پښتونخوا د اور په لمبو کښې (اداريه)

 

پښتونخوا د اور په لمبو کښې

(اداريه)

 

 

لره او بره پښتونخوا له يوې مودې راهسې د اور په لمبو کښې سوزيږي او پښتانۀ په وينو او خاورو کښې لوغړول کيږي، هر پښتون په خپل وطن کښې در په در خاورې په سر دے، د پښتنو ښکلې او د جنت په شان سيمې په کنډوالو بدلې شوې، حجرې ورانې، جوماتونه ړنګ،مکتبونه ويجاړ، ناموسونه لوټ او پګړۍ ريښې ريښې شوې، د جرګو او مرکو تقدس پامال شو، د پښتنو ټول سپيڅلي روايات تر پښتو لاندې او له خاورو سره خاورې شول ، پښتانۀ ځوانان، زلميان، بوډاګان، ښځې او ماشومان په بمونو سره ټوټې کېدل د هرې ورځې معمول جوړ شوے دے، هره ورځ بې سرونو تنې او بې تنو سرونه د پښتونخوا په لارو کوڅو کښې موندل کيږي  د بې ګناه او بې اسرې خلقو تښتول د هغوي په سرونو پېسې اخېستل او يا يې ټوټې ټوټې کول يوه عامه خبره شوې ده. هرې خوا ته د اسلام په مقدس نامه د دهشت ګردۍ بازار ګرم دے په نړۍ کښې يو منلے شوے فوځي قوت، پوليس او امنيتي ځواکونه د دغو ناخوالو په مخنيوي کښې ظاهرا د خپلې ناکامۍ ښودنه کوي.  خلق حېران، پرېشان او په بد حال له يو بل نه پوښتنې او تپوسونه کوي چې دا هر څه له کومې خوا راپېدا شول؟ د دې ټولو ناخوالو عاملان څوک دي؟ د دوي شا ته څوک دي ؟ دوي ته پرمختللې او جديدې او خطرناکې وسلې څوک ورکوي؟ دوي ته تنخواګانې څوک ورکوي؟  ايا دوي په رښتيا اسلام او شريعت راولي؟  ايا اسلام او شريعت حتی په کافرانوباندې د دې ظلمونو، ستمونو ، تباهيو او برباديو اجازت ورکوي؟  او  که واقعي دا مسلمانان وي او دا هر څه د اسلام او شريعت لپاره وي نو بيا د دوي د ځپلو په بانه ورسره ښکېل فوځونه، پوليس او امنيتي ځواکونه څوک دي ايا دا مسلمانان نۀ دي؟ حق له چا سره دے او په ناحقه څوک دي؟ دواړه خواوې په حقه دي او که دواړه باطلې دي؟ د فوځي قوت له لحاظه په دنيا کښې د يو منلې شوي ملک فوځ ، پوليس او امنيتي ځواکونه ولې د دهشتګردو په ځپلو کښې ناکام دي؟ د نن سبا د پرمختللې ټېکنالوجۍ او جديد آلاتو د شتون باوجود د دهشتګردو ډلو مشران ولې نۀ نيول کيږي ؟ ايا داسې خو نه ده چې د دوي په نيولو سره بيا فېلم  ختميږي ځکه يې نۀ نيسي او يا به يې د صدام حسېن په شان هغه وخت نيسي چې کله ترې ټول کارونه واخلي؟ ايا د دواړو خواو ترمېنځ جنګ په رښتيا دے او که نورا کشتي ده؟ ايا په نړۍ کښې د اسلام او پښتو بدنامولو ، د مسلمانانو او پښتنو د قوت او زور ختمولو او د عراق او افغانستان په شان په مستقيمه توګه د لرې پښتونخوا د نيولو او په مستقله توګه د فوځي اډو جوړولو امريکائي، اسرائيلي او برطانوي نقشه خو نه ده؟ ايا د عامو خلقو دا خبرې او اوازې خو رښتيا نۀ دي چې د ځينو دهشتګردو مړو په جېبونو کښې فوځي کارډونه موندل شوي دي يا دا چې ځينې مړي پکښې نا سنته موندل کيږي يا دا چې د وسلو او خوراکونو هيلي کاپټرې د جنګ سيمو ته راځي او نيم جنګي او خوراکي مواد فوځ ته او نيم دهشتګردو ته ورکړې کيږي؟

