په صورت کښې له هغه وخت نه راروانه ده چې ډېرې ژبې ترې لا خبر هم نۀ وې؟ په دې لړ کښې به وړومبې ټپه واخلو. د غاړو او ساندو په شکل پښتنې مېرمنې له ډېرو زمانو راهسې په خپلو مړو کسانو دا مرثيې وائي. غاړې او د غم ساندې اکثر پښتنې مېرمنې د غم او وير په جامه کښې وائي. نو چې څومره ټپه (لنډۍ) زړه ده هومره د پښتو مرثيه زړه يادولې شو. د ټپو په شکل او د ساندو په صورت کښې دا مرثيه چې داسې زرګونه ټپې او غاړې لري. له دې وروسته څېړونکي د يوې پوښتنې مېرمنې د خپل لالي په مرګ باندې د غاړو څو نمونې وړاندې کوي لکه:
مرګه بې وخته ورله راغلے يو يې ځواني وه بل يې ډېر وو ارمانونه
په جانان سپين کفن خوريږي په ما وريږي و سکروټو بارانونه
نن به په چغو چغو ژاړم د جانان زنه په خاسه باندې تړينه
زمکې کلنګ دې زورور دے ځوانان ترې اخلې رالېږې تش پالنګونه
لحد مې سم ورسره جوړ کړئ زۀ مرور اشنا په مرګ پخلا کومه
زمکې سلام به درته وکړم چې د جانان مې خاورې نۀ کړې اندامونه
نو له دې دا حقيقت څرګنديږي چې لکه څومره پښتو ژبه زړه ده هومره د ټپې په شکل کښې پښتو شاعري زړه ده او چې څومره پښتو ټپه زړه ده هومره په پښتو کښې مرثيه زړه ده.. ارواښاد پروفېسر افضل رضا په خپله څېړنه کښې زياتوي: له ټپو يا لنډيو نه علاوه د چاربېتو او نيمکيو په شکل کښې هم له مونږ سره د پښتو زړې مرثيې شته چې ښکلې نمونې يې زمونږ د مجاهدينو او نورو کتابونو کښې موجودې دي. دا هغه مرثيې دي چې د انګرېزانو او نورو استعماري ګوډاګيانو په خلاف د جنګېدونکو پښتنو شهيدانو په حقله په عوامي طرز کښې ليکلې شوې دي او قدامت يې له سلو کالو نه اوړي. همدا رنګ لکه مخکښې چې ذکر وشو چې په پښتو کښې مرثيه د غاړې، ټپې، نيمکۍ، لوبې او چاربېتې په شکل کښې له ډېرو زمانو راهسې موجوده ده. په جديد دور کښې هم پښتنو شاعرانو د مرثيې لپاره د نظم يو خاص فني صورت نۀ دے خپل کړے بلکې د غزل په انداز کښې هم مرثيه ليکلې شوې ده. لکه د ښاغلي وهمي څو شعرونه چې وائي: آه چې وخت د هغۀ نوم د اخېستو شو ژبه اودرېده قلم مې په سجدو شو هره ورځ چې نمر پرېوزي را په ياد شي د کوفې د زمکې نمر چې په نېزو شو هغه نمر خو د رڼا لپاره هسک ؤ دا څه ورځ شوه ژوند خو لاړ په تېرېدو شو منقبت هم د غزل په ژبه وائي وهمي څه شو ستا د سترګو غزل ګو شو ان تردې چې پښتنو شاعرانو د ازاد نظم په صورت کښې هم معياري مرثيې وليکلې او ځان يې د مرثيو د ليکلو لپاره د نظم په يو خاص شکل پورې محدود و نۀ ساتلو. د مثال په توګه د ارواښاد ايوب صابر صېب د هغې مرثيې يو څو شعرونه وړاندې کوو چې د مولانا عبدالقادر مرحوم په مرګ يې ليکلې وه چې د جذبات نګارۍ او عقيدت يوه ښکلې نمونه ده. وائي:
يو سړے ؤ نه خطا شوم اداره وه، انجمن ؤ د پښتو جنډا يې هسکه ګرځوله په پښتو او پښتنو باندې مئين ؤ يو استاذ ؤ نه خطا شو پوهنځاے ؤ پوهنتون ؤ د يو قام د فکر يون ؤ بس يو کس ؤ نه خطا شو يو کس نۀ ؤ د پښتو اکېډيمي وه دبستان ؤ، په خپل ځان کښې يو جهان ؤ يو خادم ؤ نه خطا شوم يو مخدوم ؤ او هر چا ته ښۀ معلوم ؤ يو عالِم ؤ نه خطا شوم عالِم نۀ ؤ يو عالَم ؤ. مرثيه چې د خپلو مخصوصو صفاتو اوخوبيو په رڼا کښې مونږ د پښتو ادبياتو په تاريخ کښې لټوو نو څه دا رنګ تحقيقي مواد مو مخې ته راځي: لکه له ټولو نه وړومبۍ په ادبي معيار پوره معياري مرثيه د ٤٢٥ هجري قمري کال په خواوشا کښې مشهور شاعر شېخ اسعد سوري د خپل پښتون مشر اميرمحمد سوري په مرګ ليکلې ده چې له محمود غزنوي سره له جنګ نه پس د هغۀ په اسارت کښې ووژل شو. دا مرثيه ٤٤ شعرونه لري او د شاعر د جذباتو پوره پوره عکاسي په ډېر غېزناک انداز کښې کوي.او د يوې معياري مرثيې ټولې خوبۍ پکښې موجودې دي. د نمونې په توګه يې څو شعرونه داسې دي:
د فلک له چارو څه وکړم کوکار زملوي هر ګل چې خاندي په بهار هر غاټول چې په بېديا غوړېدۀ وکا رژوي يې پاڼې کاندي تار په تار ډېر مخونه د فلک څپېړه شنۀ کا ډېر سرونه کا تر خاورو لاندې ځار د واکمن له سره خول پرېباسي مړ شي د بې وزلو وينې توې کاندي خونخوار مونږ چې پښتو ادبياتو په ترايخ کښې مرثيه لټوو نو غوټ پنځۀ سوه کاله دور کښې مو يوه مرثيه هم په لاس رانغله. دا خو کېدې نۀ شي چې په دومره اوږد دور کښې به په پښتو ادب کښې مرثيه نۀ وي، خو د ګمنامۍ په تيارو کښې به دا فن پارې ورکې پرتې وي او يا به د فنا باد ضائع کړې وي. نو مونږ مجبور يو چې دلته د پښتو مرثيې په لړ کښې له دومره اوږ مېنځني دور نه پس د خوشحال بابا مرثيو ته مخه کړو. د خوشحال بابا په ليکلو مرثيو کښې دوه ډېرې مشهورې دي يوه هغه مرثيه چې په ١٠٩٨ هجري کال کښې يې د خپل نمسي معظم خان په مرګ ليکلې ده او بله هغه مرثيه چې په ١١٠٠ هجري کال کښې يې د خپل زوے نظام په مرګ ليکلې ده. دا دواړه مرثيې د پښتو شاعرۍ قيمتي پانګه ده. خوشحال بابا د مرثيې په ليک کښې هم يو مخصوص رنګ لري. هغه په دې موقع هم د قامي ننګ او داسې نورې خبرې کوي او دخپل زوے مرګ په کټ نۀ خوښوي او وائي:
کاش کۀ ځوان د پښتانۀ په ننګ کښې مړ وې نه چې ګور لره روان شو له تولتکه چې د قام په ننګ کښې ومړ هغه زويه په عالم کښې د خپل پلار غاړه کا لکه په لحد کښې هغه خوري په چينجيو چې د هيچا پرې پېرزو نه وه ځوانکه که حيا وه که وفا وه که صفا وه ښائسته ستا په وجود وه هره يکه اسماعيل غوندې به دې راته تسليم ؤ که په خلق مې د نظام کېښوده ګزلکه او اشرف خان هجري په ١١٠٠ هجري کال کښې د بند په دوران کښې د خپل پلار خوشحال بابا په مرګ کومه مرثيه ليکلې ده هغه يوه جامع او په فني او فکري لوازماتو پوره مرثيه ده او ٤٩ شعرونه لري چې ابتداء يې داسې ده:
همه غم لره موجوده دا دنيا ده په حصه يې تل ژړا کمه خندا ده نه نه ځاے د خندا نه غلط مې ووې بلکې دا همه ژړا لره پېدا ده يعنې نن هغه امام د ننګياليو په ډنبره غريب لاړ ډکه يې خوا ده مسافر شو هغه شېر د جبالونو چې زهره غوندې اوبۀ داورنګ شا ده نۀ يې زوے باندې حاضر نۀ برادر ؤ سا يې قبضه له غمونو په صحرا ده په شفا يې د رحمت شاد و خرم کړه خوږ سينه يې په سل داغه مبتلا ده رحمان بابا هم چې کله هغه ښکلي ښکلي او خواږۀ خلق لټوي او نۀ يې ويني نو په داسې ساندو او مرثيې سره يې يادوي:
خدايه څه شول هغه ښکلي ښکلي خلق په ظاهر په باطن سپين سپېڅلي خلق هيڅ خندا مې له دې خلقو سره نۀ شي ژړوي مې هغه تللي تللي خلق خبر نۀ يم چې په کوم خوا پسې لاړ شم ليدې نۀ شي هغه ما ليدلي خلق دريغه يو ځلې که بيا په دينا راغلل له جهانه په ارمان وتلي خلق هزار حېف دے چې په خاورو کښې لاړۀ شي په چَوو او په چندڼ لړلي خلق په دولسمې هجري پېړۍ او له هغې نه وروسته تر جديد دوره پورې چې کومې مرثينې مونږ ته د پښتو ادبياتو په تاريخ کښې ښکاري په هغو کښې دا مرثيې مشهورې دي لکه په ١١١٦ هجري کال کښې د شاه محمد هوتک په مرګ د هغۀ د لور زېنب بي بي ليکلې مرثيه. په ١١٢٠ هجري کال کښې د لوڼو په مرګ د پيرمحمدکاکړ مرثيه، هم په دغه کال کښې د ګل خان په حقله د رحمان بابا ليکلې مرثيه، د زوے غياث په مرګ د علي خان مرثيه، د زوے اوليا په مرګ د حافظ الپوري مرثيه، د زوےپه مرګ او په خپلې تباهۍ د عبدالعظيم بابا مرثيه. او له دې نه علاوه نورې ډېرې مرثيې دي چې ذکر يې دلته ګران دے البته دلته به د روماني قيصو مرثيو ته يوه لنډه اشاره وکړو. د هغو کردارونو چې زمونږ په منظومو مشهورو داستانونو کښې مرکزي حېثيت لري د مرګ په موقع د غږونو، نعروړ ساندو، سندرو، بدلو او مثنوي په شکل کښې ډېره ژړا شوې ده داسې مرثيې زمونږ ټولو مشهورو ورماني داستانونو لکه يوسف خان شېربانو، ښادي خان بيبو، موسي خان ګل مکۍ، توردلے شهۍ، جلات خان محبوبه، شېرعالم مېمونۍ او آدم خان درخانۍ کښې بيا موندې شي. د نمونې په توګه د ادم خان درخانۍ په مشهور رومان کې د ادم خان په مرګ د صدر خان ليکلې مرثيې څو شعروه وړاندې کوو چې وائي:
ځکه ګرځي وېنا وائي نوحه ګرې مړي ستائي فلک هسې رنګ ګردش کړه د ادم يې ستائش کړه مشتري لاړ له مکانه تير پرې ښخ لاړ له کمانه غرق په وينو کښې مريخ شو د دنيا داور پرې تريخ شو و رجعت ته جوړ افتاب شو په هېبت په اضطراب شو زهر عود آتش يې کېښود چنګ يې مات طرب يې پرېښود د وير دور پې برپا کړ او برسات يې په ژړا کړ په شلمه ميلادي پېړۍ کښې چې په پښتو کښې کومې مشهورې مرثيې ليکلې شوې ده هغه د موضوع ګانو له لحاظه داسې وېشو: د سياسي، قومي او مذهبي مشرانو او عالمانو په مرګ ليکلې مرثيې چې پکښې مشهورې دا دي: د ښاغلي ثمين جان په مرګ د مراد شينواري ليکلې مرثيه، د شاه خالد په مرګ دعظيم خان عظيم مرثيه، د قاضي مجيب په مرګ د شهاب الرحمن مرثيه، د پير مانکي شريف په مرګ د اجمل خان خټک او افضل خان شېدا ليکلې مرثيې او د ډاکټر خان په مرګ ليکلې مرثيه او داسې نورې. همدا رنګ د پښتو ژبې د سترو پوهانو او شاعرانو او اديبانو په مرګ ليکل شوې مرثيې ډېرې زياتې دي . ګڼو پښتنو شاعرانو واقعي چې په دغو مرثيو کښې دغو ارواښادو ته د زړۀ په وينو ليکلې د عقيدت پېرزوينې د مرثيو په شکل کښې وړاندې کړې دي. په دغو مرحومينو کښې د عبدالمالک فدا، نوازخټک، عبدالخالق خليق، فضل حق شېدا، دوست محمد کامل، عقاب خټک، عبدالحۍ حبيبي، قاضي عبدالحليم اثر، سلطان محمد فاني، ايوب صابر، مشتاق احمد مشتاق، سيد ګل شاه خوستي، محمد امين خوګياڼے او د حسن خان سوز نومونه مشهور دي. همدا رنګ په دې وورستيو وختونو کښې د حمزه بابا او غني خان په شان د پښتو ژبې د مشهورو اديبانو او شاعرانو په وفات ليکل شوې مرثيې د پام وړ دي چې د نمونې په توګه د ارواښاد حمزه بابا په وفات د انور شاهين خانخېل مرثيه وړاندې کوو:
سر بالا په شاعرانو يې حمزه شمېر په لوړو انسانانو يې حمزه ستا شمله ده د خېبر له غرونو جګه تۀ غېرت د غېرتيانو يې حمزه د کلام هر مصره دې پښتنه ده ستر پېشوا پښتو ويانو يې حمزه هر غزل دې سمندر د معرف دے مير مجلس د عارفانو يې حمزه پېروکار چې د علي ولي الله يې په ټولي کښې د وليانو يې حمزه د رسول د آل چې خاورې د قدم شوې په سر تاج د بادشاهانو يې حمزه په جنت کښې اوس ښۀ هسکې سترګې ګرځه دوست جنت د سردارانو يې حمزه شاهين ولې به ماتم درپسې نۀ کړي عزادار د حسنيانو يې حمزه
په پښتو ادب کښې د امام حسېن (ع) مرثيه
