حمزه بابا(رح) او د ايران اېټمي پروګرام

 

 حمزه بابا^(رح) او د ايران اېټمي پروګرام

 

 

انور شاهين خانخېل

[e-mail]

 

د اېټمي انرجۍ د نړيوال اژانس مشر ښاغلي محمد البرادعي د خپل دوره اي مشرتابۀ په وروستيو ورځو کښې د څويم ځل لپاره يو ځل بيا په خپل رپوټ کښې په صفا ټکو کښې دا خبره په ډاګه کړه  چې د ايران اېټمي پروګرام په کامله توګه سوله ايز او غېر تسليحاتي دے او هيڅ نښې نښانې نه دي ليدل شوي چې ګنې ايران د اېټم بم يا اېټمي وسلو جوړولو اراده لري. له دې مخکښې هم هغۀ په ځلونو په خپلو رپوټونو کښې د دا ډول څرګندونې کړي دي او حتی چې تېر کال د امريکې په شپاړسو جاسوسی او استخباراتی ادارو مشتملې د دغه هېواد امنيتی شورا هم په اول ځل په خپل تفصيلی رپوټ کښې اعلان وکړ چې هيڅ داسې شواهد او نښې نښانې نه دی ليدل شوی چې ګنې ايران د اېټم بم يا اېټمی وسلو جوړولو څه اراده لری.

 

معلومات

 

معلومات

احمد يار صاحب زاده

 

 ١:- د وري ( حمل) اوله ( ٢١ مارچ)، شپه او ورځ سره برابري وي.

 ٢:- د افغانستان استخباراتي اداره د ملي امنيت يا (NDS) په نامه يادېږي.

 ٤- وړومبے کمپيوټر په کال (١٩٤٦م) کښي ډ يني واک په نامه جوړ شو.

 

د دماغي کمزورۍ طبيعي درملنه

 

د دماغي کمزورۍ طبيعي درملنه

 

ليکواله : جميله همت

دماغ د جسماني غړو د سر تاج بللے شي. د نړۍ ټولې چارې او د سائېنسي علومو پرمختګ او را منځته کېدني ټولې د دماغ کار دے د جسماني مشين دغه ارزښتناکه پرزه چي څومره مهمه ده، هومره نازکه هم ده. دغه پرزه له ډېر کار کولو څخه سټرې کيږي او چي بېخي ډېر کار ترې واخېستل شي نو بد اثر پرې کيږي. چې
له هغې سره سم جسماني روغتيا هم اغېږ منه کيږى. د دماغ   د ډېرکار له امله د وينو دوران تېزېږي او له دې امله د جسم نورو بنسټيزو غړو( زړۀ، دماغ، اينې او نورو ) ته وينه په مناسبه کچه نه رسيږى. له دماغي کار څخه له رامنځته شوې کمزورۍ او له نورو ناروغېو څخه د ژغورنې لپاره يو نامتو امريکائي ډاکټر ﻻ ندې طبيعي درملنه تجويز کړې ده:

 

د انټرنټ (نړيوال جال) لنډه تاريخچه

 

د انټرنټ (نړيوال جال) لنډه تاريخچه

 

 

 

انجن‍ئير رياض احمد عابد (ناروے )      

 

د انټرنټ تاريخچه د امريکې د دفاع په وزارت کې د١٩٦٠ په لسيزه کښې پيل شوه، دا هغه وخت و چې سوړ جنګ د اوج په لور روان و او نړۍ په دوو قطبونو ويشل شوي وه. لويديز چې د هغو په ســر کښې امريکا وه ډير کوښښ کوۀ چې د ختيځ بلاک نه ډير پرمختګ وکړي هغوې هغه څه وکړل چې ختيځ بلاک يې فکــر هم نه شـــو کولې.

د امريکې د دفاع وزارت ډېر څيړونکي په دې ګمارلي وو چې څيړنه وکړي داسې يو اړيکېز سيستم (Communication system)  جوړ کړي چې د اېټم بم د بريد په دفاع کښې ترې کار واخستل شي. ډېرو وتلو څيړونکو انسټيټوټونو او پوهــنتونوته چې په ســر کښې يې راند (RAND) او ميل (MIL)و دا کار ورکړل شو تر څو داسې يو د ډيټا جال (Datanet) جوړ کړي چې د دفاع وزارت يې غوښتنه کړې وه.

په ١٩٦٤ ع کال کښې پاول بيرن چې په راند کښې يې کار کوۀ په دې بريالےشو داسې يوه قاعده (Method) جوړه کړي چې ډيټا په هماغه موجود ټيلې نټ کښې له يوه ځايه بل ځاےته وليږي او خپل دې نظر ته يې د پيکټ سويچنګ Packet switching نوم ورکړ. دې عمليې به تل د ليږلو له پاره هماغه يوه لاره نه غوره کوله بلکه هغه لاره باندې چې به دا معلومات (data)لېږل کــيده چې له اوله يې چا وړاندويــنه نه شــوه کولای. داسې په لسګونو لارې وې چې دا معلومات ليږل کيدی شي يعنې له الف څخه تر بې پورې په څو لسګونو لارو تللے شی.