دا او د دې په شان بې شمېره پوښتنې دي چې عام او معصوم خلق يې له يو بل نه کوي او هغه خبرې دي چې عام خلق يې په محفلونو کښې له يو بل سره کوي او بحثونه پرې کيږي. خېر چې څومره خولې هومره خبرې. اوس حقيقت څه دے؟ دا به يو خداے ته معلوم وي او د وخت له تېرېدو سره سره به حق او حقيقت په خپله په ډاګه شي. او که واقعي دا د امريکې، صهيونېسټ رژيم ، برطانيې او نورو استکباري قوتونو سپېره او شېطاني نقشه او سازش وي نو لکه څنګه چې يې د ايران د اسلامي انقلاب، په لبنان کښې د حزب الله په خلاف او په فلسطين کښې د حماس په خلاف نقشې ، دسيسې او سازشونه ناکام شول او په عراق او افغانستان باندې قبضه يې له ماتې، شکست او ناکامۍ سره مخامخ شوې ده دغه شان به انشاء الله په پښتونخوا کښې هم په خپلو شېطاني منصوبو، پلانونو، دسيسو او شازشونو کښې ناکاميږي. او  هغه حق او حقيت او رښتينے محمدي (ص) اسلام چې نۀ د امريکائي او درباري اسلام او نۀ د دهشتګردانه، متحجرانه او جعلي  اسلام حامي دے نه يوازې به  په لرې او برې  پښتونخوا باندې بلکې په ټوله نړۍ باندې غالب وګرځي.  د هغې ورځې په هيله                                                                                

                                                                                                                                      د (( مينه )) مجلې اداره

 

رڼا

 

رڼا

 ( د قران مجيد تفسير )

 

 

ګرانو او قدرمنو مينه والو! لکه چې  پوهېږئ قران مجيد د خداے پاک له لوري نازل شوے هغه ستر او اخيري کتاب دے چې د اسلام د ټولو مسلکونو، فرقو، مذهبونو او فکري مکتبونو پرې اتفاق دے چې دا سپېڅلے کتاب له هر ډول تحريف او کمي زياتي نه پاک دے او له سورۀ فاتحې نه واخلې تر سورۀ ناس پورې يو کامل کتاب دے او کۀ څوک يې په يو ټکي کښې هم فرق راولي يا پکښې شک  وکړي هغه مسلمان نۀ شي کېدې نو غواړو چې د (( مينه )) مجلې په هره ګڼه کښې د (( رڼا )) سرليک لاندې ستاسو په خدمت کښې د قران عظيم الشان د يوې برخې د ترجمې او تفسيروړاندې کولو سعادت حاصل کړو. دا خبره د يادونې ده چې دا تفسير د ادارې له خوا څه خپل تفسير نۀ دے او نۀ له يو تفسير څخه اخېستل کيږي بلکې له مختلفو تفسيرونو څخه اخېستل کيږي دې لپاره چې د دې عظيم الشان اسماني کتاب په حقله خلق له لا زياتو معلوماتو نه خبر شي او د مختلفو فکري مکتبونو پېروکار له خپلو مکتبي افکارو سره سره د  مختلفو مکاتبو له نظرياتو او افکارو څخه هم خبر شي او  ترمېنځ يې  غږملتيا او همفکري او د يو بل د زغملو جذبه  پېدا شي ګنې هسې د دې عظيم الشان اسماني کتاب تفسير په هغه ډول چې يې حق دے ناممکن دے بلکې که د نړۍ ټول تفسيرونه را يوځاے کړې شي نو د قران مجيد د تفسير يوه برخه حق هم نۀ شي ادا کېدې (اداره)

 

د سورۀ فاتحې تفسير په تېر پسې

 

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

( دويمه برخه )

(( مونږ يوازې ستا پرستش او عبادت کوو او يوازې له تا نه مرسته او مدد  غواړو ))

د قران مجيد د سورۀ فاتحې د نوموړي ايت مبارک د يوې برخې إِيَّاكَ نَعْبُدُ يعنې(( مونږ يوازې ستا پرستش او عبادت کوو))  په باره کښې مو مختلف تفسيرونه بيان کړل دلته هم د دغه ايت د دويمې برخې إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ يعنې ((مونږ يوازې له تا نه مرسته او مدد غواړو))په حقله د ځينو مفسرينو تفسيرونه وړاندې کووخو غواړو چې په مقدماتي توګه د إِيَّاكَ نَعْبُدُ تفسير ته يوه لنډه کتنه وکړو.