په مجموعي توګه د مرثيې له تعريف، تاريخ او پښتو ادب کښې د مرثيې له ذکر نه پس په امام حسېن (ع) او د کربلا په غمېزه باندې د مرثيې چې د ټولو مرثيو په سر کښې ځاے لري په پښتو ادب کښې لټوو.لکه چې مخکښې مو ذکر وکړ چې د خداے د ګران رسول (ص) له پاکې کورنۍ او اهلبېتو (ع) سره د پښتنو له خاصې مينې نه دا څرګنديږي چې پښتنو به له هم هغو وختونو څخه د امام حسېن (ع) په شهادت او د کربلا په غمېزه باندې هم هغه وخت مرثيې پېل کړي وي کله چې دغه دردوونکې پېښه رامنځته شو خو مونږ به دلته يوازې هغه مرثيې راخلو چې کومې معلومې او واضحې دي. نو د امام حسېن (ع) او د کربلا د نورو شهيدانو په ياد او غم کښې چې چا په ډېرو پخوانيو وختونو کښې قلم اوچت کړے دے او مرثيې يې څرګندې دي د پښتو محقق سيد حسېن انوري د تحقيق مطابق ارواښاد سيد مير عاقل شاه دے چې د اورکزيو د تيراه د سيمې د محمد خېلو د کلي اوسېدونکے ؤ او د همدغې سيمې د مشهور عارف او شاعر ارواښاد سيد ميرانور شاه له نيکونو څخه ؤ او بزرګوار سيد مير انور شاه صېب يې په خپلو شعرونو کښې وصف بيان کړے او د هغۀ د عبادت، سخاوت او رياضت ذکر يې کړے دے او ليکلي يې دي چې د تهجد د نمونځ په دوران کښې د خداے د ګران رسول (ص) له پاکو اهلبېتو سره د بغض لرونکو دښمنانو په لاس شهيد شوے ؤ. خو له بده مرغه د زمانې د څپېړو په وجه يې د زوکړې او وفات تاريخونه له منځه تلي دي خو چې د هغۀ ليکل شوې کومې مرثيې تر لاسه شوي دي د هغو يوه نمونه په دا ډول ده: زړۀ مې درجار د مصطفی قره العېنه تۀ مۀ ژاړا حسېنه يو دې نيکۀ دے بهترين شاه کونېنه تۀ مۀ ژاړا حسېنه که دې په زړۀ چې سکينه نيازبينه لور شي څه پاتې به ضرور شي هر دوه غوږونه به يې پاره شي بې کسۍ نه تۀ مۀ ژاړا حسېنه چې تۀ ژړا کوې د ژړا اسرار دې دا دے په زړۀ دې کربلا دے علي اکبر، قاسم له غمه ډېر يې تۀ حزېنه تۀ مۀ ژاړا حسېنه دا پورې ناسته فاطمه بي بي زهرا ده په څه د تا ژړا ده په هغه سات چې وينه ځي اصغر وړې مرۍ نه تۀ مۀ ژاړا حسېنه ژړا دې کړه عباس نشان چې دې په زړۀ شو زېنب فکر دې وشو د خېمه ګاه شور دې په زړۀ له طرفېنه تۀ مۀ ژاړا حسېنه د مير عاقل ګناه نه تۀ تېر شې مهربانه عاصي دے ډېر بې شانه بيا د عباس په مخ يې پرې نږدې يدېنه په ننګ د شاه حسېنه له سيد مير عاقل شاه نه پس چې په بل دور کښې د حضرت امام حسېن (ع) د شهادت او د کربلا د غمېزې په موضوع چې په مرثيه نګارۍ کښې د چا نوم راځي هغه هم د سيد مير عاقل شاه له نمسو څخه مشهور عارف، عالم او شاعر ارواښاد سيد مير انور شاه دے چې هم د اورکزۍ سيمې په کلايه کلي کښې دنيا ته راغلے دے. د زوکړې تاريخ يې نۀ دے معلوم خو وفات يې ١٢١٤ هجري کال دے. هغه يو ډېر لوے با عمله ديني عالم او د کراماتو خاوند ؤ. د دغه سيد د نسب شجره حضرت امام حسېن (ع) ته رسېږي. په تيراه سيمه کښې د ارواښاد مير انور شاه خاندان په ميا خاندان او مريدان يې په ميا مريدانو مشهور دي. ويل کيږي چې داسې وخت ؤ چې د جهالت په وجه د دغې سيمې خلق د خداے د ګران رسول (ص) د خاندان له فضائلو، مناقبو او د په کربلا کښې په دغه خاندان باندې له ظلمونو او ستمونو څخه بې خبره وو چې دغه عالم او تقوا دار سيد په خپل حکمت او کراماتو سره د خلقو په زړونو کښې د رسول اکرم (ص) له کورنۍ سره د خلقو په زړونو کښې هيره کړې شوې او اوده شوې مينه بيا راژوندۍ کړه. چې په دغو بېدار شويو کسانو کښې د دغې سيمې د پښتنو ستر مشر او خان ارواښاد قنبر علي خان ؤ . د ارواښاد سيد ميرانور شاه مرثيې او نور کلامونهپه کتابي شکل کښې د (( صحيفه انوريه )) په نامه راغونډ شوي او چاپ شوي دي چې له هغو څخه يوه نمونه په مجله کښې ورکړې شوې ده. له سيد مير عاقل شاه او سيد مير انور شاه نه پس چې د پښتو مرثيې په تاريخ کښې کوم ځلانده نوم راځي هغه د اورکزۍ سيمې ارواښاد قنبر علي خان دے چې د پلار نوم سلطان سرور خان ؤ. د زوکړې تاريخ يې ندے معلوم البته د ١٢٠٧ هجري قمري کال د رجب يا زبرګې د مياشتې په يولسمه نېټه په پېښور کښې وفات شو او د پېښور د بالا ماڼۍ د سيمې په اديره خاورو ته وسپارلے شو. ارواښاد قنبر علي خان د ارواښاد سيد مير انور شاه په ذريعې سره له بېدارۍ او د هغۀ د مصاحبت له اختيارولو نه پس له هغۀ نه ډېر علمي او روحاني فېض حاصل کړ او ويل کيږي چې د قران مجيدحديث، علم اعداد او نورو علمونو سره سره له پښتو نه علاوه يې په عربۍ او فارسۍ ژبو هم تسلط لرلو. د هغۀ درې ټوکه شعري مجموعې چاپ شوي دي چې پکښې د حضرت امام حسېن (ع) او د کربلا د نورو شهيدانو په ياد کښې ګڼ شمېر مرثيې هم موجودې دي. له ټولو نه وړومبۍ شعري مجموعه يې د ديوان قنبر په نو ښاغلي همېش خليل راغونډه کړې ده. د يوې مرثيې نمونه يې په دې مجله کښې راغلې ده د پښتو مرثيې په تاريخ کښې چې د کوم مشهور شخصيت نوم مخې ته راځي هغه ارواښاد سيد احـمد شاه بابا دے چې د کرمې اېجنسۍ په مهوره کلي کښې دنيا ته راغلے دے.د زېږېدنې او وفات تاريخ کښې تر اوسه نۀ دے تر لاسه شوے خو له کلام نه يې دومره معلوميږي چې د ارواښاد سيد مير انور شاه او ارواښاد قنبر خان له دور سره يې تعلق لرۀ. ځکه چې په يو کلام کښې د ارواښاد قنبر علي خان يو عرفاني کلام ته ځواب ورکړے دے او هغه يې په خپل کلام کښې خپلو ځينو عارفانه کمزوريو ته متوجه کړے او لارښوونه يې ورته کړې ده. د سيد احـمد شاه بابا د کلام طرز او سبک د کرمې اېجنسۍ د شاعرانو له طرز او سبک نه بالکل مختلف دے کټ مټ د ارواښادو رحمان بابا، خوشحال بابا او حمزه بابا له طرز اوسبک سره سمون خوري او له کلام نه يې دا پته لګي چې د خپلې زمانې يو ډېر عالم او عارف شخصيت ؤ. د ارواښاد سيد احمدشاه بابا د ډېر کلام د ضائع کېدو باوجود اوس هم ډېر کلام د هغۀ د خاندان له اولاد سره موجود دے خو لا چاپ ته نۀ دے رسېدلے چې يوه مرثيه په همدې مجله کښې د نظم په برخه کښې نقل شوې ده د امام حسېن (ع) او د کربلا د غمېزې په ياد کښې د پښتو مرثيو په تاريخ د ډېرو شاعرانو او سترو شخصيتونو نومونه مخې ته راځي خو دلته دا ګنجائش نشته چې بيل بيل د ټولو په حقله څه ليکنې وکړو او د مرثيو نمونې يې وړاندې کړو البته يوازې له هغوي څخه د ځينو د نومونو په وړاندې کولو به بسنه وکړپه دغو کسانو کښې د ارواښادو ملا دوست علي، ملا نظام الدين، سيد امير شاه، مير حسن زۍ بنګښ، پير نورالله شاه، سيد ميران، سيد ګلون، جعفر علي، ملا دستار علي ، ملا عاشق علي، استاد فدا محمد، سيد کامل شاه، محمد يار، هوس، ميا شاه رضا، شاه نصيب، محمد عثمان خان، سيد محسن، حسن، سيد عباس، اسماعيل، عبدالله د نوښار، نورالله، نوروز علي، قاضي سيد محمد اکبر، سيد مير عبدالله شاه، سيد نظرب شاه ، سيد جعفر حسېن نادر علي، خداے نظر، ګل اکبر، ملا موسی، ميراصغر، ملا شاه جان، مولوي عبدالجبار، حسېن غلام، غلام نبي او نورو ډېرو نومونه مخې ته راځي چې اکثر پکښې د خپل وخت ډېر ستر ستر اديبان، شاعران ، عالمان او روحاني شخصيتونه وو کتابونه يې ليکلي وو چې پکښې ځينې آثار د زمانې د چپو له لاسه ضائع شوي يا نۀ دي چاپ شوي. د امام حسېن (ع) په شهادت او د کربلا په غمېزه باندې له مرثيو نه علاوه ځينو شاعران بشپړه جنګنامې هم ليکلي دي چې ځينې پکښې په دا ډول دي: جنګ نامه، ليک اخون کبير (١٢٩٧ هجري کال ) جنګ نامه حسنېن (ع) ليک ملا نعمت الله (١٣١٠ هجري کال )، جنګ نامه حسنېن (ع) سيد بو علي شاه (١٣٢٢ هجري کال)، جنګ نامه ليک ملا رحمت ( ١٣٣٩ هجري کال) ، جنګ نامه حضرت قاسم (ع) ليک غلام محی الدين ١٨٧٧( ميلادي کال) ، جنګنامه امامېن عليهم السلام ليک سيد حسېن (١٨٨٠ هجري کال، جنګنامه امام حسېن (ع) ليک ارمان مري د بولان، جنګنامه امام حسېن (ع) نيازبګټي د بولان او جنګنامه فېضان. په دغو جنګنامو کښې د اروښاد سيد بو علي شاه چې د چارسدې د شبقدر سيمې اوسېدونکے ؤ د جنګنامې څو شعرونه د نمونې په توګه وړاندې کوو:
حسېن وې سکينه پورته کړئ له خاورو اس يې تېز کړلو روان د جنګ په لارو خبردار شئ خلقه! زۀ هغه حسېن يم د حضرت رسول الله قره العېن يم مور مې هم چې فاطمه بي بي زهرا ده د مور مور زما خديجه الکبرا ده پلار د مور مې نبي مور يې خديجه ده يم نمسے د پاک حضرت دا نتيجه ده خاندان د نبوت زمونږ ه کور دے د دښمن کور مې د خداے په غضب خور دے زما پلار علي ولي د حضرت يار دے هم يې زوم ، هم يې تربور صاحب وقار دے شهسوار يم د عربو قرېشي يم په قرېشو کښې سردا کور هاشمي يم په سيالانو کښې مې پورته سيال داري ده په هر چا باندې مې پورته دينداري ده ختم شوے په نيکۀ مې رسالت دے روزي شوے مې د پلار ټول شجاعت دے د پښتو شاعرۍ په جديد دور کښې تقريباً هر پښتون شاعر د کربلا د مظلومو اهلبېتو (ع) ته د عقيدت پېرزوينې وړاندې کړي دي په دغو جديد شاعرانو کښې چې څه پکښې وفات شوي او څه ژوندي دي د ځينو نومونه په دا ډول دي: خوشحال خان خټک،حمزه بابا ، غني خان، بابای ملاکنډ عبدالحکيم قادري،ګل باچا الفت، خانمېر هلالي، سسمندر خان سمندر، جعفرحسېن رښتونے، طاهر خان کلوچوي، محمد اشرف غمګين فرېحان شېدا ، ابوالخېر ځلاند، څرګند علي رمزي، فضل الرحمن فېضان، ميراحمد خان صوفي، علي حېدر جوشي، ايوب صابر، روشن بنګښ، شريعت خان سائل،افګار بخاري، تقي هاشمي، پرېشان خټک، فضل حق شېدا، مفلس درانے، اخونزاده مسافر، مرتضی خان شاهين، عزېز مظاهري، مجبور سوراني، مولانا وصال محمد وصال، ميراعظم پښتونزاده، دلخرم خرم، خيالي وزير، عابس حسېن عابس، اجمل خټک، ډاکټر امير سلطان شاهد، ثاقب جان ثاقب، محمد دين مقيد، لطيف وهمي، علي کمېل قزلباش، همايون هما، ډاکټر محمد اعظم اعظم، لطيف پرېشان، پرېشان داودزے، پروفېسر محـمد اسلام ارماني، فريد صحرائي، ډاکټر راجولي شاه خټک،ډاکټر محمد اسحاق سباؤن، رحيم ګل باچا، مهراب ګل خټک، غفر علي پتنګ، شعبان علي طوري، عادل حسېن طوري، فېروز نظامي، محمد زبېر حسرت، طاهر کلاچوي،غالب سرحدي، عبدالمالک فدا، غلام جېلاني فقير، شېر شاه ترخوي، داد محمد دلسوز، عبدالناصر زخمي، رومان ساغر، عبدالباري اسير، فضل غني مجاهدي، محمد يوسف قدردان، صفدر خان صفدر، جان پروېز فاني، محمد امين ناقرار ، جمشېد خان سيماب، طلا محمد فورمېن، انور خان ديوانه، سيد نواز شاه، مبارک احمد مبارک، ميا اکرام الله ګران، عظيم خان عظيم، محب الله شوق، مجيدالله خليل، جوهر خليل، ابراهيم کامران، منير حسېن طوري،حاجي ګل صوفي، سيد امين سوچي، سيد وهاب حسېن وهاب، محبوب ګل ياسر، عزېزالرحمن عزېز ، انور شاهين خانخېل او داسې نور ګڼ شمېر نومونه: په دغو کښې ځينو د حضرت امام حسېن (ع) په شهادت ، د کربلا په غمېزې او له پاکو اهلبېتو (ع) په فضائلو مشتملې جدا شعري مجموعې هم ليکلې دي لکه د ارواښاد حمزه بابا د(( زړۀ اواز)) نومې کتاب او د روشن بنګښ (( حسېن د هر چا)) نومې کتاب. دلته دا عرض کول پکار دي چې په مرثينه کښې شاعر ته پکار دي چې شعرونه يې له دې سره سره چې پکښې د امام حسېن (ع) او د کربلا د نورو شهيدانو مظلوميت ، د اهلبېتو مناقب او فضيلت بيان شوې وې او خلق وژړوي د امام حسېن (ع) د شهادت او د کربلا د انقلاب هدف ولري او خلق د اسلام د غلبې هغه ستر نړيوال انقلاب ته اماده کړي چې د امام حسېن (ع) مقصد او هدف ؤ. + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:52 |
د ارواښاد حمزه بابا يوه مرثيه
تبصره: انور شاهين خانخېل