ارپانټ ARPANet:

د انټرنټ د پر مختګ جال يا شبکه. د دې نويو معلوماتو د شته والی په نظر کې نيولو سره په ١٩٦٩ ع کال کې ارپانټ جوړ شــو. دې نټ کوم مرکزيت نه درلود ځکه کيدې شو چې د بل لوري د اېټم بم هدف ګرځيدلې وی. د دې جال هرې برخې يو شان ړومبيتوب درلود، او بايد داسې جوړ شوې وې چې که يوه برخه يې له کاره وغورځي نو، نور جال خپل کار په سمه توګه تر سره کړي. دا يو ازمايښتي جال ؤ چې له دې لارې دولت غوښتل هغه څيړونکي چې د دفاع د وزارت له پاره کار کوي يو د بل سره ونښلوي او هغه څيړونکي مرکزونه چې د دې هدف له پاره کار کوي يو د بل سره معلوماتو ليږلي او واخستلی شی، خو دا جال ډير زر د يو بريښنائي (الکټرونيکی) پوسټ په لور وڅرخــيد، او د خپل اصلي هدف څخه بلې خوا ته ولاړ. له دې سره ســم نورو پکاروونکو ډلو لکه پوهــنتونونواو ملکي څيړونکو اسټيټيوټونو ته هم دې جال ته د ننوتلو او کارولو اجازه ورکړل شــوه. له دی څخه وروســته ځينو اروپايي هيوادونو ته هم چې د امريکې حکومت ته نزدې وو دې جال ته د ننوتلو اجازه ورکړلې شـــوه.

انټرنټ او د هغه پراخيدل:

 

د ١٩٧٠ ع په لســـيزې کې ارپانټ ډير په چـټکۍ سـره وده وکړه.ډير داسې خدماتي کارونه لکه په جال کې کانفرانسونه د ځـــينو ذکي او پوهـــو زده کونکو د زيار او هلو ځلو په پايله کې جــوړ شـــو. هغه پوځي برخه چې د دې جال چې دا ټول کار ورته پيل شــوی و د نورو له پاره ډير لږ په زړه پورې وګرځيد. په ١٩٨٣ ع کال کې دا برخه د دې بلې (اين اس ايف نټ NSFNET ) څخه جلا شــوه او د ميل MIL نټ په نامــه و نومول شــوه. د امريکې ملکي څيړونکو د دې جال (اين اس ايف نټ NSFNET ) د پرمختګ او پراخوالی کار په غاړه واخېست.

د ١٩٨٠ ع په لسيزه کې د ارپانټ ARPANet د ماډل دکارولو د پايلې څخه نوي ډيټاجالونه جوړ شول. په ١٩٨٩ ع کې دا ټول د ارپانټ سره يو ځاے شول  او يو نوی نوم انټرنټ (Internet) جوړ شو. دوه کاله وروسته په ١٩٩١ع کال کې دا جال (انټرنټ) د عامو خلقو د کارولو له پاره پرانستل شـــو. د اين اس ايف نټ هغه برخو څخه پرته چی د عامو خلقو پر مخ اوس هم تړلي دي يوازې او يوازې د پوځی کړو وړو لــه پاره کارول کيږي.

د انټرنټ تجارتی کول:

اين اس ايف نټ NSFNET او نورو سيمه ايزو انټرنټ برابرونکو ټولو يو شمير قوانين درلودل چې ډير سخت وو يعنې يو سړي کولې شو يو څيز په دې مزو کې وليږي او په ځــينو وخــتونو کې دا هم بايد معلوم شوې وې چې څوک يې چاته څه ليږدوي. په وړومبيو وخــتونو کې يوازې د هغو ټرافيکو په هکله خبرې وې چې غير تجارتي وی. د وخت د تيريد سره انټرنټ کې د عامو خلقو د کارولو له پاره هم په کار پيل وشو چې دوئ ته هم بايد دا حق ورکړې شي چې د دې نوې ټکنالوجی څخه کار واخلي، نو همدا وه چې انټرنټ د تجارتي کارولو له پاره هم ازاد کړی شو او دوې هم د انټرنټ پورې ځان ونښلو.

 

نن ورځ تقـــريباً تجارتي څانګې د FoU برخه په انټرنټ کې نيولئ ده، وده يې له اندازې ډيره ده او خوښونکي يې هم د نړۍ په کچه شميرل کيدې نه شی. د CIX اورګانيزيشن (Commercial Internet Exchange) تقريباً د نــړی ټول هغه د انټرنټ برابرونکي چی نن ورځ موجود دي سره نښلوي.

اداره او ملکيت:

ډير خلک به ښايي دا پوښتنه وکړي چې د انټرنټ خاوند څوک دے؟ او څوک به يې د چلولو دنده په غاړه لـــري؟ په حقيقت کی هيڅوک هم د ټول انټرنټ خاوند نه دے او نه داسې څوک شـــته چې ټول مسـوليت يې په غاړه ولــري.  هـــو: داسې کسان او يا ادارې شــــته چې د انټرنټ د يوې کوچنۍ برخـې خاوندان دي او مســؤليت يې په غاړه لـــري او نورو ته انټرنټ برابروي چې ورڅخه کار واخلي، او ځينې فايلونه او نور شيان په خاصو کمپيوټرونو کې کيـږدي تر څو په نورو ځايونو کې يې خلق و کتلې او وکارولې شي.

د انټرنټ برابرونکی يا Internet Service provider اکثره وخت خپل infrastructure لري او يا يې د نورو څخه کرايه کوي ، نو له همدې کبله ده چې ووايي انټرنټ برابرونکي د انټرنټ د يوې برخې خاوندان دي او د همدې کوچنۍ برخې مسـؤليت په غاړه لري.