لکه څنګه چې  د دې ايت مبارک د وړومبۍ برخې په تفسيرونو کښې راغلي دي چې انسان د سورۀ فاتحې شروع د خداے پاک له حمد ، ثناء ، صفت او تعريف او بيا د هغۀ شان بيانول په انفرادي توګه کوي او په دې ايت سره د وېنا طرز بدل شي او نه يوازې دا چې انسان د جمعې صيغې ته داخل شي بلکې د خداے پاک د حمد، ثناء، صفت ، تعريف او لوړ شان د بيانولو نه پس په ډله ايزه توګه د هغه پاک ذات د بندګۍ، عبوديت او بيا له هغۀ نه د مرستې او مدد غوښتلو اقرار کوي. چې له دې نه دا درس انسان ته حاصليږي چې له هر څه مخکښې بايد انسان خپله اصلاح وکړي او د خداے پاک په وحدانيت او د هغۀ د شان او مقام په بې پايانۍ باندې خپل ايمان پياوړے کړي نو بيا دې د اجتماع ، ټولنې او معاشرې د اصلاح لپاره ملا تړي او د ټولنې له نورو افرادو سره دې په يو اواز او يوې عقيدې سره دا اقرار وکړي چې بې له خداے پاک نه د عبادت او پرستش بل څوک لائق نشته او مونږ ټول يوازې د هغه پاک ذات عبادت او پرستش کوو او که مونږ د اسبابو په دې دنيا کښې د چا د عزت، احترام او تقدس اظهار کوو هم نو فقط د هغه ذات په خاطر چې هغه ذات ورته د قدر، عزت ، احترام او تقدس مقام ورکړې دے او د عقل ، منطق او نص دا تقاضا ده چې يو انسان له چا سره دلچسپي تعلق، مينه او عشق لري نو پکار دي چې له هغۀ سره نسبت لرونکي د هر چا او هر څيز قدر، عزت او احترام وکړي. اوس دا د عاشق او د عشق د دعوې لرونکي انسان د خپل عشق او مينې خپل خپل معيار دے نو چې څومره يې له هغه يکتا ذات او معشوق سره د تعلق، مينې او عشق اندازه وي هومره به يې له هغه ذات او معشوق سره له نسبت لرونکي سره د مينې ، تعلق، احترام او عزت اندازه وي او د دغو نسبت لرونکو سره د هغۀ د مينې ، احترام او عزت دا مقصد نه شو چې ګنې له هغه اصل ذات او معشوق سره يې تعلق پرې شو يا يې د هغۀ په مقابله کښې يو بل څوک غوره کړ. بلکې په دې کار سره يې له اصل محور سره تعلق لا زياتيږي لکه ارواښاد حمزه بابا په يو عرفاني شعر کښې وائي:

چــــې قاصد د يــــــار لـــــــه دره بېرتــــــــه راغــــے

ما يې پښې پخوا له سوال او جواب ښکل کړې

نو دلته د قاصد يا رېبار پښې ښکلول په دې معنا نه دي چې له اصل يار څخه يې تعلق پرې کيږي يا يې د هغه اصل يار په مقابل کښې يو بل يار پېدا کړے وي بلکې دا له خپل يار سره د مينې او عشق د انتها ښودنه کوي. او د نيت له لحاظه د يار د پښو په ښکلولو او د قاصد يا رېبار د پښو په ښکلولو کښې د زمکې او اسمان فرق دے. البته د قاصد يا رېبار پښې هله ښکلول صحيح دي چې هر کله قاصد يا رېبار غدار ، خيانتکاراو فرېبکار نه وي او د يار د اعتماد وړ او د قاصدۍ او رېبارۍ اهل  وي او په صحيح معنو کښې عاشق خپل يار ته رسوي او د يار د ځاے د نيولو نيت يې هم نه وي او همدا رنګ ستا هم هغۀ ته د خپل اصلي يار د مقام ورکولو نيت نه وي بلکې له هغۀ سره تعلق او مينه دې د يار په خاطر وي نو بيا په داسې حالت کښې له قاصد يا رېبار سره مينه کول له يار سره مينه کول دي او د هغۀ پښې ښکلول د يار پښې ښکلول دي .نو ځکه د الهي عارفانو د تفسيرونو له مخې هغه کسان کوتاه فکره او يا غرضي دي چې له هغه پاک او حق ذات سره د نسبت لرونکو کسانو يا څيزونو ، قدر، عزت او احترام د  إِيَّاكَ نَعْبُدُ ايت نه په ناوړه استفادې سره دغه قدر، عزت او احترام د غېرالله له عبادت او شرک سره تعبير کوي حال دا چې دغه مقدسې هستۍ چې قدر، عزت او احترام يې کيږي اهل الله دي نه غېرالله او ورسره نسبت لرونکي څيزونه شعائرالله دي نه غېرالله  او د هغوي قدر، عزت او احترام په اصل کښې د الله پاک عبادت او پرستش دے او له هغه ذات سره د لا زيات عشق او مينې ښودنه کوي.