زما په خيال چې داسې څوک پښتون به نه وی چې لږ تر لږه د ستر حمزه بابا (رح) له نوم نه به خبر نه وی.بابا نه يواځې يو ستر پښتون شاعر او اديب ؤ بلکې يو ستر روحانی شخصيت او يو عارف او سالک کس ؤ. او هغۀ نه يواځې دا چې په عرفانی موضوعاتو باندې نظرياتی ليکل کړی دی بلکې د سېر او سلوک د لارې يو عملی لاروے هم ؤ. بابا د انسان د خلقت مقصد او هدف د خپل حقيقی محبوب يعنې دخداے پاک ذات پېژندګلی ګڼی او د دې مقصد لپاره د اميرالمومنين حضرت علی (کرم الله وجهه) د دې قول مطابق چې (( مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ )) (( يعنې چې چا خپل ځان اوپېژندو نو هغۀ خپل رب اوپېژندو)) اول دخپل ځان په پېژندلو باندې تاکيد کوی او د خپل ځان د پېژندګلو لپاره د خداے پاک د سپېڅلی کتاب قران مجيد تر څنګ د دغه ستر اسمانی کتاب د تعبير او تفسير او د انسان د تکاملی سفر په لاره کښې د داسې هستيو لارښوونه ضروری ګڼی چې هغوی د دې لارې کاملان او معصومان لارښوونکی دی. او هغه سپېڅلې هستۍ د خداے ګران رسول (ص) او د هغۀ پاک اهلبېت (ع) ګڼی او له دغو هستيو سره مينه او د هغوی پېروی د قران مجيد او نبوی احاديثو په بنياد له واجباتو څخه بولی. او په خاصه توګه له خپل حقيقی محبوب يعنې خداوند متعال سره د عشق او د عشق په دغه لاره کښې خپل هر څه او حتی خپل ځان هم خپل نه ګڼل او چې د چا دی د هغۀ په لار کښې د قربانی کولو يوه بې څارې او بې مثاله نمونه د امام حسېن عليه السلام شخصيت ګڼی او د عرفان او سېر او سلوک د لارې د لاروی لپاره د کربلا واقعه او د هغه پاک امام عظيمه قربانی ځانته د نمونې په توګه په اېښېودو تاکيد کوی او وائی: زيات له هر چا نه به انسان وی ثنا خوان د حسېن انسانيت بــــه فـــراموش نــــه کا احســـان د حسېن
او بابا خپله هم په دې لاره کښې د هرې بلا او مصيبت هرکلے کوی په دې شرط چې د کربلا څه مقصد پکښې وی او وائی: که څه مقصد د کربلا وی پکښې پــــه هـــــر قدم هغــــه بلا غــــواړم
البته هغه سيدالشهداء حضرت امام حسېن (ع) يو داسې مظلوم چې هيڅ وس يې نه رسېږی د خوزېدو نه وی او له مجبورۍ نه له يوې ناڅاپی پېښې سره مخامخ شوے وی نۀ وړاندې کوی بلکې هغه امام عالی مقام له دغو ټولو واقعاتو نه اګاه اوخبر ګڼی او په علم، پوهې، تقوا، مېړانې ،پت، غېرت، عزت، شرافت شجاعت،سخاوت، انساندوستۍ، امن، ورورولۍ، خپلواکۍ، ازادۍ او حتی په ټولو انسانی صفاتو کښې کامل او بې څارے ګڼی او له دې ټولو خوبيانو يې بيا مظلوميت بيانوی يعنې د يو بهادر او مېړنی کس مظلوميت دنيا ته ښئی. هغه حسېن (ع) چې تر اخېر وخته پورې د دښمن په مقابله کښې توره نه راوباسی او کوشش کوی چې په خپلو سپېڅلو وېناؤ سره هغوی بې لارې کسان پوه کړی او دغه شان د حجت د اتمام په خاطر ورته يو يو اصحابی او خپل يو يو اهلبېت ورلېږی چې هغوی پوه کړی خو له هغې خوا ورته واپس د هغوی ټوټې ټوټې بدنونه راځی ان تر دې چې په اخېر کښې ورته د شپږو مياشتو بچے وړاندې کړی چې يو خو هغوی ته وښئ چې زۀ ګورې د جنګ په اراده نه وم راوتې ګنې بيا به مې دا د تی ماشومان له ځان سره نه رواوستل او بله دا چې که ستاسو په نظر کښې يم نو زۀ ګناهګار يم چې د يزيد بېعت نه کوم نو دې ماشوم څه ګناه کړې ده دۀ ته خو اوبۀ ورکړئ کنه. او بله دا چې کېدې شي په دې ماشوم باندې يې رحم راشي او نور له جنګ نه لاس واخلي او ضميرونه يې رابېدار شي او سمې لارې ته راشي. خو د رحمان بابا په قول:
کــــــــه هزار نصيحتـــــــونه ورتـــــه وکـــړې هغه خداے بې لارې کړي په لار نه شي
نو بس د شپږو مياشتو د ماشوم ورته وړاندې کولو هم په هغو د کاڼي زړۀ لرونکو باندې څه اثر و نۀ کړ او له هغې خوا نه ورته د اوبو د ګوټ په ځاے يو غشے راغے او د هغه د تی ماشوم (علی اصغر) په مرۍ کښې ښخ شو او د وينو فواره ترې روانه شوه. ځکه خو ارواښاد غنی خان د امام حسېن (ع) په شان کښې په خپله تاريخی مرثيه کښې وائی:
داسې ظلــــم نـــه دے شوے نه به وشی په جهان د چېنې په غاړه مړۀ شول ټول له تندې ماشومان
نو حتی چې کله څوک داسې پاتې نه شول چې هغه ظالمان پوه کړی او د خپل سر قربانی ورکړی نو بالاخره بيا امام حسېن (ع) مېدان ته وروځی او هغوی ته بيا هم د حجت د اتمام په توګه وېنا کوی او ورته خپل ځان معرفی کوی چې هسې نه د يزيد په لښکر کښې داسې څوک په بې خبرۍ کښې راغلے وی چې له اصل حقيقت نه نۀ وی خبر خو هغوی ورته په ځواب کښې وائی چې هو مونږ تا هم پېژنو، ستا نيکۀ، پلار، مور او ټول خاندان پېژنو خو بس مونږ ته د يزيد لخوا دا حکم دے چې يا درنه بيعت واخلو او يا دې سر هغۀ ته يوسو له دې نه علاوه بله لار نشته خو دغلته ورته امام حسېن (ع) يوه تاريخی خبره کوی (( چې زما غوندې کس به چرې هم د يزيد غوندې کس ببعت و نکړی)) دا ډېره منطقی او د راتلونکو نسلونو لپاره د تقليد وړ وېنا وه يعنې دا خبره څه يواځې زما او د يزيد تر منځه نه ده بلکې که په هر دور کښې يزيد صفته ظالم واکمن راځی نو چې څوک ځان ته زما پېروکار وائی نو زما غوندې کردار به ادا کوی . او دغه شان دې خبرو سره په امام حسېن (ع) باندې د غشو او نېزو باران جوړيږی نو بس بيا هغه هم د امامت د شجاعت او مېړانې ښودلو لپاره ذوالفقار راوباسی او داسې جنګيږی چې حتی د پښتو يو شاعر روشن بنګش په يو شعر کښې وائی چې مطلب يې داسې دے چې د يزيد لښکر کښې يوه واوېلا جوړه شوه چې خداے پاک ورسره خپله جنګيږی نو بس هر کله چې دغه ظالم دښمن د بزدلۍ په شدت کښې د شرک حد ته راغے نو امام حسېن (ع) خداے پاک ته سوال وکړ چې بس دے اوس مې واخله زۀ دا نه شم زغملې چې څوک تا سره شريک پېدا کړی نو بس ځکه امام حسېن (ع) شهادت ته سر کېښود او د حمزه بابا په قول نه يوازې يې د خپل نيکۀ حضرت محمد مصطفی (ص) شهادت پوره کړ بلکې هغه قربانی چې د حضرت اسماعيل (ع) په غاړه پاتې وه د هغې قربانۍ تکميل يې هم وکړ. هسې خو بابا د کربلا په واقعاتو (( د زړۀ اواز)) په نوم پوره يو کتاب مرتب کړے دے او دغه شان په نورو کتابونو کښې يې هم ډېر زيات د اهلبېتو ذکر راغلے دے چې ما بنده هم د بابا هغه کلام چې د پاکو اهلبېتو په باره کښې د شعر په شکل کښې راغلے دے ((حمزه بابا او اهلبېت)) په نوم سره له مناسبو شننو سره چاپ کړے دے چې له دغو مرثيو څخه يوه مرثيه دلته ستاسو په خدمت کښې وړاندې کوم چې بابا پکښې د امام حسېن عليه السلام د شجاعت او مېړانې دغه حقيقت په ډېرې ژورتيا سره څرګند کړے دے او حتی چې د امام عالی مقام د هغې تورې (ذوالفقار) چلول او د هغه اس (ذوالجناح) زغلول چې ورته له پلار نيکۀ نه په وراست کښې پاتې شوی وو په داسې ډول انځوروی چې انسان وائی ګنی بابا هلته موجود ؤ او دا هر څه يې په خپلو سترګو ليدلی دی. بلکې له دې نه هم په زياته او بالاتره توګه يې ټول حرکات انځوروی. بابا د پښتو په ټولو صفاتو سره يو پښتون وګړے د دې اهل ګڼی چې د امام حسېن عليه السلام وارث جوړ شی او د هغه مېړنی امام لارې ته دوام ورکړی بلکې په خپله دې نظريه باندې يقين هم لری او حتی په ځينو ليکنو کښې يې په راتلونکو وختونو کښې د پښتنو کاميابيو او برياليتوبونو او د حق ملګرتيا کولو ته اشارې کړې دی او په يو شعر کښې هم داسې وائی: داځـــلند حــــــــــــقيقـــــت دے چــــــــــې وارث دے د حُــــســېن پښـتــــــــــون ورتــــــه پــــه بــــرخـــــــه رسېـدلے دے ژونـــــــدون
نو ښه ده راځئ چې د امام حسېن (ع) مېړانه او شهادت د ارواښاد حمزه بابا په دې کلام کښې ننداره وکړو:
شهيد د كربلا څـوک ؤ؟
هغــــــه حُسن چـــــې پـــــــه ذات د كــــبريـــــا كښې ځـــــــلېـــــدو هـغـــــــه نـــــمـــــر چـــــې پـــه افـــــق د منشــــاء كـښې ځلېـــــدو هغــــــه نــور چــــــې د هستــــۍ پــــــه ابتــــــداءکښې ځلېـــــدو د عـــــــدم وجـــــــــــود پــــــــــــه لا او پــــــــــه الاً كـښـې ځلېـــــدو جـــــوړه ديــــد لــــره خــــــالــــــق يـــــې ائينــــــه كــــــړه د هـستۍ بيــــــا پـــــه خپـــــل حُسن سينــــه يــــې ګنجينـــه كـړه د هستۍ
دغــــه حُســـــــن ؤ نبــــى چــــــــې يــــــــې كامــــل انســــانيت كـړ په دربار د سړيتـــوب كښې يــــــې ســـــــر خــــــم ملكـــيت كـــړ پــــه اخـــــــــلاقو د خـــالق يــــــــې چــــــــې د خــــلـــقو تربيت كـړ د الحـــــــاد وكـــفر و شرک يـــــې لـــه دنيـــــا لـــــرې لــــعنت كـړ پـــــه هـــــم لـويــــو لــــويـــــو مــــرتـبو يـــــــې دے نمــــانځــــــــلے بس خـــــويـوله خدايه پسته دے پـــــه ټـــــولـــــو كښې ښاغلے
مئيــــن تــــــــوب ؤ او كـــــــه مينـــــه وه كـــه راز ؤ كــــه نيــاز ؤ كـــه فــــراق ؤكــــه وصـــال ؤكـــــــه د مينې ســــــوز او ســـــاز ؤ پــــــه هــــــر څـــــه كښې محمـــد پــــه انبيـــاو كښې سرفـــراز ؤ نـبوت كـــــــــه امـــــامت كښې يـــــې معـــــــراج سره پــــــرواز ؤ شهـــــادت يــــــې هــــــم لــــــه نــــــورو انبيـــــــاو نــــــــه بلنــــــد ؤ لکـــه نمر په روښنائۍ کښې پـــــه همه ستــــورو څـــــرګنــــد ؤ
مكـمــــل يـــــې شهـــــادت كــــړل پخــــــــوانى شهـــادتــــونــــــه مـكمـــل كــــړل محمــــــد د خـــداے د ديــــــن عمـــارتــــــونــــه شهـــــــــادت د حـسنينــــــو كــــــــــوى دا اشــــــــــارتــــــونـــــــــــــه پـكښـــــې پټ دى د نــــــبـــــى د شهــــــادت حـــقيقتـــــونــــــــــه شهـــــــــادت د خپــــــل نمسى يـــــــــې د نيــــكــــۀ وګڼـه عــــــېن دے حـــــــــــديث حُسَــــــينُ مِنّــــــــى وَ اَنـــــــامِـــــنَ الْحُسَــــــــين
ســــور پــــه اس د تصــــورشــــــــه چـــې دې بـوځـــم كربــلا تــــه دى راغــــــلــــــې د جــــفــــا لښكـــــرې زوے د مـــرتضــــى تــــه نـمـــــــر د تنــــــــدر پــــرده وكــــړه نظـــر نــــه كــــــوى دنيــــا تــــه چـــې تيــــارو هم د جنګـــرېــــز حوصلــــه كـــــړې ده رڼـــــــا تــــه څــه خېمـــــې دى د سېـــــدانـــــو د رضــــا پكښې چپتيـــــــا ده څــــه خـېمـــــې د يــــزيديــــانــــود ستـــــم پكښې غــــوغـــــــا ده
دا حُسېــــن دے چـــــــې تسلــيم يـــــې اس نيـــــولے لـه جـــلبــه د هـستۍ نبضــــــونـــــــه تــېز دى پـــــه امكان راغلـــــــې تبــــــه خـــــولـــه يــــې وركــــړه لـــــه هېبته ده ګــــرمۍ راوېستې ژبــه چــــــې جـــــلـــوې د رســـــــالــت پــــرې قــــربــانېږی لــــه يثربـــه د هـــــــر څـــــيز لـــــه قـــــربــــانــــۍ نه پس پــــه خپــــلــــه راوتلے د حـجـــت اتمــــــام پـــــــــه هغــــو كانــــدى چـــا چــــــې رابلــــلے
چــــې صورت دامـــن ســـولــــې پــــه امكان کښې پــاتے نه شو چـــــې هيڅ شــک يــــې دجګړې په طوفـــان كښې پاتے نه شو چــــې يودوست يې ګېرچاپېره پـــه چشمــان كښې پاتےنه شو كـــــــه يـــــوحُــــــر ؤ هغـــــه هـم په دې جهــان كښې پاتے نه شو دۀ بـــــــه پېش ورتــــــــه قــران كــړو هغـــــوی تــورې برېښولې چــــا بــــــــــه غشـــــى ګــــرتــــول او چــــا نېزې بـــــــــه نيـغــــولې
امـــام پــــــوه شو چــــې اوس وخت دشهـــادت د اكمـــال راغے شـــــو مـــــزل دجـــمـــــال ختـــــم اوس مقــــــام د جـــــــلال راغے يــو يې تـــورې ته كـــــړه هپـــــه او بــــل لاس يې پــــه ډال راغے د اجــــل پــــــه لاس كښې ښكار د ژونـدانـه لــــــره جــــال راغے ذوالفقــــارچــــې كـړ بهر پــــه لاس کښې زوے د حېـــدر ونيو قُــــــدسيـــــــانو پــــــه هېبت د اسمـــــــــان مـخ تــــــه ســـپر ونيو