 

 

کمپيوټر

 

د وينډوز اکس پی ډيسکټاپ

XP DESKTOP WINDOWS

ليک: ډاکټر محمد حسن حكمت    

 

     :DESKTOP ډيسټاپ  له پروګرامونو سره داړيکو پيدا کولو ځاے دے.

  :START MENU سټارټ مينو د کتو لپاره کارول کېږي. هغه پروګرامونه چې په وينډوز که وي او کوم چې مونږ نوي انسټال کړي ټول په سټارټ مينو کې ځای په ځای شوي دي .

 :Taskbarپه Taskbar کې هغه پروګرام وښايې کوم چې مونږ پرانيستی (Open) وي.

 :Icons د فولډرونو، فاېلونو او د پروګرامونو نښانونو ته ايکون وائي.

 

 

  په وينډوز XP کې د Booting ستونزي حل لار 

       

ليک: شمشاد شينواری    

کله چې مونږ خپل کمپيوټر ته دوه هارډ ډيسک ولګوو او بيا تري يو هارډ ډيسک بيرته وباسو نو اکثره وخت د کمپيوټر په چالو کېدو کښې ستونزي پيدا کيږي چې له دغو ستونزو څخه يو هم Booting  ده يعني وينډوز په بشپړه توګه نه خلاصيږي اوکمپيوټر دغه پيغام ورکوي: Windows Could Not Start.... And invalid Boot.ini, Missing or Corrupt HAL.DLL

کله چې دغه پيغام ورکړي نو اکثراً خلق وينډوز له سره انسټال کړي،او  ياده دي وي چې  د نوي انسټاليشن سره  زمونږ فايلونه، پروګرامونه او نور ضروري ډيټا ختميږي. خو زه وايم چې د دي ستونزي حل لار د  وينډوز له سره انسټالول نه ده بلکه بله لار ده چې ستاسو په خدمت کښې لاندي وړاندي شوي ده.

١- کمپيوټر چالو کړئ او وينډوز اکس پی CD په سي ډي روم کښې واچوئ.

٢- کله چې Press any key to boot from Cd... پيغام وګوري نو د کيبورډ څخه يوي تڼۍ ته فشار ورکړئ.

٣ - د وينډوز اکس پی Setup به چالو شي، لاندي Status Bar ته ګورئ کله چې دغه Press R to Start the Recovery Console  پيغام راغي نو د کيبورډ څخه R تڼۍ  ته فشار ورکړي.

٤- اوس د ليست څخه Microsoft Windows XP Professional وټاکئ چې د ټاکلو لپاره ١ تڼۍ ته فشار ورکړي.

٥- اوس په  Administrator  پاسورډ باندي ننوځئ.

٦- په ام اس ډاس کې bootcfg/rebuild ټايپ کړي او Enter کړي.

٧-  وينډوز به ستاسو هارډ ډيسک سکن کړي د معلوماتو لپاره. وروسته له څو منټو تاسو به لاندي ډول پيغام وګورئ.

Total Identified Windows Installs: 1

[1] C:\Windows

Add Installation To Boot List

اوس Y تڼۍ ته فشار ورکړي تر څو Setup ستاسو خراب شوي فايلونه له سره جوړ کړي.

٨- له تاسو څخه به د Load Identifier پوښتني وکړې شي. دا ستاسو د وينډوز نوم دے چې په مينو کښې به وي.     Microsoft Windows XP Professional  وټاکئ. او بيا  Fastdetect وټاکئ.

٩- اوس Exit ټايپ او Enter کړي تر څو ستاسو کمپيوټر له سره چالو شي.

اوس به کمپيوټر نوموړے پېغام نه ورکوي او وينډوز به په نارمل حالت کښې چالو شي 

 

( له پوهندوست پاڼې څخه په مننه )

كمپيوټر پروګرامونه او د هغو قسمونه

كمپيوټر پروګرامونه او د هغو قسمونه

 

 

انجينر مرتضي وهاج    

 

د كمپيوټر پروګرامونه او د هغو قسمونه

 

KINDS OF SOFTWARE

 

 

د كمپيوټر او انسان ترمنځ چه څومره اعمال ترسره كيږي هغه د انسان او سافټ وئير تر منځ ترسره كيږي د كمپيوټر د پرزه جاتو اصلي وظيفه دا ده چې د مختلفو پروګرامونو د اجرا كولو لپاره زمينه برابره كړي. پرزه جاتو ته  د كمپيوټر وجود او پروګرامونو ته  د هغۀ دماغ ويلې شو  نه صرف دلته بلكې په ټوله دنياكښې يوه عامه جمله ويل كيږي (زۀ كمپيوټر زده كوم) ليكن داجمله داسې معنا لري لكه څوک چې ووايي چه زۀ سپورټ زده كوم حال دا چې د ټولو سپورټونو زده كول د انسان د وس څخه بهر خبره ده صحيح جمله به دا وي چې يو كس ووايي چه زۀ د كمپيوټر يو پروګرام زده كوم ځكه چې د كمپيوټر   دنيا دومره وسيع شوې ده چې ټول پروګرامونه يو شان نه اجرا كيږي كه څه هم د پروګرامونو جوړونكي په دې كوشش كښې دي چه پروګرامونه يي سره ورته وي ليكن د پروګرامونو د شمير د زياتوالي له وجې نه په مختلفو پروګرامونو كښې د مونږک او ليكمن استعمال مختلف دي

 

 

بګ  (Bug)

 