مفسرين د إِيَّاكَ نَعْبُدُ په تفسير کښې مخکښې ليکي چې د دې ايت په ويلو سره په انسانانو کښې د يوې خپلواکۍ او انانيت احساس پېدا کيږي يعنې دا احساس کوي چې زۀ يا مونږ د خداے پاک دا عبادت او بندګي په خپل سرکوو نو ځکه ورپسې په بله جمله کښې د انسان دغه احساس ماتيږي او اعلان کوي چې: وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ يعنې يوازې له تا نه مرسته او مدد  غواړو. مطلب دا چې مونږ ستا دا کومه بندګي، عبادت او پرستش کوو دا هم ستا په مرسته کوو او د هغو اسبابو په ذريعې سره يې کوو چې د هغو اسبابو تۀ مسبب الاسباب يې. په قران مجيد کښې د خداے د ګران رسول (ص) دا وېنا ذکرشوې ده چې د خداے پاک په درګاه کښې عرض کوي چې إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ يعنې زما نمونځ، عبادت، ژوند او مرګ خداے پاک لره يا له خداے پاک څخه دي (سورۀ انعام ١٦٢) نو هر کله چې اشرف الخلائق او اشرف الانبياء (ص) غوندې ذات د ژوند په ټولو مرحلو کښې د خپلواکۍ او خپل سرۍ دعوا نه کوي نو هيڅ کس ته دا حق نه دے حاصل چې په خپل عبادت، عمل او کردار باندې ونازيږي يا په خداےپاک باندې د احسان کولو کوشش وکړي بلکې دا اقرار وکړي چې خدايه پاکه زۀ چې دا ستا کومه بندګي، عبادت او پرستش کوم دا هم ستا په مهربانۍ او قوت سره کوم.لکه ځينې خلق چې کله په نمونځ کښې له دواړو سجدو يا منځني تشهد نه پس بيا د قيام حالت ته پاڅيږي نو دا ورد کوي چې بِحُوًلِ اللهِ وُقُوُّتِهِ اَقوًمْ وُ اَقْعْد يعنې زۀ د خداے پاک په راکړې شوي قوت او توان سره پاڅېږم او کښېنم. او يا په عام حالت کښې کښېني او پاڅي يا څه کار کوي نو داسې وائي: لا حول و لا قوه الا بالله العلي العظيم.

نو بس په وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ويلو سره  انسان دا عقيده پخه کړي چې مونږ د خداے پاک ټول مخلوقات يوازې او يوازې خپل خالق ته په هر کار او هره چاره کښې محتاجه يو او په کائناتو او مخلوقاتو کښې هيڅ يو کس او هيڅ يو څيز په خپلو يا د نورو په کارونو کښې د مرستې او مدد د خپلواکۍ دعوي نه شي کولې. او حتۍ د ونې يوه پاڼه هم بې د خداے پاک له مرستې او امر نه نۀ شي خوزېدې، خو بيا هم مونږ د يوې ونې د پاڼې د خوزېدو له اسبابو نه انکار نۀ شو کولې او د دغې يوې وړې پاڼې په خوزېدو کښې د هوا په شمول ډېر اسباب په کارول کيږي، همدا رنګ هوا هم د سائنس او علم له نظره د دنيا په سسټم کښې د ګڼ شمېر حالتونو په بدلونونو سره رامنځته کيږي خو بيا يې د رابطې مزے مقرر شويو فرښتو ته او په اخېر کښې د خداے ذات ته رسيږي چې هم هغه يې اصل سرچينه دے. خو له دې امله چې دا نړۍ د اسبابو نړۍ ده نو ځکه د نړۍ په چارو کښې د اسبابو له کردار نه انکار نۀ شي کېدې مثلاً د ونې د پاڼو د خوزېدو په حقله  که مونږ ووايو چې باد او هوا د ونې پاڼې وخوزولې نو دا مو شرک نۀ دے کړے بلکې عېن توحيد مو بيان کړے دے په شرط د دې چې دغه باد او هوا د ونې د پاڼې په خوزولو کښې خپلواکه او خودسره ونۀ ګڼو. يا لکه د يوې نوړۍ ډوډۍ په تيارېدو کښې که مونږ اسبابو ته پام وکړو نو هيڅ شمېر يې نه شو کولې ځکه چې حضرت امام جعفر صادق (ع) فرمائي چې (( د ډوډۍ قدر او احترام وکړئ ځکه چې د دې په تيارولو کښې د عرش او زمکې ترمېنځ ټول مخلوقات او موجودات په کارولې شوي دي.))  يعنې که د يوې نوړۍ ډوډۍ خوړلو نه مخکښې د هغې د تيارېدو سرکل ته يو ځغلنده کتنه وکړو نود مېکائېل (ع) فرښتې او له نورو فرښتو نه راواخلې تر نمر، هوا، خاورې، اوبو، څرې، انسان،حېوان، اوزار او داسې نور ډېر پټ او څرګند اسباب د غنمو په ټوکېدو، زرغونېدو، غوړېدو او تيارېدو کښې او بيا په اوړۀ کولو ډوډۍ جوړولو له هغې نه د نوړۍ په جوړولو خولې ته  په اچولو،خېټې ته په کوزولو او بيا د هاضمې سسټم ته په رسولو کښې په کار راځي. چې له دغو بې شمېره اسبابو نه انکار نه شو کولې خو بيا هم که له يوې خوا دغه اسباب په خپل عمل کښې د خداے پاک له امر نه جدا خپلواکه وګڼو نو له شرک يا دهريت سره مخامخ  کيږو او له بلې خوا که د خداے پاک د دغو جوړ کړې شويو اسبابو له مدد نه انکار وکړو نو دا مو په اصل کښې د خداے پاک له مدد نه انکار وکړو او له کفر سره مخامخ کيږو.