ذوالفقـــــــار چـــــې يـــــې مېړانه لــــه جــــــوهـــره ځــــارېــــــــــده ذوالفقـــــــار چــــې هـــــره تــــوره يـــــې لـه پرهــــره ځــــارېـــــــده ذوالفقـــــار چــــې تـــــل يـــــې فتــح لــــه حـېـــــدره ځــــارېـــــــده ذوالفقـــــار چـــــې بــــادشــــاهى يـې لــــــه قنبره ځــــــــــارېــــــده هــغــــه تــــوره چـــــې پــــه برېښ كښې يــــــې رفتــار ؤ د اجــــل هغــه تــــوره چــــې پــــه شــړنګ كښې يــــې ګفتــــار ؤ د اجـــل
جـــــــوړ نېټـــــــه وه د اجـــــــــل د امــــام لاس كښې ښكارېــــده پـــه يــــو وخت كښې به يو كس تـــه اوږدېــــــــده او لنـــډېــــده اوچېـــــــــــــده او څڅېـــــــــده، كــــــــــږېـــــــــــده او سـمېـــــــــــده بـــــرېښېـــــده او ځــــلېـــــــــده, قــــــهرېــــــــده او مــــــوسېـــــــده نــــــه پــــه خُــــــود او نــــه پــــه زغــــره نه پــــه ډال ايسارېــــــده نــــــه پـــــه زور د زورور او نـــــــــه پـــــه ســــوال ايســــارېــــــــده
لكـــه بـــــرق بــــــه يې روح يـــوړلـــــو پــــرهـر بـــــه پاتے نــــه شو غـــــړېــــدې بــــه بقــــــې سترګـــــې خـــو نظــر بـه پاتے نـــــه شو څــــه حســـاب د لسو شــــلو دے لښكــــر بـــــــه پــــاتے نـــه شو چــې كـــوم سربـــــه ځـــــان تــــه سر وې هغه سربــه پاتے نــه شو چـــــې بــــــرېښنـــــا بـــــه يــــــې د خـلــــقو پـــــه نـظــــر ننـــــوتـــــه دا بـــــــــه تــېره وه لــــــــــه زړۀ نــــــــــه پـــــــه ځيګـــــر ننـــــوتــــــه
كوم دښمن چـې نظربــــاز ؤ تـــوريــــالے ؤ هغــــــه ړونــــد شـــــو په برېښنا د ذوالفقار کښې هوش او عقل كلــــه مـــوند شـــــو كــه ؤ ډال لكـــه كيكـــوړے خــــود غــر په شانې درونــد شـــو هغه دروند شو خود به دروند شو چې په خپلووينولونــد شو دلتـــه شړنګ او هلتـــه برېښ او بيـــا په پنجه د امـــام کښې پـــــه هــــرصف كښې پـه هر سر ؤ ګويـــا ؤ پـــــه هر مقام كښې
لــــه يو څټ نــــه پـــــه بل مټ وه بيــــــا لــــــه ډډه نــــــه بهــــر وه لا بـــــه دلتـــــه بــــرېښېده او لا بـــــه بيــــا د بـــــل پـــــه ســــر وه لا بــــــــــه زغـــــرې فريـــــادى وې پــــــه ټټر وه پــــــه ځيګــــر وه لا به اوچــــه ښکارېـــــده پـــــه رپ د سترګو کښې بــــه تــــر وه لكــــــه ژبــــــــــــه د اجــــــل بـــــــه يــــــې د زړۀ وينـــــه څټـــــلــــــه ګـــــويــــــــــا وينـــــــه د صـفـــــين د شهيـــــــدانو يــــــې ګټـــلـــــه
نــــــــــه مقـــــــداد ؤ نــــــه بـــــــوذر ؤ نــــه سلمان ؤ تمـــــاشا تــــه نـــــــه عمــــــار ؤ نــــــــه قنبـر ؤ تنهــــــائى وه مــــــرحبــــــا تــــــــه علـــــمدار يــــــې ؤ پــــــه وړانــــــدې نــه اكبر قاسم يې شاتـــــه ذوالفقـــــار يـــــې ؤ پـــــــه وړاندې او د اس ګـــــردونه ملا تـــه مېمنـــــــه، مـېسره، قـــــلب كـــــــه د لښكــــــر مقـــــــدمــــــــه وه د تــــرتيب بخـــــۍ يــــــې لاړې تــــــار پـه تـــــار وه كه ساقه وه
چـې پــه تېښته بـه شوڅوک، ترې ذوالجناح به پــــه ستنه شو تــــار پـــــه تـــــار بـــــه يـې يو صف كړو بيا به بل پسې پره شو چې بـــــه غبرګې نېزې راغــــلې زر بــــــه دې ورته پـــه دوه شو سر تـــــر پـــــايــــه د دښمن د تـــــورې برېښ تـــــه بـــــه لمبه شو د وښو غــــوندې راتــــاؤ بــــه يې پــه غاښونو كښې كـړه زغره څنــډول بــــه يــــــې ذوالفقــــار تـــــه اشـــــــاره وه چــــې ونغـــره
چـــــرتــــــه سم لكـــــه د غشى چـــــرته كوږ لكــــه كمــــان تـــــلو ځينې ســـــر بـــــه ؤ پــــــه ځمكـــــه ځينې سر بـــه په اسمـان تلو بړبوكۍ وه چورلېدله كـه پـــــه خپــــل ګرد كــــې پنهــــان تلــو جمعيت يــــې ؤ پـــه ځاے كه يوخوا بل خوا ته پرېشـــــان تلو پــــه كــــــوم ځـــــاے بــــــه چــــې ؤ بس وو به د دۀ سمونه پاتې پــــــه ميــــــدان بــــــه وو كـــــوفيـــــانو لـــــره بس صفرونه پاتې
ذوالجنـــــاح چـــــې ګېر چــــاپېره كــــــړه قـــلا د سړو مـــــاتــــه بـــــې لــــه اذنـــــه د امــــام يې ځـــــان رسيد كړو تــــر فـــــراتـــــه امـــــام وټپــــاۀ وې چـــــې ذوالجنـــــاحــــــــه خــــوشصفـــــاتـــــه نــــــه اكبــــر شتــــه نـــــه اصغر شتــــه اوبـــــۀ يوسم وايـه چاتـــه ځــــوړنــــد سرد ذوالجنـــاح شو پـــه وروروبېرته راستون شو وې پكار چــــــې د امــــام نــۀ شـــــو عبث زمــــا ژونـــــدون شو
نــــــــدا راغــــــلــــه لاس دې ونيســـــه فـــــــرزنــــــــده د بتــــــــول ستـــــا جمــــــال او جــــــلال دواړه دى د خــــــداے په در قبول جنــــګ دې نـــــه دے اے امــــامــــه د ملكــــونــــــو د حـصــول نــــه د جنـــګ لپـــــاره جنــــګ ؤ دا خــــــو جنـــګ ؤ د اصـــــول سر يې خــــم كړو د تسليـــم او ځـــــان يې وسپـــــارهْ قضــا تـــه مخ يـــې ستون كــــړو لــــه دښمنـه مخــــامخ شولو رضـــــا تــــه
عـمــر سعــــــد تــــــه خــــو وګــــوره چــــې څـــــه وويــــل شقـــــى وې چې پرېږدئ ګــــوزارمـــــه كـــــړئ دغــــــه اس دے د نبــــى تـــــــۀ نسبت تــــــــــه د اس ګـــــــــوره او نسبت تـــــــه د نــــمسى ځــــــــــــان او تـــــــن د مـحمـــــــد ؤ وينـــــه غــــوښــــــه د علــــــى ذوالجناح اوښکې رامــــاتې د خېمو پـــــه لــــورى ســــر شـــــو پېغــــامـــبر د خپـــــل امــــــام ښـــــاغــــلے اس د پيغمــــبر شــــو
يـــــو پـــــه زهــــرو بل پـــــه تـــــوره د نبــــى چـــــې فـــرزندان وو يــــو نظــــر پــــرې د نيکـــــۀ ؤكــــه دا دواړۀ يــــې چشمــــان وو پخــــوانـــى مـــرســــلان واړه شهيد شوى پـــه خپـــل ځـــان وو ولې دا د نبى ځـــــان وو بيـــــا لــــه ځـــــانـــــه ورتـــه ګـــــران وو دا يـــــوه كــــړۍ وه پــــاتې پـــــــــه زنځــــير د شهـــــــادت كښې امـامــــت كـــــــړه ورپـــــوره پــــــه ســـلســـله د رســــالت كښې
چـــــې كـــــوم سوال د پــــاک نبى د شهــــادت ؤ هغـــه حـل شو د حـسېن لـــــــــه شهـــــادتــــــــــه شهـــــادت يــــې مكمــــــل شو دا چـــــراغ زمـــــونږ لپـــــاره تـــرقيـــــامتـــــه پـــــورې بـــــل شو هـــــر منكـــــر وتــــــه حمـــــزه پـــــه مخکښې دا دليـل اول شو شهـــــــــادت د حـسنېنــــو ځـــــكـــــــــــه ؤ د نـبـــــــــــــــــى عـــــېن پـــــــورتـــــــــه تـــــن يـــــې د حَســـــن ؤ ښکتــه تـن يـې د حُسېن *****
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:50 |
د کربلا شهيدان
تاريخي کتابونو د کربلا د شهيدانو شمېر او نومونه مختلف نقل کړي دي چې د کربلا په ټول غورځنګ کښې د ټولو شهيد شويو نومونه په يو ځاے کښې داسې ذکر شوي دي:
د اهلبېتو (ع) د کورنۍ شهيدان
حضرت علی بن حسېن بن علی بن ابی طالب(ع) حضرت عبدالله بن مسلم بن عقيل بن ابی طالب(ع) محمد بن مسلم بن عقيل (ع) عون بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب (ع) محمد بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب (ع) عبدالرحمن بن عقيل بن ابی طالب (ع) جعفر بن عقيل بن ابی طالب (ع) حسن مُثنی بن الحسن (ع) ابوبكر بن اميرالمومنين عليه السلام (ع) عبدالله بن عقيل (ع) ابوبكر بن الحسن بن اميرالمومنين (ع) قاسم بن الحسن بن علی بن ابيطالب (ع) عبدالله بن امير المومنين (ع) عثمان بن امير المومنين (ع) جعفر بن اميرالمومنين (ع) عباس بن اميرالمومنين (ع) علی اصغر بن الحسېن (ع) محمد بن(ابی)سعيد(سعد)بن عقيل بن ابيطالب(ع) عبدالله بن الحسن بن علی بن ابی طالب (ع)
د امام حسېن (ع) د ملګرو شهيدانو نومونه
*١ -ابراهيم بن الحضين الاسدي * 2-ابوالحتوف بن الحارث الانصاري *3-ابو عامر النهشي *4اسلم التركي(خدمتگذار امام) *5-ادهم بن اميه العبدي *6-اميه سعد الطاعي *7-انس بن الحارث الكاهلي *8-انيس بن معقل الاصبحي *9-بريربن خضيرالهمداني *10-بشر بن عبدالله الحضرمي *11-بكربن حي التيمي *12-جابر بن الحجاج التيمي *13-حبله بن الشيباني *14-جناده الحارث الهمداني *15-جناده بن كعب الانصاري *16-جندب بن حجير الخولاني *17-جون (خدمتگذار ابوذر غفاري) *18-جوين بن مالك التيمي *19-الحارث ابن امرء القيس الكندي *20-الحارث بن بنهان *21-الحباب بن الحارث 22-الحباب بن عامر الشعبي *23-حبشي بن قيس النهمي *24-حبيب بن مظاهر(يا مظهر) *25-الحجاج بن بدر السعدي *26-الحجاج بن مسروق الجعفي *27-الحر بن يزيد الرياحي *28-الحلاس بن عمروالراسبي *29-حنظله بن اسعد الشامي* 30-حنظله بن عمرو الشيباني *31-رافع مولي مسلم الازدي 32-زاهر بن عمرو الكندي *33-زهير بن بشر الخثعمي *34-زهير بن سليم الازدي *35-زهير بن القين البجلي *36-زياد بن عريب الصادي 37-سالم مولي بني المدينه الكلبي *38-سالم مولي عامر العبدي *39- سعد بن الحارث الانصاري *40-سعد،مولي غلي بن ابي طالب *41-سعد مولي عمرو بن خالد *42-سعيد بن عبدالله الحنفي *43-سلمان بن مظارب الجبلي *44-سليمان مولي الحسين(ع) *45-سوار بن منعم النعمي *46-سويد بن عمرو بن ابي المطاع *47-سيف بن الحارث الجابري *50-شوذب مولي بني شاكر *51-الضرغامه بن مالك *52-عائذ بن مجمع العائذي *53-عابس بن ابي شبيب الشاكري *54-عابر بن حساس بن شريح 55-عامر بن مسلم العبدي *56-عباد بن المهاجر الجهني *57-عبدالاعلي بن يزيد الكلبي *58-عبدالرحمن الارحبي *59-عبدالرحمن بن عبد ربه الانصاري *60-عبدالرحمن بن عروه الغفاري *61-عبدالرحمن بن مسعود التيمي *-62-عبدالله بن ابي بكر *63-عبدالله بن بشر الخثمي *64-عبدالله بن عروه الغفاري *65-عبدالله بن عمير بن حباب الكلبي *66-عبدالله بن يزيد الكلبي *67-عبدالله بن يزيد الكلبي * 68-عقبه بن سمعان *69-عقبه بن الصلت الجهني 70-عماره بن صلخب الازدي *71-عمران بن كعب بن حارثه الاشجي 72-*عمار بن حسان الطائي 73-عمار بن السلامه الدالاني *74-عمرو بن خالد عبدالله الجندعي *75-عمرو بن خالد الازدي *76-عمرو بن خالد الصيداوي *77-عمرو بن قرظه الانصاري *78-عمرو بن مطاع الجفي *79-عمرو بن جناده الانصاري *80-عمرو بن ضبيعه الضعبي *81-عمرو بن كعب،ابو ثمامه الصائدي *82-قارب مولي حسين(ع) *83-قاسط بن زهير التغلبي *84-القاسم بن حبيب الازدي *85-كردوس لتغلبي *86-كنانه بن عتيق التغلبي *87-مالك بن دودان *88-مالك بن عبدالله بن سريع الجابري *89-مجمع الجهني *90-مجمع بن عبدالله العائذي *91-محمد بن البشير الحضرمي *92-مسعود بن الحجاج التيمي*93-مسلم بن عوسجه الاسدي *94-محمد بن كثير الازدي *95-مقسط بن زهير التغلبي (احتمالآ مقسط بن عبدالله بن زهير) *96-منجح،مولي الحسين(ع) *97-الموقع بن ثمامه الاسدي *98-نافع بن هلال الجملي *99-نصر *100-النعمان بن عمرو الراسبي *101-نعيم بن عجلان الانصاري *102-واضح الرومي مولي الحارث السلماني *103-وهب بن حباب الکلبي *104-يزيد بن ثبيط العبدي *105-يزيد بن زياد بن مهاصر الکندي *106-يزيد بن مغفل الجعف (سلام الله علیهم اجمعین)