د بګ له تاريخ څخه تاسو خبر ياست ليكن اوس د كمپيوټر په پروګرامونو كښې هر قسم غلطۍ ته چه د پروګرام د جوړولو په وخت كښې په پروګرام كښې پاتې كيږې بګ ويل كيږي . په كوم پروګرام كې چه غلطيانې موجودې وي هغه په صحيح ډول سره نه اجرا كيږي. كومې كمپنۍ چه پروګرامونه جوړوي او ل د هغه پروګرام يو ورژن يعنې ګڼه خلقو  ته د غلطيو د په نښه كولو لپاره وركوي چه دغه پروګرام ۹۰ فيصده صحيح وي . د غه ورژن ته بيټاورژن ويل كيږي.  كمپيوټر يو داسې مشين دے چه په دواړو برخو (پرزه جاتو او پروګرامونو) كښې يي ډېر په بيړه پرمختګ كيږي نو ځكه عام ليدل كيږي چه د پروګرامونو عمر د ۱۸ او  ۲۴ مياشتو ترمنځ وي . په هر ځل شائع شوي پروګرام ته د هغې پروګرام ورژن ويل كيږي. په همدې حساب سره د وېنډوز هم مختلف ورژنونه شايع شوي دي چه د ۱.۰ ، ۲.۰ ، ۳.۰ ، ۳.۱۱ ، ۹۵، ۹۸، ۲۰۰  او داسې نور .

 

 

د استعمال له مخې د كمپيوټر پروګرامونه دا لاندې قسمونه لري

 

 

۱ - آپريټنګ سسټم Operating System:

 

 

لكه څرنګه يي چه د نوم څخه څرګنديږي  د دې پروګرام وظيفه دا ده چې كمپيوټر د آپريټينګ لپاره تيار كړي.دا يوه داسي رابطه يا وسيله ده چه د كمپيوټر ، استعمالونكي او پروګرامونو تر منڅ تعلق جوړوي بغېر له دغه پروګرام څخه هيڅ پروګرام استعمالوونكے او كمپيوټر د يو او بل په مقصد او خبره باندې نه شي پوهېدې. نو ويلې شو چه بغېر له دغه پروګرام څخه كمپيوټر د هيڅ كار نه دے. ډاس، وېنډوز، يونكس، لينكس وغيره يي ښه مثالو نه دي.

 

 

۲-ورډپروسيسرز:

 

 

په ټوله دنيا كښې د كمپيوټر د استعمالوونكو د احصايي مطابق  د شخصي كمپيوټرونو د ۸۰% څخه زيات كمپيوټرونه  يو نه يو قسم ورډپروسيسر ضرور لري دا هغه پروګرامونه دي چه د اپريټينګ سيسټم څخه وروسته تر ټولو زيات استعماليږي. ددي قسم پروګرام په موجديت كې كمپيوټر په يوه برقي ټايپ رايټر باندې بدليږي چه د مختلف قسمه خطونو اسنادو ،كتابونو او مجالو د ليكلو او ډيزاين لپاره استعماليږي. نن سبا په ماركيټ كې ډير زيات ورډپروسيسرز پيدا كيږي ليكن مشهور قسمونه يي MS-Word , Word Perfect دي تاسو د خپل ضرورت مطابق پروګرام اخيستۍ شي.

 

    

 

 

۳-ډيسك ټاپ پبلېشر:

 

 

دا ډول پروګرامونه په متن او شكلونو باندې مكمل كنټرول فراهم كوي دا ډول پروګرامونه د لويو لويو خپرندويه ادارو د ضرورت د پوره كولو لپاره جوړيږي چه د كتابونو،مجلو او اخبارونو د چاپولو لپاره په كار يږي . ښه مثال يي پيج ميكر دي ليكن اوسني ورډرپروسيسرز هم دا كار په اسانۍ سره كولې شي.

 

 

۴-ګرافكس پروګرامونه:

 

 

دا هغه ډول پروګرامونه دي چې د شكلونو د ډيزاين لپاره او يا په عكسونو باندې د مختلفو عمليو د اجرا كولو لپاره استعماليږي. دا ډول پروګرامونه مونږته د رسامۍ مختلف قسمه وسايل برابروي د كومو په واسطه چې مونږ محتلف قسم  ډيزاينونه تيارولې شو د دې ډول پروګرامونو ترټولو ښۀ پروګرام كورل ډرا نوميږي چه تر ټولو زيات شمير استعمالوونكي لري او په تعميراتي برخه كې زيات استعماليدونكۍ پروګرام  آټوكيډ دے

 

 لدې نه علاوه ٌفوټوشاپ، فوټوپينټ، پرنټ آرټسټ، ميكروميډيا،فري هينډ او مائيكروسافټ فوټوډرا هم په زياته اندازه استعماليږي.

 

 

•０-    سپريډشيټ پروګرام:

 

ددې ډول پروګرامونو په موجويت كښې كمپيوټر په يو كثيرالمقاصد او عصري ترين كالكوليټر باندي تبديليږي پدې ډول پروګرامونو كښې كالمونه او قطارونه وي چه د كالمونو او قطارونو د اتصال څخه واړۀ واړۀ بكسونه رامنځته كيږي دا بكسونه د سيلونوCells  په نومونو سره ياديږي. پدې ډول پروګرامونو كښې د حساب هر ډول پچيده مسايل حل كيدې شي.مثالونه يي  مائيكروسافټ ايكسل، لوټس۱۲۳، كوآټروپرو وغېره دي.