همدا رنګ که څه هم زمونږ عقيده ده چې خداے پاک کن فيکون ذات دے او مرګ او ژوند د خداے په اختيار کښې دي خو بيا هم خداے پاک د انسان د پېدا کولو او ورته د ژوند بخښلو لپاره دومره زيات اسباب پېدا کړي دي چې انسان يې له شمېرلو نه عاجز دے. دغه شان د انسان د مرګ لپاره يې هم له عزرائيل (ع) نه واخلې تر بيماريو، جنګونو، جګړو،.قتل و غارت او نورو چارو پورې اسباب پېدا کړي دي. نو که  مونږ د دې عقيدې باوجود چې خلق خداے پاک وژني خو بيا هم د عزرائيل (ع) له وسيلې نه واخلې تر بيماريو او قتل و مقاتلې پورې اسبابو نه انکار نه شو کولې او که مونږ ووايو چې فلانے سړے عزرائيل وواژۀ، يا فلانۍ بيمارۍ يا فلاني سړي وواژۀ يا فلانۍ حادثې  وواژۀ نو په دې باندې نه مشرکان کيږو او همدا وجه ده چې په اسلام کښې د قاتل لپاره د قصاص او اعدامولو قانون دے. او د توحيد په بانه دغه قتل د خداے پاک په کاته کښې نه شو اچولې. خو بيا هم د دغو وژلو نسبت خداے پاک ځان ته ورکوي او فرمائي:  اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا يعنې خداے پاک هغه ذات دے چې د مرګ په وخت کښې روحونه قبضوي. ( سورۀ زمر ٤٢ ايت )

 دغه شان انبياء کرام خداے پاک ته تر ټولو نزدے کسان وي او په خاصه توګه د خداے د ګران رسول (ص) مقام خو په نزدېکت کښې قاب قوسين او ادني ته رسېږي خو بيا هم خداے پاک ورته وحي د جبرائيل (ع) په ذريعې سره کوي او نسبت يې بيا ځان ته ورکوي په قران مجيد کښې په ګڼ شمېر ځايونو کښې خداے پاک فرمائيلي دي چې ما ورته وحي وکړه.

دغه شان خداے پاک هر انسان ته د مرۍ له شه رګ نه هم نزدے دے خو بيا هم يې د انسان د هدايت لپاره د يو لک څلوريشت زرو انبياء کرامو، ائمه ؤ، اولياؤ ،بزرګانو ، عالمانو، فرښتو او نورو ناڅرګندو وسيلو بندوبست  کړے دے. نو که مونږ دا ووايو چې فلانے کس نبي، امام، ولي، عالم يا فرښتې هدايت کړ يا ووايو چې خداے پاک هدايت کړ نو هيڅ فرق يې نشته او نه پکښې سړے له کفر او شرک سره مخامخ کيږي. نو چې هر کله خداے پاک د دغو وسيلو په ذريعې سره مونږ ته هدايت او لارښوونه کوي نو پکار دي چې مونږ هم د دغو وسيلو په ذريعې سره له پاک رب سره تعلق پېدا کړو لکه خداے پاک په قران مجيد کښې فرمائي: وَابْتَغُواْ إِلَيهِ الْوَسِيلَةَ يعنې د هغه ذات په لور وسيله ولټوئ ( سورۀ مائده ٣٥ ايت ) ارواښاد شاه ولي الله محدث دهلوي  په دې مبارک ايت کښې له وسيلې نه مراد کامل مرشد اخېستے دے ( تجليات محديه ٢٤١ مخ )