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:48 |
ښکاري د صفېن غـــونـــدې صحـــرا د کربلا نن بيــــا څه قرآنونه اوچت شوي پـــــه نېزو کښې نن يې چــــې مسلم د ګمراهۍ له قېده اوېست دا دي چې ښکاريږي په زنځـــير په زولنو کښې (حمزه بابا)
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:38 |
امام حسين (ع) ته
ارواښاد غني خان
دا قيامت دے كه معراج دے او كه ورځ د كربلا دى دا شګو كښې سرې وينې كه ګلونه د لاله سُور خمار زهرو كښې ګډ دے ترې نه ډكه ده پياله څه په جوش ورته روان دے د مئينو سربالا ولې خپل عاشق ته اچې د سكروټو كټمالا چا ته وې ګلاب بچے دې درنه غواړم حلاله چا ته اور صليب او دار كړې هم خمار شې هم وصال چا نه سر چا نه ګلونه د ژوند حسن او كمال ن بادشاه د عاشقانو در روان دے اے جانانه! شان د مينې درته ښئ, توان د دې خاورې بې توانه ټول جهان تيارو كښې رپى يو بڅرے ځى روښانه ګوره سترګې يې ځليږي په څۀ نوى نُور مستانه ستا منصور ورته پڅخيږي ستا عيسى ورته حېرانه دا د دۀ د دړد لمبې دى كه د نُور ستورے روښانه يو ګلاب ځانته روان دے تک تور سوى بيابان کښې يوه سپينه شمع خاندي د يو قهر په طوفان كښې ولې كوم خوا ته روان يې اے حُسېنه! ولې ولې كربلا نه ده بلا ده په دې شګو كښې څۀ ګورې ولې غم دې لا ښائسته كړې پستې ښکې سترګې تورې زور او زر اقبال او بخت دې هم هما دے هم يې سورے يزيد خان دے د جهان نن انسان اوږے او كمزورے د انسان د شان مثال ښئ دې خرڅ شوي ورک غلام ته د سبا د ستورى نُور ښئ د دې ژمى تور ماښام ته بره مه ګوره حُسېنه ! نن ستا خداے دے ستا جانان نۀ مدد كړي نۀ پره كړي ستا دے وخت د امتحان ستا اختيار او تقدير يو شو په دې ورځ په دې مكان ستا د مينې مستى ګورى زور دې ګورى د ايمان اے د سرو ګلابو څانګې نن ماښام دے د خزان دا كافرې شګې تږې ستا د وينو په ارمان ځه ورځه زما جانانه ساقي لرې مېخانه كړه د سُور اور او سُور خمار نه تا له يې ډکه پېمانه كړه اے زما غمګينه ياره! غم د مينې ده حيصه سوز د ساز ښائست خمار او د يقين مور تلوسه چا چې موندے دے جانان خپل په ارام په دلاسه نوم نشان يې مرګي ورک كړل وخت يې وركه كړه قيصه چې له سر ه نه پرې داؤ کړي مستي حُسن ارمانونه سرور زر قسمه مستي شي خمار زر قسمه نشه ګوره ګوره اے حُسېنه! ګوره دغه دے عيسى دغه مست ملنګ منصور او ابراهيم د رب اشنا يـو په دار بل د اور مېنځ كښې حُـسن وليد د دلبر بې ګناه يو په صليب شو د ازغو تاج يې په سر ستا لپاره اے حُسېنه! دغه سپين تېغ د شمر هم ايمان دے هم نرتوب دے هم قسمت دے هم باور اے د مينې بل مشاله رڼا راغله د سحر دا د قهر طوفان راغے كه يزيد سره لښكر ګوره ګوره پاكه ربه! عجيبه مېدان د جنګ دے يو خوا زور تُورې صفونه بل خوا تش د حُسېن ننګ دے يو خوا زورغرور اوحرص قط په قط اوڅنګ په څنګ دے بل خوايومئين ايمـان دے مستانه اوپـه غورځنګ دے ربه وګوره فرعون نن بيا موسى سره پـه جنګ دے عـجيبه شين ازمرے دے هم بادشاه دے هم ملنګ دے يـو خوا سترګې دي د كاڼو هر ضمير خـوړلے زنګ دے بل خوا وړوکےخوارټولے دے مرى له تندې په سا تنګ دے د هر يو نظر کښې ګوره نرتوب څه چې لېونتوب دے د ادم د شان قيصه ده كلک يقين د سړيتوب دے ټول جهان توره تيارۀ دے دوي د نُور ليدلے خوب دے جنګ په تاج كړي نه په تخت، جنګ په حق دسړيتوب دے دا مغروره فرعون ناست دےكه يـو مست ببر حيوان يخ بې رحمـه چمچمار چجه شوے په ډېران مري له تندې وهى لتې وړوكي وړوكي ماشومان چار چاپېره ترې ولاړ دى قطارونه لښكريان يو يو ګل له تندې رژي د رسول د ګلستان او يزيد ولاړ دے اوري دا سلګۍ او هاۍ سُوران دا بلا د كربلا وه نيم لېوۀ او نيم شېطان په دنيا كښې دي تېر شوي ډېر بې رحمه بلاګان داسې ظلم نۀ دے شوے نۀ به وشي په جهان د چينې په غاړه مړۀ شول ټول له تندې ماشومان اخېر چغه كړه حسېن نر بچے زۀ د حېدر يم څه كه نن يم اوږے تږے خو په اصل شېر ببر يم راشه ګوره فرعونه د حېدر د وينې اور لږ راودانګه مېدان ته چې ښكاره کړو سره زور خو يزيد ترې شا ته پټ شو چارچاپېره جنګ شروع شو كربلا په وينو سره شوه بيابان ډک د نعرو شو دا د لسو او د زرو جنګ خو نه وى قتل عام وى په لكاؤ په زرو خرڅ د خپل حرص هر يو غلام وى د حسېن ملګرى واړه په نرتوب كښې حېدرى وو خو سېلاب د تُورو ډوب كړل كه سل ځله ازمرى وو سترګې تږې خوږ يواځې حسېن وكتل اسمان ته ؤ على مسكے ولاړ يې كتل ښکته مېدان ته وې اے حسېنه! زمونږ وينه تل ده خداے له بَيدلې ستا نيكۀ او بابا دواړو څو څو ځله بيولې اور بس اور دے اے بچيه! چې پاكيږي پرې فولاد د شهيد وينه مستيږي تل په توره د جلاد ټول جهان تيارو کښې ګېر ؤ خپل غېرت ايمان ترې هېر ؤ چې بنده د بل بنده شى ډېر نسلونه کړي برباد زور هم زهر هم شراب دى له سړى نه ځان خطا كړى د غرور ماڼۍ وى دنګه خو كچه يې وى بنياد د ادم نمسه نمسو كښې نه بادشاه شته نه غلام خپله خېټه سړے سپے کړي سړيتوب يې شي برباد بل په مكر په فرېب په دوكو په چلولونو نيم لومبړ نيم ازمرے وى په خپل علم كښې استاد رحم ورك شى ظلم ډېر شى سړيتوب له سړو هېر شى يو سور اور ترېنه چاپېر شىهرڅرک خپل عذاب كښې ګېر شى قانون مړ شى زور نادر شى نر تالا ګيدړ دلېر شى بې غېرته عزتمن شى سپے غړمبيږي ببرشېر شى زر شى زور د هرچا خان شي خوارغريب په ژوندستومان شى بدخنزير د هر چا پلار شى كه خنزير سره مال ډېر شى وزير غل امير ډاكو شى ايماندار په سيند لاهو شى روغ به مرى يا به غل كيږى چې ټول غلۀ ترې نه چاپېر شى ټول وطن يو تور ځنګل شى يو د بل په غوښو پائى ځناور ترې امان غواړي چې انسان په كومه تېر شى علم چل شى مذهب دام شى رنګ حلالو کښې حرام شى هر سبا لكه ماښام شى ژوند په تور آفت كښې ګېر شي دغه وخت کښې د خداے رحم او رحمت په جوش كښې راشى چرته غلے د چا كور كښې يو حسېن پکښې پېدا شى چې دې ښۀ كلک پالوان شى ورته جوړه كربلا شى مرګ ته نوې معنا وركړي ژوند كښې نوې رڼا راشى اخېر چرته په سپرلى كښې پرې باران او بړقا راشى ناګهان وچه صحرا ټول سرۀ ګلونه د لاله شى ځه ورځه ورځه حسُېنه په خپل بخت شكرګزار شه ستا شمر سره نېټه ده سپېلنې له مخ د يار شه كه رښتيا پرې تۀ مئين يې په خندا ورته تيار شه اے په غم سوى ګلابه ورشه څمله په قلار شه حُسېن ووې مرحبا دا ارزانه ده سودا كاش چې وې مې په تنه قط سرونه په زرها او يو يو وركولے ما په زر قسمه كربلا دا دې درغلم بابا لا اله الا الله اے بادشاه د يزيدانو اے مالكه د جهان ستا تقدير هسې يو اور دےځى په مخه دے روان كله وسيزى بې وجې سپين ګلونه ماشومان كله تاج د سرو په سر كړى ګيدؤسترګي شرمخان د يزيد په لوے محل كښې د شرابو رود روان د رسول بچى دې مړۀ کړل اوچې شونډې په مېدان د يزيد په سُور پالنګ كښې په ژوندون حورې غلمان د حسېن جانان مرګے دے او پالنګ يـې رېګستـان ظلم ظلم دومره ظلم وران دې نه كړو پرې جهان د حسېن په ځنكدن كښې د يو ګوټ اوبو ارمان امتحان دې کړو د مينې د حسېن څۀ امتحان؟ ولې زوے د حېدر نۀ ؤ شېرببر مرد مېدان؟ مۀ كو, مۀ كو اے اجله! دا سر نه دے د وژلو د ادم شان او سينګار دے تا پرې اور ولګولو موټې خاوره داسې مسته د زهره په شان ځليږي پټ د زړۀ په تارخانو كښې يو سرود دے چې غږيږي حسېن وكتل چاپېره وې شوې ژونده اور شوې اور دې بې حِسه تور ماحول كښې هره سا شرم پېغور په دې ظلم په دې اور كښې يو ساعت ژوندون حرام دے دا دے درغلم مرګيه زور او صبر مې تمام دے كربلا ذره ذره ستا وائى به چغې تر قيامته چې انسان به زوراور ته په هيڅ شان نه كړى سر ښكته غلامۍ نه هر څۀ ښۀ دى دا چې تېر شو او تېريږي ربه داسې زمانه ده ژوند د مرګ په بيه كيږي په خپل ژوند كښې په هر چا به كربلا يوه جوړيږي چې څوک ځي د جانان كور ته په دې لاره به تېريږي دا يو ستړے غمګين سر دے لوګے كومه يې له تا نه دا وروستے مړاوے سُور ګل دے د حېدر له ګلستانه سر دې وركړو لكه نر شېر بچے د شېر ببر د ښائست دې څوک ثانى شته نۀ د تورې برابر اے بادشاه د شهيدانو نره خانه د نرانو ستا مرګ هغه ياد تازه كړ چې هېر كړے هر انسان ؤ تا د ژوند او د مرګ تول ما ته وښود كربلا كښې څۀ رنګين سرور دې واچو لا اِله اِلا الله کښې ځکه كله كله زۀ اوس هم د شپې ژاړمه ستا د ښائست او نُور كمال بيا په دنيا غواړمه مدام كوم درته منت دعا اے حُسېنه! راشه هر قدم شوكربلا اے حسېنه! راشه (كليات غنى, د غنى فانوس)
سر دې وركړو لكه نر ر ښتيا زوے وې د حېدر دښائست او ستا د تورې نه ثانى نه برابر ځکه زۀ وهم سينه اے حسُېنه! راشه هر قدم شو كربلا اے حُسېنه! راشه هغه وخت يزيد ؤ يو اوس خو په زرګونو دى هغه يو كوترے شمر اوس په قطارونو دى ځكه وائى ذره ذره تا ته په ژړا ژړا هر قدم شو كربلا اے حسُېنه! راشه كُل دې د نيكۀ اُمت خوار او ذليل شوے دے سر په خندا نه وركئ چل ترې نه هېر شوے دے راشه د مستانو شاه سر وركول وښيه وكړه نامردانو ته نوې د مردۍ قيصه هر قدم شو كربلا اے حُسېنه! راشه (رهبر اخبار كليز نمبر 1959 كال)
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:37 |
د امت دولس امام ارواښاد خوشحال بابا د امـــــت دولــــــس امــــــــام دي په حديث کښې نام په نــام دي يو علي(ع)دويــم حســـن (ع)دے بل حسېن (ع)پـــاکــيزه تــن دے چهــارم زيــــن العـــابـــديــن دے بـــل بــــاقــر (ع) ستنه د دين دے بـــل جعـــفـــر(ع) ورپسې هم دے بـــل امــام مـوسی (ع) کاظم دے بــل امـــــام عـــلي رضــــا(ع) دے مـــحـــمــد تـــقــي (ع)بل بيـا دے بـــــل امـــــام عـلـــي نــقـي(ع)دے بـــل حــــسن عــــسکــــري(ع)دے بــل امـــام، امام مـهـــدي(ع) دے چــې د درست جهــان هــادي دے د بــــي بـــي زهـــــرا (ع) اولاد دے پشت په پشـت دا هسـې ياد دے پــــاک ســـنـــــي هـــــغــــــه ادم دے چې د آل(ع) پـه عشق مـــحکم دے + :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:36 |
ا د امام حسېن (ع) په وير کښې
ارواښاد سيد احمد شاه بابا
بيا پيـدا د غـم هلال شو له ګردونه له هر ځائے حسېن حسېـن راغلل غږونه ده شفق لمنې سرې د شاه په خون شوې په بـاران يې نشانه ده شنه زرغونه الف ذکر مې تل کړے په ژړا وې له دوو سترګو مې خو ناب تلے په موجونه شهـزاده چې تا ذبيـح په سجـــده کړو د تا دواړه ستـرګې ولوېږه ملـعونه مودت اجر دې هيڅ په ځائے رانه وړو په محـشر به څه ځواب کوې قـــــارونه داستاظـلم د دوستـانو په هېر نه دے که څـرګند ېې خپل بادشاه شی په فوجونه دوستان واړه دې ديدن تا انتـظار دی ظـهور وکړه په جهان شاه مکنونه احمد شاه دې د قنبر د در غلام دے په محـشر يې ښکاره نه کړې پټ عيـــبونه
مرثيه ارواښاد سيد مير انور شاه
مصطفی په کربلا درېغه حضور وې مرتضی، مجتبی نورٌُ علی نور وې مرسلانو به کمک کړے اکثر ؤ تسلي د اهلبېتو به يې کړله که موسی کليم حاضر له کوهِ طور وې ميرحمزه به په خدمت ؤ رسېدلے که خبر دې له دې هسې شان فتور وې څه پروا به د حسېن وه له يزيده جبرائيل که ورغلے په عاشور وې سکينې به تنده کله تېروله که کوثر پياله شراب انطهور وې ما به څه لره ساړۀ کول آهونه که څه صبر مې کېدې زړۀ مې صبور وې کوفيانو به بدي له امام نۀ کړه که اسلام د دوي رسول څخه منظور وې په شاميانو به مرض وې لګېدلے يا يې تبه، يا يې رنځ، يا يې ناسور وې اسرافيل سرخروئي ولې حاصل نه کړه حق ؤ دۀ ته غږولے به يې صور وې تتبع د مير غزل ځواب انور کا که په آل د عبا دا کلام منظور وې