 

 

۶- ډيټابيس:

 دا ډول پروګرامونه د حقايقو او معلوماتو د ساتلو د هغې د تحليل او تجزيي او له هغې څخه د مختلفو نتايجود حاصلولو لپاره جوړيږي. پدې كښې داسې اصول ليكل كيږي چه د هغې په مرستې سره مونږ په كمپيوټركښې مختلف قسمه معلومات په مختلفو قسمونو سره ذخيره كولې شواو بيا په كمپيوټر كښې ذخيره شوي معلومات په مختلفو قسمونو سره په پرده او كاغذ باندې ښودلې شو. پدې ډول ځينو پروګراموكښې د محاسبې ځينې پروګرامونه هم شامل وي ترڅو كوم چې د مصارفو ، ګټې ، نقصان وغيره د حساب لپاره استعماليږي . مثالونه يي  ايكسيس ، فوكس پرو ، ويژوئل فوكس پرو او ډي بيس دي.

 

 

۷-كميونيكيشن پروګرام:

 

كميونيكيشن يا نيټ ورك پروګرامونه چه د كمپيوټرونو ترمنځ د ټيليفون د تارونو او يا مستقيمې رابطې لپاره استعماليږي همدغه پروګرامونه د ننۍ معلوماتي ټكنالوژۍ روح دي د همدغو پروګرامونو په واسطه مونږ خپلې نظريي د نورو سره شريكوو چه ځينې پروګرامونه يي په لاندې ډول دي (pcAnywhere),(Outlook), آوټ لك ايكسپريس، نيټ سكيپ ميسنجر، يوډرا ، نيټ سكيپ كميونيكيټر، انټرڼيټ ايكسپلورر وغيره دي.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کمپيوټر

 

کمپيوټر

محمد نذير ذبيح   

 

د کمپيوټر له  مشهور مشين نه مخکښې به کمپيوټر هغه کس ته ويل کېدل چې حسابي علميات به يې په آلاتو يا بغير له آلاتو نه کولې د Barnhart Concise ډکشنري مطابق د Computer لفظ په انګريزي ژبه کې په 1646 ميلادي کال کې استعمال شوے دے او هغه چاته به ويل کيدل چې هغه به حساب کتاب کولو. په وروسته وختونو کښې يعنې له  ١٨٩٧ نه را په ديخوا هغه تخنيکي ماشينونو ته ويل کيږي چې د هغه په وسيله خلق حسابې کارونه کوي.

 

د دې مفهوم (کمپيوټر) لپاره نورو ژبو کښې  که څه  د همدې نوم متبادل نوم نيشته خو هر چا کوشش کړے او د خپلې خوښې يو نوم يې ورباندې ايښے دے او استعالوي يې.

لکه عرب ترينه تعبير په الحاسب الآلي (اټومېټک حساب کوونکي) سره کوي او په کتابونو او ليکنو کښې کله کله ورته د حاسوب (ډېر حساب کونکي ) نوم هم استعمالوي او ايرانيانو به په اول کښې ورته مغز الکتروني (برقي مغز ويل) چې بيا په ١٣٤٠ هجري کې يې کامپيوتر لفظ ورته استعمال کړو چې د وخت په تيرېدو سره ( او له اسلامي انقلاب نه پس د خپلې ژبې  ترويج او پرمختګ ته په پام لرنې سره ) رايانه لفظ پکښې مروج شو چې  د هغوي په قول دا لفظ له فارسي فعل راياندن نه را اخېستل شوے دے چې په معنی  د مرتب کولو سره راځي. او  اوس کۀ څه هم لا اکثر خلق ورته کامپيوتر وايي خو اکثر ليکوالان يې تعبير په رايانه سره ترينه کوي.

 

په فرانسوي ژبه کښې په Ordinataur (ترتيب ورکونکي ماشين تعبير  ترې کوي په اسپانيائې ژبه کښې په ordenador (ترتيب کونکي) سره تعبير ترينه کوي په بعض اسپانيايي ژبو کښې په computadora سره تعبير ترينه کوي چې په خپله ورته معنا نلري بلکه د انګرېزۍ ژبې همشکل لفظ يې ورته جوړ کړے دے په ايټاليايي ژبه کښې په calcolatore  ( د حساب ماشين) سره تعبير ترينه کوي او دا لفظ هم د دوي خپل دے. دا هغه لفظ نه دے کوم چې مونږ په انګرېزۍ کښې د حساب مشين ته وايو په ځينو ملکونو کښې ورته Dator لفظ استعمالوي چې د Data ( معلوماتو) نه يې ورته جوړ کړے دے په فنلينډ کښې ورته Tietokone (ماشين اطلاعات) لفظ استعماليږي، چينيان ورته Dain nao  (برقي مغز) لفظ استعمالوي او داسې نور. ...

 

کمپيوټر څه شے دے؟ / هارډوئير     

 

کمپيوټر يو برقي مشين دے چې له کار کونکي نه د خاصو آلاتو په مرسته لکه ماوس، کيبورډ وغيره هدايات اخلي او په هغه هداياتو باندې کار کوي د هغه کار په نتيجه کښې چې هر څه حاصل شي د نورو آلاتو په مرسته هغه کار کونکي ته ورکوي او  يا يې ذخيره کوي.