همدغه شان هر انسان په دنيا کښې د ژوند تېرولو لپاره د بې شمېره مادي څيزونو مدد، مرستې او وسيلې ته اړتيا لري او حتي د ضرورت په وخت بل هغه انسان نه چې خداے پاک ورته له چا سره د مدد او مرستې توفيق ورکړے وي  مدد هم غواړي لکه د مفلسۍ په وخت کښې له خپلو خپلوانو، يار دوست حکومت او چارواکي نه د مالي مدد غوښتنه کوو، د بيمارۍ په حال کښې له طبيب، ډاکټر او حکيم نه مدد غواړو او داسې په نورو چارو کښې د خداے پاک نه علاوه د هغۀ د جوړ کړې شويو اسبابو او وسيلو نه مدد غوښتلو ته اړمن يو خو بيا هم دغه چاره د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ په ضد کښې نه ګڼو او نه پرې مشرکان کيږو. ځکه چې دغه ټول اسباب مسب الاسباب ذات زمونږ لپاره د مدد او مرستې وسيلې ګرځولې دي او په اسلام کښې له دغو وسيلو نه مدد نه اخېستل او په دې بانه چې خداے به راته په تياره  پېسې ، ډوډۍ، او نور څيزونه  راکوي او جوړوي به مې مذموم ګڼل شوي دي.ځکه چې دلته مونږ ټول د يو بل مرستو ته اړمن يو همدا وجه ده چې خداے پاک مونږ ته حکم کوي چې َتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ يعنې د نېکۍ او تقوا په کارونو کښې له يو بل سره مدد او مرسته وکړئ او د  ګناه او سرکشۍ په کارونو کښې له يو بل سره مرسته او مدد مه کوئ  (سورۀ مائده ٢ ايت ) نو اوس که مونږ په عام ژوند کښې هغه چا ته د مدد او مرستې لپاره فرياد وکړو چې خداے پاک ورته زمونږ په يو کار کښې د مرستې او مدد توان ورکړے وي چې فلانيه راشه او ما سره په دې فلاني کار کښې مرسته او مدد وکړه نو دا کار به هيڅکله د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ په خلاف عمل نه وي او نه به خداے پاک مونږ په دې کار سره مشرکان او کافران کوي. خو دلته به هم مونږ دا نيت او عقيده لرو چې دا مدد کوونکے کس ما سره په مدد کولو کښې خپلواکه نۀ دے بلکې خداے پاک ورته له مونږ سره د مدد کولو توان او قوت ورکړے دے. همدا رنګ په يو بل ځاے کښې خداے پاک مونږ ته حکم راکوي چې  وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ يعنې مدد او مرسته وغواړئ په صبر او نمونځ سره يا له صبر او نمونځ نه (سورۀ بقره ٤٥ ايت ) ځينو مفسرينو په دې مبارک ايت کښې د صبر معنا روژه بيان کړې ده او ځينو مفسرينو يې ترجمه کړې ده چې د روژې او نمونځ په وسيلې سره له خداے پاک نه مرسته او مدد وغواړئ او ځينو يې داسې کړې چې له روژې او نمونځ نه مرسته او مدد وغواړئ. خو په هر حال په دواړو صورتو کښې زمونږ مرسته او مدد غوښتل له خداے پاک سره د شريک پېدا کولو په معنا نه دي او نۀ دا کار د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ په خلاف کار دے.

همدا رنګ مونږ د انبياؤ په تاريخ کښې لولو چې مثلاً حضرت عيسی (ع) به له خټو نه مارغۀ جوړ کړ او پکښې به يې روح وپوکۀ او هغه به په رښتيا مارغۀ شو، مړي به يې ژوندي کول او پېدائشي لا علاجه ړوند به يې بينا کولو او د برص لا علاجه بيمار ته به يې شفاء ورکوله. خو دغه کارونه به يې د خداے پاک په اذن سره کول يعنې د خداے پاک په اجازې سره به يې کول. او د مارغانو د تخليقولو، مړو ژوندي کولو ، د پېدائشي ړندو بينا کولو او د برص د لا علاجه بيمار جوړولو توان او طاقت ورته خداے پاک ورکړے ؤ. لکه په قران مجيد کښې لولو چې:وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِىءُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوتَى بِإِذْنِي  (( يعنې (اے عيسي هغه وخت ياد کړه ) چې کله به دې زما په حکم له خټو نه مارغۀ جوړوۀ او پکښې به دې پوکۀ نو زما په حکم به هغه مارغۀ کېدۀ او زما په حکم به پېدائشي ړوند او د برص بيمار ته شفا ورکوله او زما په حکم به دې مړي ژوندي کول.)) (سورۀ مائده ١١٠ ايت )