حضرت جابر انصاري (رض) ته د امام حسېن (ع) نوحه
ارواښاد قنبرعلي خان
کاکا جابره د بنديانو کاروانونه راغلل په غوږو اورې سوي سوي فريادونه راغلل کوکې نعرې شوې په اسمان کښې ملکوت په عالم په لړزېدو واړه دا زمکه اسمانونه راغلل حورانې واړه په ماتم شوې د جنت الماوا بي بي زهرا په مخ د اوښکو سېلابونه راغلل له بنده راغے عابدين د بنديوانو سردار په لاسو پښو کښې يې د ظلم نښانونه راغلل د کربلا شهيدان واړه ورته پارتلۀ واړه سلام ته د امام په قدمونو راغلل نازدان اصغر دې ځکه مخ ته په څپلو در دورمي که په بغل مې سکينه واړۀ لاسونه راغلل بي بي لېلی کوکې وهي چې اکبر جانه زويه پاڅه دا ستا د خيال دستار زرين شالونه راغلل قاسم له سره ظالمانو په ولجې وړے ؤ په تورو پرې يې د وادۀ سېرو هارونه راغلل زېنب په لاس کښې دا قميص دے ما د ښکلي بدن سورے سورے دے په خدنګ پرې يې څاکونه راغلل جابره ښه يې چې تۀ نۀ ګورې بنديانو کاروان ګېسو پرېشان له غمه څيرې ګرېوانونه راغلل مولا حسېن وېل جابر ته دا نوحه مذکوره جابر انصار په مخ د اوښکو بارانونه راغلل قنبرعلي غفلت ونه کړې د دنيا په زينت په دنيا څومره نوي نوي نوبتونه راغلل
انقلاب د حسېن (ع)
باباے ملاکنډ عبدالحکيم قادری
د دين وجود کښې لکه روح دے انقلاب د حسېن د قربانۍ لپاره شوے انتخاب د حسېن دې د خليل او اسماعيل د قربانۍ منشاء ؤ د شهادت په وينو رنګ دے هر ګلاب د حسېن صبر جميل ترجمانی تصوير شبير حسېن دے باغ د اسلام شو معطر په پاک خوناب د حسېن آدم نه واخله تر دې دمه تر محشره پورې په دې دنيا د قربانۍ نشته ځواب د حسېن عشق خليل، صبر ايوب ګوته په غاښ پاتے شو وه حېرانی د قربانۍ په هر يو باب د حسېن ستم ستم ؤ پل په پل چې ستمګر کوۀ هر يو ستم شولو د سيند په سر حباب د حسېن حسېن تصوير دے د قران قران تصوير د حسېن په عظيم شان باندې ګواه د خداے کتاب د حسېن حسېن سوار ؤ خو په دوش رسالت د نبی اذا سجی زلفې په لاسو کښې طناب د حسېن حُسين د حُسن نوم دے حسېن دے نام د عشق چې نه پريوځی نېزه وار مخ دے افتاب د حسېن زۀ قادری غواړمه خدايا د حسېن په خاطر ما بې نـوا پــه غلامــانــو کـړې حـاب د حســېن
حضرت امام حسېن (ع) دلخرم خرم- اشنغر
پرې کړې ښه ده هـــغه ژبه په چاړۀ د قصــاب چې د ظالم مخښکې د حق وينا كولې نه شي د شهادت په مرګ شهيد شه چې ژوندے يې مدام داسې ژوندے شه چې مرګے دې هم وژلے نه شي ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ حسېن حسېن دے داسلام پت او غېرت دے حسېن حسېن حسېن دے شرافت دے صداقت دے حسېن حسېن حسېن دے ســور په مهر نـــــبوت دے حسېن تل برخلاف د لادينی بربريت دے حسېن حسېن ايمان دےحسېن ننګ اوکل اسلام دے حسېن د نيكۀ دين کښې پېژندلے خپل مقام دے حسېن د نيكهْ دين باندې له مال او سره تېر دے حسېن دي دوه اويا كلی شهداء چې پكښې شمېر دے حسېن د شپېتو زرو يزيديانو مينځ كښې ګېر دے حسېن نوم د الله په خوله په زړۀ باندې دلېر دےحسېن اسمان منی زمكې منلے دے جهاد حسېن سرونه ځار د خداے په لار كړل آل اولاد د حسېن سرونه ځار د خداے په لار كړل خاندان د حسېن تر اوسه چا قربانی ورنه كړه په شان د حسېن خېمې يې وسوې كونډې رنډې وهی ځان د حسېن ښکاره سبق دے هر مومن وته دا شان د حسېن نشته حسېن نه به پېدا شی څوک ثانی د حسېن يزيدی نسل هيروی به قربانی د حسېن يزيدي نسل هېروی به محرم د حسېن ژاړي عالم چې كله اوينی عَلَم د حسېن ټول كائنات كښې شی ماتم چې وی ماتم د حسېن فرښتې ژاړي كړي ويرونه چم په چم د حسېن هغه بې غم شی چې شريک شی څوك په غم د حسېن هغه مومن دے چې قدم ږدي په قدم د حسېن هغه مومن دے چې په لاره وي روان د حسېن نام او نشان دے د اسلام نام او نشان د حسېن نوم د ماشوم اصغر په وينو هر عنوان د حسېن په مرګ كښې ژوند ليدۀ حسېن دا دے ايمان د حسېن د وخت له سره ښه په ښه بد باندې پوې دے حسېن اخېر نمسے د چا حسېن دے د چا زوي دے حسېن؟ اخېر نمسې د محمد رسول الله دے حسېن وركړے سر په لا اِالهِ الاَّ الله دے حسېن د ظلم زور خلاف راوتے برملا دے حسېن جلال ښودلے په مېدان د كربلا دے حسېن اے دلخرمه څومره لوے دے فضيلت د حسېن مـرګ د يــزيد دے حـقيقت كښې شهـادت د حـسېن
په امام حسېن(ع) ژړا د قرآن په رڼا ميراعظم خان پښتونزاده څه کم څوارلس سوه کاله د دې کيږي په دنيا کښې محرم چې مناويږي تور نشان، سينه زني او ژړا ګانې نۀ حسېن شته نۀ يزيد دا ولې کيږي؟ ډېر زاړۀ شول دا رسمونه رواجونه دغه آه و بکا کله به بس کيږي؟ د هر چا د عقل فکر خپل پرواز دے بې مقصده څوک کوم کار ته نزدې کيږي څوک د دې په برکت کسب روزګار ته د وسعت د ډېر د دولت په طمه کيږي څوک لا وائي پلار نيکۀ مې وراثت دے آل اولاد کښې به مې دغه شان چليږي څوک عاصي او ګناهګار لا داسې وائي په ژړا به ګناهونه مې رژيږي چا پېسه چې په حرامه وي ګټلې لږ که خرچ کړم وائي مال پرې حلاليږي کفارې لفظ د چا په ژبه هم شته دې نجات لره د بل په طمه کيږي غرض دا چې څومره خولې هومره خبرې په دې باندې به د چا تسلي کيږي د انصاف دا تقاضا ده چې وګورو د قرآن سنت رڼا کښې به حل کيږي فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا په فطرت کښې ژړا ليک انسان ژړيږي لاَّ يُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ د ظالم ظلم ښکاره کړه چې شرميږي که مومن يې د رسول عمل ته پام کړه ترۀ حمزه او ورور جعفر پسې ژړيږي د خداے کور مسجد نبي په دې ګواه دے رسول وائي مرثيې اصحاب ژړيږي په خپلوانو صحابه دي ژړېدلي حقيقت ټول په تاريخ کښې څرګنديږي د امام جعفر فرمان فضېل راوي دے مجلس ښۀ دے کوم کښې حق چې څرګنديږي خود دعبل خزاعي ته امام وائي د حسېن په مرثيو مې زړۀ خوښيږي تۀ زمونږه مدح خوان او ثناګر يې د دې اجر و ثواب تا ته به درکيږي نۀ قياس دے، نۀ دا ظن او نۀ بدعت دے دا عمل د معصومينو په قول کيږي له رسول سره د مينې تقاضا ده د آل غم باندې بايد امت ژړيږي أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ ښۀ واضحه دے ايت که څوک پوهيږي د (( امر )) معنا لغت کښې حکومت دے له نور ډېرو ايتونو معلوميږي د رسول مقصد حکومتِ الهي ؤ بې قوته يو نظام نه کاميابيږي کوم اعلان چې پېغبر غدير کښې وکړ يو لک شل زره کسانو نه هېريږي د زبرګۍ څادر تاريخ دې پرې خور کړے ګنې خدائېګو چې پوه خلق پرې پوهېږي له پنځويشت کالو پس چې اجماع وشوه له بيعت نه خلق ولې شا ته کيږي؟ چا حسن صلحنامه باندې مجبور کړو؟ د جابر په مقابل چې نۀ اودريږي د حسېن په شهادت که غور وشي د اعلي سر به ادني ته نۀ ټيټيږي هغه نور وو چې (( غدير)) يې فراموش کړ مونږ وعده ده کربلا به نه هېريږي هره زمکه کربلا ورځ عاشوره ده تر هغې چې حق حقدار ته نۀ رسيږي
د محرم ژړا ارواښاد علی حېدر جوشی
زما په زړۀ باندې راغلےچې زيات غم دے وخت د محرم دے پرېږده چې ژړېږم يزيده اور درباندې بـل شه تا په حسېن كړې ناپسندې د پاک نبی له امت بيـل شه تا په حسېن كړې ناپسندې همراه دې ټول خاورې خجل شه تاپه حسېن کړې ناپسندې د پېغمبر په نمسو تا كړے ستم دے وخت د محرم دے پرېږده چې ژړېږم چې دغه ظلم مـې رايـاد شی په زمكه پريوزمه بې هوشه زړۀ مې پـه چغو پـه فريد شی په زمكه پريوزمه بې هوشه رنګ مې تک تورسوے برباد شی په زمكه پريوزمه بې هوشه سلګۍ وهم جاری زما له سترګو نم دے وخت د مـحرم دے پرېږده چې ژړېږم په كربلا ګېرمعصومان شول دوی پرې چړې اوچلولې شمر عــمر جوړ قصابان شول دوی پرې چړې اوچلولې په وينو رنګ لكه الوان شول دوی پرې چړې اوچلولې په پنجتن پاک باندې مې زړۀ قلم قلم دے وخت د محرم دے پرېږده چې ژړېږم داسې ظالم به پېدا نه شی ظلم دې ډېر وکړو يزيده زما په خوله بـه خندا نه شی ظلم دې ډېر وكړو يزيده هيڅوک به تانه رضا نه شی ظلم دې ډېر وکړو يزيده د دنيا ټول ظلم په دغه ظلم كم دے وخت د محرم دے پرږده چې ژړېږم نـــم مې لـــه سترګو نه بهيږی څوک به مې خوا ته رانزدې كړی سلګۍوهم رنګ مې زيړيږی څوک به مې ځان ته رانزدې کړی غـــمونه كـــم نـه شول زياتېږی څوک به مې خوا ته رانزدےكړی علی حېدر وائی خفه پرې ټول عالم دے وخـت د مـحرم دے پـرېږده چې ژړېږم
د کربلا زمکه
ارواښاد محمد دين مقيد
آه و بکا ده زمکه اسمان ژاړی ژړا ژړا ده واړه جهان ژاړی جور و جفا ده ټول مسلمان ژاړی شور و غوغا ده کون او مکان ژاړی اسمان ماتم کړی په واوېلا زمکه په وينو سره شوه د کربلا زمکه يزيد په تېغ د جفا واړه جهان تنګ کړو په اهلبېتو باندې يې خپل مکان تنګ کړو په بلبلانو يې خپل ګلستان تنګ کړو وطن يې اور کړو هم يې مېدان تنګ کړو په وير ده ګډه د دې دنيا زمکه په وينو سره شوه د کربلا زمکه يزيد شمر دے د ظلم کار کوی د پېغمبر په نمسو باندې ګوزار کوی داسې ظلمونه چې په بار بار کوی ملامت ځکه پرې خلک هزار کوی لاف د انصاف دې نۀ کوی بيا زمکه په وينو سره شوه د کربلا زمکه د تندې زور دے اوبۀ عباس راوړی چې لاس يې پرې کړی بيا يې په بل لاس راوړی چې بل يې پرې کړی په خوله يې پاس راوړی دا څه داستان دې درد بې قياس رواړی په بله څنګه نۀ اوړی دا زمکه په وينو سره شوه د کربلا زمکه يا دنيا واړه يا ستمګار ورک شه که داسې سخت وی لېل و نهار ورک شه د ظالمانو هر پېروکار ورک شه يزيدانو ټول کاروبار ورک شه له هر ظالم نه دې وی صفازمکه پـه ويـنو سره شـوه د کربلا زمـکـه
امام حسېن (ع) ته د عقيدت ګلونه
جمعه خان اواره
سالار د شهيدانو دے حسېن ابن علي سردار د امامانو دے حسېن ابن علي چې لوے شو په اوږو د پېغمبر دا نازولے حسن حسېن په غېږ کې پاک سرور دی ګرځولي دا دواړه ملائکو په ځانګو کې ځنګولي رويدار د جنتيانو دے حسېن ابن علي سالار د شهيدانو دے حسېن ابن علي سردار د ےد جنت د شهادت مقام يې وړے څراغ د امامت د ولايت مقام يې وړے خاوند د کرامت د شجاعت مقام يې وړے دلدار د بيمارانو دے حسېن ابن علي سالار د شهيدانو دے حسېن ابن علي په ورځ د اختر راغلل امامان تر خپله کوره دوی نوی کالي غواړي، ژړا کوی پر موره دستی جبرائيل راوړۀ له جنته کرم ګوره بادار د مومنانو دے حسېن ابن علي سالار د شهيدانو دے حسېن ابن علي که سرومال قربان کړی اواره تر حسنېنو يا ننګ و ناموس پرېږدی شی ملنګ د حرمېنو د پښو خاورې به يې مږم ترقيامته په عېنېنو مزار د عاشقانو دے حسېن ابن علي سـالار د شـهيدانو دے حسېن ابن علـي
امامان
عبدالوهاب دستی
قتل امامن شول ورځ ده د محشر باده مدينې ته يوسته دا خبر باده مدينې ته ورشه په تلوار وکړه پاک نبی ته دا رنګې ګفتار لوبې په نمسو دې وکړلې شمر باده مدينې ته يوسه دا خبر غاړې پرې يزيد چې وکړلې د جنګ راشه د حسېن دے بيل له تنې سر باده مدينې ته يوسه دا خبر راشه د حسېن دے سره بره نېزو کښې بل علی اکبر دے رنګ په وينو سرو کښې تږی له ارمانه لاړل په سفر باده مدينې ته يوسه دا خبر تږی له ارمانه لاړل په دا شان شول عبدالوهابه واړه شهيدان اور پرې کربلا شوه تاؤ شو ترې لښکر بـاده مـدينې ته يـوسه دا خبر