 

کمپيوټر د هغه هداياتو ( Instructions) مطابق کار کوي چې ده ته ورکړل شوي وي، هغه هداياتو ته پروګرام وائي. نو د کمپيوټر هر پروګرام نور څۀ نه وي صرف د هداياتو لېسټ وي چې کمپيوټر ته ورکړل شوی وي او په خاص ترتيب کمپيوټر ته ښوول شوی وي چې په دې ترتيب دا هدايات عملي کړه.

 

او کمپيوټر ته چې څوک دا هدايات ورکوي هغوی ته Programmers  (پروګرام جوړونکي) وائي.

 

Programmers کمپيوټر ته دا هدايات د يو بل پروګرام له لارې ورکوي چې هغې ته Program Language ( د پروګرام ژبه) وايي په دې پروګرام کې  چې Programmer هر څه هدايات ورکوي د خاصو پروګرامون په مرسته چې Interpreters (ترجمان) ورته وايي د ماشين ژبې ته اوړي چې بيا کمپيوټر په هغه باندي عمل کولی شي.

 

بعض داسې Programming language (د پروګرام ژبه) هم شته چې دهغې ژبه Machine Language (مشين ژبه) ته ډيره نزدې وي هغې ته بيا Low level Language وايي لکه Assembly Language

 

خو د Programmers (پروګرام جوړونکو) کوششونه او د ذهنونو محصولات چې وائي کمپيوټر به صرف د پلاسټک او وسپنې نه جوړ شوے يو مشين ؤ او کوم کارونه چې اوس کولی شي دا به يې نه شو کولی خو د دوی د کوششونو په نتيجه کښې کمپيوټر اوس صرف يو مشين نه بلکې د تعليم بهترينه ذريعه، په بي کاره فارغ وخت که بهترين ملګرے، د لوبې په وخت کښې ستا رقيب، په مشکلو مسئلو او سختو څيړنو کښې ستا استاد او د ژوند په هره شعبه کښې ستا هوښيار او زيرک خدمتګار او معاون دے.

 

مخکې له دېنه چې د کمپيوټر په څېړنه شروع وکړو ستاسو پام دېخوا ته را  اړوم چې کمپيوټر دوه لوې او مهمې برخې لري:

 

١. هارډ وئېر Hardware

 

 

 

 

٢. سافټ وئېر Software

  

دا دواړه برخې دکمپيوټر په مکمل کولو کې يو او بل ته اړتيا لري او دا چې دا څنګه برخې دي او څنګه يو او بل ته اړتيا لري؟ جواب يې په لاندي کرښو کې واضع کول غواړم.

 

کمپيوټر ټولو هغو برخو او پرزو نه ويل کيږي چې مونږ هغه مس کولې شو او لاس ورسره لګولے شو او هغه جسم لري چې په دې کښې د کمپيوټر ټولې برخې او پرزې شاملې دي په ساده مثال کښې د کمپيوټر پرزې داسې حيثيت لري لکه د انسان په بدن کې د  انسان اندامونه او اجزا يعنې لاس، پښې وغيره د انسان دا ټول اجزاء  په انسان کې روح ته محتاج دي تر څو چې په ټول بدن کې روح نه وي دا اجزاء هيڅ کار هم نشي کولی په همدې طور باندې د کمپيوټر اجزاء دي چې ټول سره راټول شي کمپيوټر ترينه تشکيل شي خو ترڅو پورې چې په کمپيوټر کښې Software  نه وي اچول شوی نو دا پرزي او کمپيوټر هيڅ کار هم نشي کولې نو Software يې لکه د روح په شان دے.

 

  د کمپيوټر قسمونه     

 

د کار او جوړښت په ترتيب کمپيوټرونه په دری قسمه دي.

 

 

Analog کمپيوټر

 

 

 هغه کمپيوټر دے چې د هغې په مرسته مونږ د يو شي مقياس (اندازه) معلومولې شو لکه په پټرول پمپ کښې هغه مشين چې نمبر اړوي، ترماميټر چې تبه معلوموي، دستنو واله ګړۍ او ساعت چې وخت معلوموي دا ټول د Analog Computer د پيژندلو لپاره ښه مثالونه دي.

 

 

٢. Hybrid کمپيوټر

 

 

 

 

هغه کمپيوټر دے چې د Analog Computer او د Digital Computer دواړو خصوصيات او د کار صلاحيتونه پکې وي.ځينې کارونه لکه د مخکني کمپيوټر (Analog) په شان کوي او ځينې کارونه لکه د وروستني (Digital) په شان کولې شي.او مونږ او تاسو چې عام کوم کمپيوټر په کورونو، دفترونو او ادارو کښې استعمالوو هغه د Digital کمپيوټر دے.

 

٣. Digital  کمپيوټر

 

 

 دا هغه کمپيوټر دے چې د برقي سرکټ په واسطه کار کوي او په دوه شيانو پوهيږي  ٠ او ١  په ډيجيټل کمپيوټر کې رنګونه، حروف، اوازونه، اعداد او هر څه په ٠ او ١ ذخيره کېږي.

 

د Digital آلاتو کار او نتيجه ورکول له Analog نه واضح تيز او يقيني وي د دې وجې نه اوس کوشش کيږي چې اکثر Analog آلات ډيجيټل ته واوړي او ډير واوښتل.

 

لکه موټر ته د پټرولو د اچولو ماشين، ساعتونه، تله  وغيره داسې نور آلات او د Digital  کمپيوټر مثال اوسنی هر هغه کمپيوټر دے چې مونږ يې وينو او کار پرې کوو.