امام حسېن (ع) د کربلا په مېدان
حاجې خان آغا
ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يواځې نۀ يم شاه قاسم شته هم عباس هم اکبر په لار کښې ستا اے ذوالجلاله له خپل سر شومه تېر له ځوان اکبر او له کمکی علی اصغر شومه تېر له وفادار عباس له عون او له جعفر شومه تېر ما قبول کړے له ازله دے خنجر د شمر ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يواځې نه يم شاه قاسم شته هم عباس هم اکبر د زړۀ هندارې ته چې ګورم خدايه تا وينمه هر چرته تا وينم هم ښکته هم بالا وينمه ځان او جهان راڅخه هېر دی کربلا وينمه راضی يم ستا په رضا زۀ اے بې مثاله داور ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يواځې نه يم شاه قاسم شته هم عباس هم اکبر دې شهادت ته خدايه زۀ زما ياران دی تيار دی فرمايلی خدايه تا زۀ د شهيد خريدار دا په ژړا ژړا ويل د شهيدانو سردار ټول راسره دی ستا نيازبين يوۀ له بله بهتر ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يـواځې نـه يم شاه قـاسم شتـه هم عباس هم اکبر خدايه راغلے ستا درګاه ته په ژړا يمه زۀ نن په مېدان د کربلا خليل الله يمه زۀ اکبر وئيل هم د منا ذبيح الله يمه زۀ ما راوستلی دی مېدان ته خدايه دوه اويا سر ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يواځې نه يم شاه قاسم شته هم عباس هم اکبر ګل د ګلزار د محمد رسول الله دے حسېن زوے د زهرا د زړۀ ارام د مرتضی دے حسېن دے مقتدا زمونږ او شاه شهداء دے حسېن نيشته بې مينې د حسېن بل په دنيا څه هنر ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يواځې نه يم شاه قاسم شته هم عباس هم اکبر له تا قربان زۀ دې مريې يم بادار مې تۀ يې ما نامراده ناقراره زړۀ قرار مې تۀ يې زۀ دې مفتون يم يا حسېنه خاورې ستا يم د در ربه راوړے ستا درګاه ته قربانۍ ته مې سر يـواځې نه يم شاه قاسم شته هم عباس هـم اکـبر
د حضرت عباس (ع) مرثيه
مشتاق حسېن جعفری
په دنيا کښې چا مړۀ مۀ شه خواږو وروڼه د ورور غم خو پرې کوی د زړۀ رګونه د ورور مرګ غږ سره ملا د ورو ماتيږی ما قسم دے ورورولۍ مينه کښې خوند شته د ورو مرګ خو جوړوی زړۀ کښې زخمونه خدايه! څه حال به د هغه مظلوم ورو وی چې په غاړه د فرات کوی غږونه مېړانی وروه لږ غږ خو راته وکړه درتلې نه شم مات مې دی د ملا بندونه اے قادره! هغه څومره ستړے وخت ؤ چې حسېن ليدل عباس پرې مړوندونه جوخت سينې سره يې لاسونه د عباس کړل جنازې باندې يې وکړل ډېر ويرونه په يو ځاے کښې نشان خاورو باندې پروت ؤ حسېن وکړل سوی سوی فريادونه ځنکدن سلګۍ قرار کوه عباسه درته ايښی مې په خاورو زنګنونه مېړنيه وروره! زۀ خو دې تالا کړم نور مې ګران شولو دنيا کښې ګزرانونه شهادت ته د عباس مشتاقه ژاړه څو ژوندے يې بيوه اوښکو رودونـه
پښتون حُسېن (ع)
انور شاهين خانخېل
ا ے غـــېرتــــــــــي! ای ننګيــــــــاليــــــــــه! ای پښتــــــــون حُسېنه اے د انســــــــــــــان انســـــــــانيت، روح او ژونــــــــــــدون حُسېنه تــــــــــۀ سفينــــــــه يې د نجــــــات د هــــــــــــدايت مشـــــــال يــــې يـــــــــې نمــــــونـــــــه د انقـــــــــلاب او د بــــــــدلــــــــون، حُسېنه پــــــــــه کـــــــــربـــلا کښې دې پــــــــه پـــاکــــو او سپېڅلو وينو انســـــــــان تـــــــه وښودو د ژونــــد پـــــه لاره يـــــــــون، حُسېنه راز د بقـــــــــا دې پـــــــــه فنــــا کښې کـــــړو څرګنـــد هـــر چا ته انسـانيــــت بــــــــــــــه همېشـــــــه وی ستـــــــــا ممنون، حُسېنه پــــــــه قــــربانۍ بــــــانـــدې د سر دې حـــق باطـــل کـــړل جــــدا تــــــا بـــــــې نقـــــابـــــه کـــــړو يـــزيد غــوندې ملعون، حسېنه زمـــکــــــه دې هــــــره کــــــربلا، ورځ عــــــاشوره جــــــــوړه کړه فــــــــــرق دې کــــــــړو ختـــــم دا د نـــــن او د پــــــرون، حُسېنه تــــــر څـــو انسان چــې وی انسان نــــو هېر به نــه کـــړي چـرې چـــــې دې پـــــه وينو کــــــوم تحــــرير کړلـو مضمون، حُسېنه د دنيـــــا ټــــــول غمـــــونـــــه ستـــا يـــو غـــــم تــــه نــــه رسېږي په غم کښې ستا شته زړۀ چاودون هم زړۀ راښکون، حُسېنه شــاهين کـــه هــــر څـــــو نـــــاقـــــراره پــــــه غـمونو کښې دے ستــــا پــــــه نــــامــــه کښې دے حـــاصل ورته سکون، حُسېنه
امام حسېن (ع) ته د عقيدت پېرزوينې
پروفيسر ډاکټر راج ولي شاه خټک
د انسان تاريخ کښې بې له تيرو څهْ دي دې تورتم کښې يو څو څاڅكي د رڼا دي د دې ظلم او زياتۍ په تور جهان کښې هره لاره كربلا د ژوندانۀ ده اے حُسېنه!د انسان د حريت علمبرداره دلته بله اسره نشته بې له تا نه چې مفلوج د استبداد په زولنو وو تا غلام فكر ته لارې کړې روښانې تا پخپله پاكه وينه تاريخ ساز كړو تا سړي د مرديت په معنې پويې کړۀ تا اودۀ د زمانو ذهن بيدار كړو تا نسلونو ته رده د رښتيا كيښوه د باطل غرور دې خاورې كړو ايرې كړو تا د وينې له جماله نقاب لر کړو شهادت د پاکې وينې دې اّمين دے د ښكلا د بد رنګي تضاد بل نه دے
حضرت امام حسېن (ع)
ډاکټر امير سلطان شاهد- شيرين كوټې
چې په لاره د علی كا څوك رفتن هسې پوه شه دے مرام پله ګامزن اننګو كښې يې ډيوې د سړيتوب دی قربان ګاه ته د علی ورځی زامن قربانۍ كښې د حسېن ثانی څوک نشته نه پېدا به شی هم سيال څوک د حَسن د مظلوم په سر ګوزار يې نه كولو ډېر د صبر ؤ حسېن صاحب ښتن پروادار هيڅ د يزيد او شمر نه ؤ د حسېن د حق په شمع ؤسوختن د زهرا د سترګو تور چې حسنيان وو هم ګلان د مرتضی وو د چمن دا صحرا د كربلا پرې ګلستان شوه شګو ويړه كړه ګلونو ته لمن مسلط يې كړو سكوت په كائناتو چې حسېن كله شروع كړلو ګفتن له اسرار نه پرده لرې نمايان شول اشرار سر شول د امام په ځنكدن لكه نمر په استقلال او جمعيت ؤ په وقار او په شوكت په تمكنت ؤ خپل نيكۀ چې ؤ په غېږ كښې لوبولے د جنت حورو غلمانو دے ستائيلے جبرائيل چې به زانګو يې زنګوله دا نمسے د هغه چا د واوره ګله له علی يم زۀ علی ګوره له ما دے دا بيان ښۀ حقيقت د مصطفی دے د علی په فرزندانو ستم كيږی په خېمو كښې د خوارانو ماتم كيږی ايا شته څوک چې علی په دې خبر كړی خبردار يې په نمسو د پېغمبر كړی اهلبېت د چا له لاسه در په در شول لوے واړه د چا له لاسه كور او كر شول كونډې رنډې يتيمانې په ژړا دی په خېمو كښې په ژړا په انګولا دی اے شاهده يزيديان دی چې خواريږی تــرقيامته بــه لــعنـت په دوی وريــږی
د امام حسېن (ع) صفت
محمد غنی احمدزے – ازاد کشمير
دين د اسلام لوړ افتخار دے حسېن مطيع د پاک پرورګار دے حسېن يو بل يې وياړ دے چې به يې تل يادوو نمسے د پاک نبی روئيدار دے حسېن ځکه يې سر باطل ته ټيټ نه کړلو فرزند د حېدر کرار دے حسېن چې ورپسې زمکه اسمان ژړيږی د فاطمې د زړۀ قرار دے حسېن دغه چې نن يې ټول پېشوا ګڼی خپل د شهيدانو ستر سالار دے حسېن د ظالم مخکښې حق ګفتار به کوی د چا د ژوند لارې سردار دے حسېن زۀ احمدزے به يې تل صفت ليکمه د صفتونـو چې حقدار دے حسـېن
امام عالی مقام ته پېرزوينه
ميا فاروق فراق
دا بعضې وينې چې توئيږی لکه زر ټوکيږی د حسېن سر په توره ځی د خودۍ سر ټوکيږی د کربلا تږی ګوګل يې وينې جذبې نه کړې اوس به په هر قدم حسېن په هر اصغر ټوکيږی يزيده تا چې د فرات په غاړه نه پرېښودل هغه ګلان به اوس په غاړه د کوثر ټوکيږی زۀ چې ډک جام د اوبو ووينم زما په زړۀ کښې د تنده غرې سکينې د زړۀ پرهر ټوکيږی دا يزيدی تيارې د وخت چې رانه تېښته کوی دا مې په ذهن کښې يو سپين حسېنی نمر ټوکيږی سر د يزيد چې سلامت ؤ سلامت ورک شولو سر د حسېن چې شولو غوڅ نو لر او بر ټوکيږی فراقه عکس د کربلا مې په نظر کښې پروت دے زما نظر خـتميږی نـه، زمـا نظر ټوکيږی
د لا اله الا الله نګهبان
سيد محمد رسول فريادی
د لا اله الا الله شوې نګهبان حسېنه د حق لپاره دې سر وركړ په مېدان حسېنه سر خو دې وركړ لاس دې ورنه كړ يزيد ته په لاس تا د الله په نامه سر کړو خپل قربان حسېنه د استعمار ديو ته تا هيڅكله سر نکړلو ټيټ بې شكه غر د استقلال وې پهلوان حسېنه تا د اسلام د مساوات ډيوه روښانه كړله نوم د اسلام دې سربلند كړو په جهان حسېنه د كربلا زمكه به فخر كوی ستا په وينو بې شكه ته يې د نبی د خاندان حسېنه تا به په دوش د مصطفی باندې بازۍ كولې شمر دې څۀ رنګ سر وړی په نبی ګران حسېنه تۀ شهيد شوے اے حسېنه د فرات په غاړه تا ترقيامته يادوى مسلمانان حسېنه تر شجاعت دې زۀ قربان شم اے حسېنه سلام زۀ فريادی يم زما لاس ستا دې دامان حسېنه
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:33 |
امام حسېن (ع) ته پېرزوينې
ډاکټر محمد اسحاق سباؤن- رځړ اشنغر
د حسېن زخم هر زړۀ کښې څومره عام دے د نبی د آل دې شان ته د چا پام دے؟ ډېر پخوا نه ورته خداے کړے الهام دے د حسېن په غم خبر خېرالانام دے زۀ په مينه د نبی د آل مئين يم محبت د پنجتن پاک زما اسلام دے سلامی چې د يزيد ظلم ته نه شو د هغه حسېن په آل زما سلام دے شاړه دشته نوم يې تل تروتازه دے چې تړلے له حسېن سره يې نام دے چې سورلي يې محمد نبی ګلفام ؤ پروت په خاورو هغه وړ د احترام دے د هغۀ په اولاد کومې لوبې وشوې محمد چې نبوت پرې کل تمام دے تر قيامته يې ثانی نشته عالم کښې د حسېن آل مې د ټول امت امام دے کربلا راته بلا غمونه پرېښول کوم يو غم دے چې د دې په اهتمام دے کربلا سره د کاڼی زړونه ژاړي ژړوونکے په دې غم هر يو کلام دے ستا په نوم باندې چې ياد شم په محشر کښې زيات له دې نه وايه څه زما انعام دے چې درود سلام الله دے پرې وئېلے سباؤن د هغوي ټــول عمر غلام دے
حسېن (ع)
ګل محمد مسرور صافی
د حق له پاره دې سر ورکړو په مېدان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تا نه قربان حسېنه د حق له پاره چې سر، تا په مېدان ورکړلو دا دې زلمو ته سبق، د کل جهان ورکړلو باطل ته ټيټ نه شولے، روح دې د ځان ورکړلو ګواه په دې باندې دنيا، زمکه اسمان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تا نه قربان حسېنه وې که هر څو د ظلم، نېغې نېزې په مېدان وې که هر څو د باطل، تورې تيارې په مېدان بيا هم ورتلې حسېنه، تۀ پرې زمرے حسېنه دا صداقت منمه دا دې ايمان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تا نه قربان حسېنه د پاک اسلام د دښمن، تا نه چاپېر فوځونه پراتۀ نزدې او لرې، ډېر وو بې شمېر فوځونه تاسو يو څو کسان وئ، هغوی وو ډېر فوځونه مل ؤ له تاسو سره، غنی سبحان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تا نه قربان حسېنه آ له غروره نه ډک، کاږۀ څټونه همه هغه له کاڼی بتر، سينه کښې زړونه همه هغه د غېر په درشل، پراتۀ سرونه همه خاورې خجل دې کړل ټول مرد مېدان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تا نه قربان حسېنه نن هم د حق له پاره، وائی غزا کوونه ژوند کړی د غېر په خوښه، وائی روا کوونه زۀ ګل محمد هم په دې، افسوس ژړا کوومه فتح به څنګه وکړی، داسې افغان حسېنه تا نه قربان حسېنه، تـا نه قربان حسـېنه
هجري قمري کال
سيد وهاب حسېن وهاب – مشهد مقدس
د اســــــلام د کـــــال اول دے مـــــــــــــــــــــــحرم دې لــــــحاظ نه سربــــــــلند دے په عــــــــــــــــــــالم کـــــــــــال په مخکښے اول مياشت د مصيبت ده راشــــــــــئ وکړو اول ورځو کښې ماتـــــــــــــــم دکال شمېر اول هجرت نه شروع شوے غوره کړے په نبـــــــــيانو کښے خاتــــــــم ابــــــــــــتداء يې له مــــــــــــــــــکې نه مديـــــــــــــــــنې ته کربــــــــــــــــلا کـــښـــے بيا امـــــــــام کړلو محــــــکم دين اســـــــــــــــلام يوه عجــــــــــيبه مدرســـــــه ده څوک داخل شي پکښې شو په لاره سم د اســـــــــــلام د پېروکارو وظيفه ده کال شروع کښې شي جاري د ستــــــرګو نم احــــــــــــــــترام د اســــــــــلام وکړئ نوے کــــــــال دے دين اســـــــــــــــــــــلام خــــــــــدائے سره ډير دے محترم هجري کال شروع او پاې قرباني ده ما وهاب يې وصف وکړو په قلم
ستر شهيد ته
غازي سيال – بنو
د شهيدانو په سردار ابن حېدر مې سلام په هغه ښکلی د زهرا د زړګی سر مې سلام سلام سلام د محمد په هغه ښکلی نمسی د زړۀ ټكور د فاطمې د سترګو تور د علی په آ نيازبين او نازولی ناز پرور مې سلام په هغه ښکلی د زهرا د زړګی سر مې سلام په هغه ګل غوندې په ښكلی د جمال په خاوند لكه د غر هسې مضبوط د استقلال په خاوند په هغه آل د محمد خيرالبشر مې سلام په هغه ښكلی د زهرا د زړګی سر مې سلام سلام په هغو بې اسرې پاتې بيبيانو سلام سلام په هغو بې كفنه مظلومانو سلام په آ شهيد علی اكبر علی اصغر مې سلام په هغه ښكلی د زهرا د زړګی سر مې سلام چې مشك يې واخېست په تلاش کـــې داوبوشهيد شو عباس د تږيو ماشومانو په سلګو شهيد شو د كربلا د هر شهيد په روڼ سحر مې سلام په هغه ښکلی د زهرا د زړګی سر مې سلام چې سر يې ورکړ حق لپاره هغه ښکلی شهيد هغه حسېن چې ور يې نه كړ لاس په لاس د يزيد سلام په هغه له كوفيانو مرور مې سلام په هـغه ښکلی د زهـرا د زړګی سر مـې سلام
دا مو عظمت د حسېن (ع) (آزاد نظم) پروفېسرمحمد اسلام ارمانی
څوک چې په ځان د ظالم راج نه منی څوك چې غندنه كړی د هر يو يزيد څوک چې په مرسته د مظلوم ودريږی څوک چې د كونډو ډاډګيرنه كوی څوک چې اسرا د بې اسرو وی مدام څوک چې په سر د يتيم لاس راكاږی څوک چې تيارې وژنی رڼا راولی څوک چې د هر جابر غندنه كوی څوک چې نشان د حق بالا ساتی څوک چې په نېغه لار روان وی مدام څوک چې قائم ساتی انصاف په جهان څوک چې مدام ويښې جذبې ساتی څوک چې ښې لوړې حوصلې ساتی څوک چې د ژوند لارې رڼې ساتی څوک چې په خپل سر پروادار نه وی څوک چې د وينو قربانی وركوی څوک چې ازغی ختمئ ګلونه ټوکئ څوک چې ژوندون له خوشحالی ګوری دا دے تاريخ د كربلا د مېدان چې ځانته خپله يو عنوان لری چې ځانته خپله يو داستان لری دا دے ښائست د حق پرستو ځلمو دا دے ښائست زمونږ د خويندو مائندو دا دے ښائست د ماشومانو بچو چې د اوبو په ارمان وټوقېدل شونډې يې وچې تراړې تراړې شولې په خپلو سرو وينو كښې وټوقېدل دا مې داستان د قربانۍ د حسېن چې په تاريخ کښې دوام وموندو دا مو عظمت د حسېن دا مو د لارې رڼا دا مو د لارې مشال په اهلبېتودې سلام وی مدام په احترام وی مدام په هر يو ګام وی مدام
امام ته د عقيدت پېرزوينې
اسلام الدين دلګير
د نبي د سترګــو تـــــور ؤ د علی په زړګی خور ؤ بې حسابه ګران په مور ؤ د حسن وړوكے ورور ؤ چې حسېن يې ښکلے نام ؤ يقـــينی عــــالی مــقـــــام ؤ خـــوږ نـــمسے د پېغمبر ؤ ښۀ پــــه شـــرع بــرابــر ؤ د زهـــرا د زړګــی ســــر ؤ قيمتی لعل او ګـوهر ؤ په اسلام باندې شېدا ؤ ښائسته ګــل د صبــا ؤ څومره لوړ يې شخصيت ؤ امـــامت يـــې وراثت ؤ مستحــــــق د خــــلافــــت ؤ ښۀ پابند د شــريعت ؤ ګران په سرور كونېن ؤ ښائسته امـام حسېن ؤ
کربلا
خليل الرحمن فرهاد- چارسده
زړګيه په ژړا شه په بيان د کربلا ژړيږی په دې غم ځمکه اسمان د کربلا يزيد وکړل ظلمونه د حضرت په خاندان د ګوټ اوبولپاره يې کړل قتل ماشومان ګواه دی کاڼی بوټی په يو شان د کربلا زړګيه په ژړا شه په بيان د کربلا چې غوڅ شول له عباس نه په خنجر دواړه لاسونه په عرش کښې ملائکو سمدستی جوړ کړل ويرونه بيا ونيوۀ په خوله مشک پهلوان د کربلا زړګيه په ژړا شه په بيان د کربلا حسېن په وينو رنګ له کربلا نه شو روان يو دم په اهلبېتو کښې غوغاشوه په يو شان شمر په بند روان کړل يتيمان د کربلا زړګيه په ژړا شه په بيان د کربلا په حال د حسنېنو شوخفه نبی سلطان په عرش کښې زلزله شوه لړزېدل ځمکه اسمان خليل فرهاد چې وکتو ديوان د کربلا زړګيـه پــه ژړا شـه پــه بيـان د کـربلا
مرثيه
علی ګل صديق جلال
هيريږی كله بې ګناه ظلمونه يزيد شمر په كربلا ظلمونه يزيد په غشو امامان اويشتل شـــمر رسول د باغ ګـــلان اويشتل د جهان هر ګوټ كښې ماتم جوړ شو د مسلمان په كور كښې غم جوړ شو د غرو مارغانو پرې ويرونه وكړل يزيد شمر چې ستمونه وكړل واړۀ واړۀ تنكی تنكی ګلونه د پاك حضور باغ جنتی ګلونه ژاړی ماشومه سكينه اوبو ته ورځی عباس هم د خطر اوبو ته دواړه شول پرې د علمدار لاسونه د غېرتی سپه سالار لاسونه بيا پرې اوۀ شپېتۀ ګوزاره لګی دا خو فقط د حق لپاره لګی ټول شهيدان شول يو حسېن پاتے شو دا د رسول چې نور عين پاتے شو په حسېن وکړلې امت ناسازې شهيد يې كړو دغه بې كس يواځې د وينو ډک د كربلا شو مېدان په وير شوې ګډې فرښتې د سبحان په كربلا کښې واويلې جوړې شوې پکښې د سرو وينو ويالې جوړې شوې څپې څپې شوې امامانو وينې ياديږی تل د حسينيانو وينې زينب كلثوم او سكينې ويرونه پاس په نېزو شولو اوچت سرونه د اهلبېتو چې خېمې سوزوی د پاک نبی د زړۀ قطرې سوزوې درنه هېر نه شی دوه اويا شهيدان يادوه تل د عاشورا شهيدان دا د حسېن بن علی يادونه د لوے اتل او د زمری يادونه د كربلا په حال جهان وژړل نمر او سپوږمۍ ستورو اسمان وژړل لاړې خورې شوې په هر خوا خبرې تر نن ياديږی په دنيا خبرې د علی خېل صديق جلال قلمه ليكه ظالم او مـظـلـوم حـال قـلمـه
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:12 |
امامت د حسېن (ع)
سائل منصبداری – صوابۍ
قائم دائم به همېشه وی امامت د حسېن تل به وی ياد تل به ستائېلے شي عظمت د حسېن درندګی كه د يزيد تر انتها رسېده ولې په وړاندې يې ديوال ؤ شجاعت د حسېن سر يې باطل ته ښكته نۀ كړلو انكار يې وكړ زما سلام دے په پښتو او په غېرت د حسېن په خاموشۍ يې درد زغملو د اكبر او اصغر شه افرين په حوصله او قناعت د حسېن بې سره جسم چې په دشت د كربلا يې اوليد په وينو وژړل فلك په شهادت د حسېن سائله هغه زړۀ ته زړۀ وئيل زۀ كفر ګڼم په کوم يو زړۀ كې چې موندې نه شی الفت د حـسېن
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:3 |
حسېنيت او يزيديت جوهر خليل - پېښور په نمسو د پېغمبر سخته بلا ده د يزيد ظالم له لاسه واوېلا ده وحشی خلقو د رسول نمسی ازار کړل خدايه ولې لا اباده دا دنيا ده دا يو ګوټ اوبۀ دې ولې کړې پرې بندې اے منحوسه دا د ظلم انتها ده د ماښام افق چې سور په وينو ښکاری شهيدانو وينه توې په کربلا ده طاغوتی قوت سرونه قطع ډېر کړل چې په هر حسېنی کور کښې نن ژړا ده هغه دين چې د حسېن وينو ژوندے کړو لا ځلانده د اسلام ښکلې رڼا ده د ظالم بيعت يې و نه کړو سرباز شو د حسېن په وينو رنګ دشت و صحرا ده د ظالم او د مظلوم خبره کيږی نن هم هغه کربلا په هره خوا ده خو ظالم لره زوال راځی يو ورځې دا د ظلم ماڼۍ زر ده چې تالا ده اے شمره د رسول په ځيګر څه کړې بده برخه د يزيد غوندې هم ستا ده کربلا کښې نذرانه شوې ډېرې وينې په سور ګل کښې راښکاره دغه ښکلا ده ظالم نه کړو هغه دين ورک له زمينه چې تر اوسه لا اله الاالله ده رنګ روغن د يزيد لاړلو فنا شو د حسېن جذبه هم هغسې پېدا ده صدقه ستا له وفا جوهر خليل دے ستا پـه لاره تـګ له تـا ســره وفا ده
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:2 |
اے د کربلا زمکې
جاويد اقبال افګار- اټک
اے د كربلا زمكې تا ته خو ياديږی به
دلته کښې سرې وينې د نيازبينو بهيدلی دی
دلته کښې بيبيانې په سرو سترګو ژړيدلی دی
تږی ماشومان اوبو طلب كښې ترړيدلی دی
اے د كربلا زمكې تا ته خو ياديږی به
دلته كښې نمسی د پاک رسول شهيدان شوی دی
دلته كښې وختونه دی منظر ته حېران شوی دی
دلته بهارونه نګهتونه پرېشان شوی دی
اے د كربلا زمكې تا ته خو ياديږی به
وي چې يې د غوښې زړونه دا رنګه څوک نه كوی
وی چې د دستار سرونه دا رنګه څوک نه كوی
بولی چې واړۀ ګلونه دا رنګه څوک نه كوی
اے د كربلا زمكې تا ته خو ياديږی به
تېرې كه صدۍ شولې تېر كه ډېر كلونه شی
څو پورې وی دا دنيا لاړ كه كاروانونه شی
ياد به يې ژوندے وی تل مړۀ كه څراغونه شی
اے د كربلا زمکې تا ته خو ياديږی به
دلته د اسلام د سرلوړۍ او د عظمت نښې
دلته د وړو وړو غوټيو د شهادت نښې
دلته كښې ليدې شی په سرو شګو د قيامت نښې
اے د كربلا زمكې تا ته خو ياديږی به
دا هغه جذبه وه چې تر ننه مونږ پرې ناز كوو
چا بيل كړۀ سرونه له خپل تنه مونږ پرې ناز كوو
پرې يې ښوه چاړۀ په څټ ځکه مونږ پرې ناز كوو
اے د كربلا زمـکې تـا تـه خـو ياديږی بـه
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
6:1 |
شهادت د حسېن (ع)
فضل يزدان افتاب - سوات
ګلګون په وينو شوله واړه کربلا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن لکه عاشق چې د يو خپل محبوب وصال ته درومي د مينې حد پرې تماميږی جوړ کمال ته درومي د حق لپاره جنګ ته ځی سر دے بالا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن دې عجيبه کردار ته ګوره شو منصور حېران د ظلم دغو سرو لمبو ته شو تنور حېران د وينو رنګ څومره سېوا کړله ښکلا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن سيلۍ د ظلم د طوفان غوندې په شمع راځی په يو مظلوم باندې ظالم لښکر په جمع راځی خداے ممتحن دے په دې وخت کښې په ادا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن وينه چې توې پرې د حسېن غوندې ګلاب شوله د کربلا دا تږې ځمکه پرې سېراب شوله ملائک واړه کړی له بره تماشا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن که څه لښکرو د يزيد د تورو شړنګ کولو په دې مېدان کښې حسېن هم د غېرت ننګ کولو مينه غېرت او ايمان اوګوره بل خوا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن دغه رنګ ظلم چرته شوے په جهان خو نه دے دغسې زړۀ پرې دردېدلے د انسان خو نه دے د وړو تندې ته ده جوړه واوېلا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن حق چې ګټی نو قربانی ورله د سر غواړی په خپل الله باندې يقين غواړی باور غواړی په جنتی ماڼيو کښې تل به وی خندا د حسېن يو قيامت شو شهادت باندې برپا د حسېن ظلم بې حده د رسول په خاندان دے شوے لعنت ظالم باندې ملکو د اسمان دے شوی افتابه څومره ګټوره وه سودا د حسېن يو قيامت شو شهــادت بــاندې برپا د حســېن
+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/10/01 او وخت
5:25 |
|
مياشتنۍ (( مينه )) پېښور ( پښتونخوا )
چيف ايډيټر: انور شاهين خانخېل
پښتو ايډيټر: ايم جي شيراز اردو ايډيټر: سيد محمد عظيم سبزواري وېبپاڼه چلوونکي د مينې مجلې اداره
|