 

د  Digital کمپيوټر دری قسمه دي     

 

١. Mainframe کمپيوټر

 

 

 

دا کمپيوټر په اندازه کار او قيمت کښې تر ټولو نه لوی او ګران بيه کمپيوټر دے د قيمت د لوړ والې له امله د عام خلق يې نۀ شي اخېستې صرف حکومتي ادارې يې په هغه ځايونو کښې استعمالوي چرته چې د ډيرو معلوماتو ذخيره کول او په هغې کښې په سرعت او چټکتيا سره يو امر اجراء کول وي لکه نفوس شماري، بېنکي حسابونه، ايټمي تحقيقات و غيره او په دې کمپيوټر باندې په يو وخت کښې   په سلګونو کسان کار کولی شي او په دې کمپيوټر کې چې کوم لوی کمپيوټر وي لکه وروسته به د سرعت په حساب تاسو ته ښکاره شي نو هغه ته بيا Super کمپيوټر وايي.

لويه د فايدې خبره يې دا ده چې دا کمپيوټر کله کار شروع کړي په کلونو کلونو بغير د رابطې پرې کولونه هغې ته دوام ورکولی شي.

بله غټه خبره يې د چټکتيا ده چې په دومره سرعت سره کار کوي چې د دۀ د سرعت نه تعبير په MIPS سره کيږي يعنی( Million Instructions Per Second- ميليون امرونه په يوه شېبه کې)   يعني MIPS يې د سرعت او چټکتيا د ښکاره کولو لپاره د واحد او اکائي په ځاے استعماليږي په اوس وخت کښې  کښې چې وړوکي Mainframe کمپيوټر دے هغه د Z9 IBM Model A01 کمپيوټر دی او هغه 26 MIPS دے او Z9 EC Model S54 په اوس وخت کښې 18,000 MIPS دے.

 

٢. Mini  کمپيوټر

 

 

 

چې په مروجه اصطلاح کښې ورته (Mini) وايي دا له Mainframe نه وړوکے وي سرعت يې هم کم وي  او دا کمپيوټر په  يو وخت کښې کم کسان استعمالولی شي.

دا کمپيوټر په دنيا کې د لوے کمپيوټر (Mainframe Computer) او د وړوکي کمپيوټر (Microcomputer) په منيځ کې واسطه ده او له ميکرو کمپيوټر نه ډير کار کولی شي او له مين فريم کمپيوټر نه کم.

دا قسم کمپيوټر په ١٩٦٠ لسيزه کښې جوړ شوی دی د کمپيوټرونو د بازار يو ماهر ليکي چې په ١٩٦٤ کال کښې چې Mini کمپيوټر بازار ته را ووت قيمت يې 16,000$ وو او بيا هم مخ په زياتيدو ؤ او بازار يې هم ښه تيز ؤ.

خو په ١٩٨٠ لسيزه کې چې کله Micro کمپيوټر ترقي وکړه او قيمتونه يې مخ په راښکته کيدو شول د خلقو مخه ور واوښته Mini کمپيوټر د ترقي لاره ورته پريښوده.

 

٣. Micro کمپيوټر.

 

 

دا کمپيوټر په اندازه کښې وړوکے اوپه کار کښې ښه او په قيمت کې قابل برداشت دے په کورونو، هر قسم دفترونو او کاروباروي ادارو کښې همدا کمپيوټر استعماليږي او دا کمپيوټر په 80286, 80386, 80486, Pentium او داسې نورو قسمونو باندې راغلی خو په دوی کښې Pentium کمپيوټر ته ډيره توجه شوې او په زړه پورې ترقې پکې شوېده.

چې په اوس وخت کې يې Pentium D نوی کمپيوټر دے او په عامه اصطلاح کې ديته شخصي (ذاتې) کمپيوټر (Personal Computer) هم وايې چې اکثر وخت يې PC مخفف استعماليږي.

د Micro کمپيوټر قيمت، سايز  وغيره سهولتونو دا کمپيوټر ديته برابر کړو چې ذاتي کمپيوټر شي د ذاتي  استعمال لپاره دا کمپيوټر د وړومبي ځل لپاره  په ١٩٧٠ لسيزه کښې Apple کمپنۍ د Apple-II په نوم بازار ته وړاندی کړ لدېنه وروسته د ١٩٨٠ لسيزې په اولو کلونو کښې IBM امريکايي کمپنۍ يو Personal د IBM PC په نوم بازار ته وړاندې کړ چې په دې وخت کښې به ځينو خلکو ورته Home Computer   يعنی  د کور کمپيوټر لفظ هم استعمالولو.

 

كمپيوټر

كمپيوټر

 

 

 

 

ډاکټر محمد حسن حكمت  

 

کمپيوټر څه ته وائي؟ 

 

د كمپيوټر اصطلاح د يوې لاطيني كليمې(Comput) څخه مينځ ته راغلې ده چې معنى يې محاسبه ( حساب کتاب ) كول دي .دلته د Comput كليمى er اخيستى دى چې نوموړى فعل په نوم تبديل شوےدے يعنى د كمپيوټر معنى دى محاسبه كوونكى . يا په بل عبارت سره كمپيوټر يوه برقي اله ده چې ذهنى او دماغي كارونه په چټكۍ سره سرته رسوي.

كمپيوټر يو بريښنائي يا الېكټرونيكي ماشين دے چي د انسان د جوړ كړي پروګرام مطابق كار كوي،كمپيوټر عقل ، فكر او منطق نه لري خو كله چي ورته حكم يا كمانډ وركړلے شي نو هغه بيا كولې شي چې پرې كار وكړي.

كمپيوټر هر كار ډېر په سرعت او اسانۍ سره اجراء كوي مثلآ په كمپيوټر كښي خطونه په مختلفو قسمونو په اسانۍ سره ليكل كيدې شي، حساب او محاسبه پري كولې شو، رسامي، ډيزائننګ، لوبي ( ګيمونه)، ټيليفون، انټرنيټ، او بريښناليك (E-Mail) پري كولې شو.

په وړومبيو وختونو كښې له كمپيوټر څخه د حساب د ماشين په حيث استفاده كولې شوه چې بيا ورسته خلقو فكر وكړو چې داسي يوه اله بايد كشف كړي چې علاوه د محاسبې څخه بايد نور كارونه هم سرته ورسوي چې په نتيجه كي يې ديجيټل كمپيوټر اختراع شو.

 

  دكمپيوټر لنډه تاريخچه     

د حساب كولو لپاره تقريبآ دري زره كاله پخوا په چين كي د ابكس (ABACUS) به نوم ماشين استعماليدلو پنځه سوه كاله پخوا د شمالي امريكې خلقو د حساب كولو لپاره د كويپس

(QUIPUS) په نوم ماشين څخه استفاده كوله د فرانس مشهور رياضي دان پاسكل د حساب لپاره مختلف ماشينونه جوړ كړل چي ډير مشهور ماشين ئي د پاسكل ايډر

(PASCAL,S ADDER) په نوم ياديږي .

په كال 1752 م كښي د جوزف لخوا د ذخيره شوو پروګرامونو نظريه وړاندي شوه چي بيا د ده په واسطه (JACQUARD LOOM) په نوم ماشين جوړ شو. د دي نه وروسته په كال 1792 (1835) م كې چارليس بابيچ (CHARLESS BABBAGE) د انلايټكل انجن ( Analytical Engine )جوړ كړو چي دا تر ټولو وړومبنے ميكانيكل كمپيوټر دے په كال 1939 م كي د اتاناسوف  (ATANASOFF) لخوا چي نوموړي د امريكا د يو پوهنتون استاذ ؤ وړومبنےالېكټرونيكي كمپيوټر جوړ كړي شو په كال 1945 م كي د (I-B-M (International Business Machineكمپنۍ په تعاون د مارک په نوم په يو لوي سايز كښي كمپيوټر جوړ كړو د 1951 م كال راهيسي د كمپيوټر په څانګه كښې د صنايعتي اصولو مطابق پرمختگ وشو او تر PERSONAL (شخصي) كمپپوټرو پوري راورسيد.

ډېټا  Data څه ته وائي؟

ټول هغه معلومات چې مونږ يي كمپيوټر ته داخلوو هغې ته ډېټا (Data)  ويل کيږي

د ډېټا څو ډوله پېژنو؟

ډېټا په څلور ډوله ده يا په بل عبارت څلور ډوله ډېټا پيژنو چې په دا ډول دي::

Alphabetical data: دAڅخه نيولې ترZ پورې حروف پكې شامل دي.

Numerical data: لكه1,2,3,4,5,6,7,8,9,.

Alpha Numeric data: داډول ډېټا د دواړو ډولونه ډېټا (Alphabetical data او Numerical data) څخه تشكيل شوې ده لكه H2O او داسي نور.

Special character: چي په دي كي ځينې خاص توري شامل دي لكه @،$،%،^،&،* اوداسې نور 

د كمپيوټر ډولونه د سايز له نظره     

کمپيوټر د سايز له نظره په څلور ډوله دے.

١- Supper Computer سپر کمپيوټر

سوپر كمپيوتر لوى حجم لرونكى دے چې زيات سرعت (سپيډ) لري او قيمت يي تر ميلونونو ډالرو پورى رسيږى. د Micro Computerڅخه 50000 ځلې زيات سرعت او د مغلقو سائېنسى كارونو لپاره ډيزائن شويدے. په يوه لحظه (سېکنډ) كښې بيلونونه محاسبى تر سره كوى، او كولاى شى 10000 مختلفو ساحو څخه Data واخلى. په سائېنسى، اېرډاينامېک (Aerodynamic) د ګېسونو او د هوا حركت، دفاعى سېسټم.Weaponry ( په وسلو جوړولو كښې)، تحقيقاتو كښى او همدارنګه د فلم په جوړولو كښى ورڅخه استفاده كيږۍ.

٢- Micro کمپيوټر

 

دا د موبايل په شكل کمپيوټر دى.مكمل كيبورد لرى او مانيتور يى د LCD په شكل دى يو تعداد يى Printer هم لرى. وزن يى 7 اونس دى په كال 1981 كى جوړ شويدے

٣ - Desktop Computer ډېسکټاپ کمپوټر

 

دا هغه عام کمپوټرونه دي چې په مختلفو ادارو، دفترونو او کورونو کښې عام دي

 

:٤- (Laptop Computer(Briefcase Computer

Handheld Computer

 

دا ډول کمپيوټرونه چې د يو پرس په اندازه دي جدا منيټر، کي بورډ او ماؤس وغېره ته اړتيا نه لري او هر څه پکښې فټ شوي دي او انسان يې له ځان سره هر چرته په سفر کښې ګرځولې شي له برېښنا نه علاوه په چارج  شوې برېښنا او بېټريانو باندې هم کار کوي او نن سبا دا ډول کمپيوټرونه ډېر عام شوي دي