 اوس که د حضرت عيسي (ع) په دور کښې يو کس ته چې پلار يې مړ شوے وي او ورته ووائي چې لاړ شه حضرت عيسی (ع) ته چې پلار درته ژوندے کړي او هغه په ځاے د دې چې لاړ شي د خداے پاک عبادت وکړي او خداے پاک ته زاري منت وکړي چې خدايه پاکه زما پلار ژوندے کړې  حضرت عيسي (ع) ته لاړ شي چې زما پلار ژوندے کړه. نو دغه کس له خداے پاک سره شريک پېدا نکړ. او همدغه شان د ړوند او د برص د مريض  په باب هم. يا يو سړي ته خپل ماشوم زوے ژاړي چې له خټو نه دا جوړ مارغۀ دې ورته په رښتيا مارغۀ کړي او پلار يې په ځاے د دې چې لاړ شي عبادت وکړي او خداے پاک ته سوالونه وکړي چې خدايه پاکه د خټې په دې مارغۀ کښې ژوند راولې لاړ شي حضرت عيسي (ع) چې پکښې روح اوپوکي او په رښتيا مارغۀ ترې جوړ کړي نو دا کار به يې شرک نه وي کړے.

دغه شان د حضرت سليمان (ع) په باره کښې فرمائي: وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ (( يعنې او د سليمان لپاره مو تندې او تېزې هواګانې مسخرې کړې چې هغه به د هغۀ (سليمان) په حکم د هغې زمکې په لور چلېدې چې پکښې مو برکتونه اېښودي وو او مونږ په هر څه باندې پوهېږو. )) دلته هم دا خبره څرګنديږي چې خداے پاک طوفاني هواګانې هم د حضرت سليمان (ع) لپاره مسخرې کړې وې او حضرت سليمان (ع) به هغو هواګانو ته د رخ د بدلولو حکم ورکوۀ. همدا رنګ له نورو ځينو مبارکو ايتونو څخه دا هم څرګنديږي چې پېريانو او مارغانو به هم د حضرت سليمان (ع) په حکم کارونه کول. چې دلته هم د حضرت سليمان (ع) په حقله دا عقيده لرونکے نه مشرک کيږي بلکې د حضرت سليمان (ع) له دې مقام نه انکار کوونکے د کفر مرتکب کيږي. خو بيا په يوه واقعه کښې  له يو بل ملک نه د بلقيس ملکې د تخت د راوړلو لپاره حضرت سليمان (ع) په خپل دربار کښې ناستو پېريانو او انسانانو ته مخاطب کيږي او ورنه مرسته او مدد غواړي چې ډېر زر  ورته د بلقيس ملکې تخت تر دې ځاے راورسوي نو د پېريانو يو مشر پېري وويل چې زۀ به دغه تخت ستا له خپل ځاے نه له اوچتېدو نه مخکښې مخکښې راورسوم خو په دربار کښې ناست آصف بن برخيا نومې يو انسان ورته وائي چې زۀ به يې د سترګو له رپ نه هم مخکښې راورسوم. لکه چې په قران مجيد کښې خداے پاک فرمائي:

قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ  (( يعنې هغه کس چې له کتاب نه ورته يوه برخه علم ورکړے شوے ؤ وويل زۀ ستا لپاره ( د بلقيس تخت) د سترګو له رپ نه مخکښې راوړم او بيا سليمان تخت خپلې مخې ته وليد نو وې ويل چې دا زما د رب فضل دے او زما امتحان اخېستل غواړي چې  زۀ د دې نعمت شکر ادا کوم که کفران نعمت کوم او چې چا شکر ادا کړ نو د خپلې فائدې لپاره کوي او چې چا د نعمت کفران وکړ نو زما رب بې نيازه او کريم دے)) ( سورۀ نمل40 .ايت) له دې واقعې نه څو خبرې ثابتيږي يوه دا چې حضرت سليمان (ع) د بلقيس د تخت د راوړو لپاره له خداے پاک نه دعا و نۀ غوښته چې تخت ورته راوړي او نۀ يې د خپل نبوت په زور راوړۀ بلکې په خپل دربار کښې له ناستو کسانو څخه يې مرسته او مدد وغوښت او بله دا چې پېريانو ديوانو هم ډېر زر نۀ شو رارسولے او يو هغه انسان چې خداے پاک ورته له کتاب نه يوه برخه علم ( سائېنس ) ورکړے ؤ هغۀ ورته د سترګو له رپ نه هم مخکښې راورسوۀ. نو دلته خداے پاک خپل جليل القدر پېغمبر حضرت سليمان (ع) ملامته نۀ کړ چې ولې دې زما له مخلوقاتو نه مرسته او مدد وغوښت؟  بلکې حضرت سليمان (ع) د آصف بن برخيا د سائېنس او علم دغه زور د خداے پاک يو فضل وبالۀ او د ځان لپاره يې د خداے پاک لخوا يو امتحان وبالۀ چې ايا خداے پاک چې د هغۀ په دربارکښې يو انسان ته د علم يوه برخه ورکړې ده له هغۀ نه استفاده کوي او په دې سره د خداے پاک د علم د دغه نعمت شکر ګزار جوړيږي او که نه دا کار د خپل نبوت د مقام د سپکاوي په ګڼلو سره د نعمت د کفران مرتکب کيږي. چې حضرت سليمان (ع) وړومبۍ لاره خوښه کړه او د خداے پاک د نعمت شکر ګزار بنده جوړ شو. يعنې چې چا ته خداے پاک له چا سره د مرستې او مدد کولو قوت ورکړے وي نو له هغۀ نه مرسته او مدد غوښتل د هغه نعمت شکر ادا کول دي او د غرور او تکبر له مخې د هغۀ له مرستې او مدد نه انکار کول او استفاده نه کول د نعمت کفران دے.

په قران مجيد کښې په يو بل ځاے کښې خداے پاک فرمائي:وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ (( يعنې دغه کافران وائي چې تۀ رسول نۀ يې نو ورته ووايه چې زما او ستاسو ترمېنځ د رسالت د ګواهۍ لپاره خداے کافي دے او هغه کس کافي دے چې هغۀ سره د کتاب پوره علم دے. (سورۀ رعد ٤٣ ايت) په دې مبارک ايت کښې اکثرو مفسرينو هغه کس چې خداے پاک ورته د کتاب پوره علم ورکړے دے حضرت امام علي (ع) ذکر کړے دے چې د ځينو سني کتابونو نومونه په دا ډول دي ينابيع الموده، مناقب امام احمد بن حنبل، مناقب نسائي، نزول القران حافظ ابو نعيم، فرائدالسمطين، مسند فاطمه دارقطني، فضائل اهلبېت ابوالمويد بن احمد حنفي، مناقب ابن الغازلي، فصوص المهمه، جواهر العقدين،  ذخائرالعقبي،  جمع الفوائد ابن اثير، مجمع الزوائد، کنوز الدقائق، الاتقان، سيوطي وغېره.

 په يو روايت کښې د خداے د ګران رسول (ص) له اهلبېتو څخه له حضرت امام جعفر صادق (ع) نه يو اصحابي پوښتنه وکړه چې په قران مجيد کښې د آصف بن برخيا د علم چې ورته له کتاب نه يوه برخه علم ورکړے شوے ؤ او ستاسو د نيکۀ حضرت علي (ع) د علم چې ورته د کتاب ټول علم ورکړے شوے ؤ څومره فرق دے نو حضرت امام جعفر صادق (ع) ورته په ځواب کښې وويل چې د مچ د وزر د لوندوالي او د سمندر هومره فرق دے. (بحار الانوار ٧ ټوک ٤٣٩ مخ) نو اوس لږ غور او فکر پکار دے چې د آصف بن برخيا د علم چې له کتاب نه يوه برخه ورته ورکړے شوے ؤ دومره زور دے چې له بل ملک نه د بلقيس تخت د سترګو له رپ نه مخکښې راوړي نو بيا به د هغه کس يعنې حضرت علي (ع) چې خداے د ګران رسول (ص) د علم د ښار دروازه دے د علم څومره زرو وي چې ورته د کتاب ټول علم ورکړے شوے وي. او له هغۀ نه به څومره زيات د خداے د ګران رسول (ص) د علم زور وي چې خپله د علم ښار دے. نو که اوس څوک له رسول الله (ص) نه مرسته ، مدد او سفارښت وغواړي يا د هغۀ د علم د ښار له دروازې نه مدد ، مرسته او سفارښت وغواړي نو په دې باندې نۀ مشرک کيږي او نۀ دا چاره د  إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ په خلاف ده. لکه ارواښاد حمزه بابا وائي چې د خداے پاک د علم ښار يعنې حضرت محمد مصطفی (ص) ته رسېدل هم ناممکن دي او پکار دي چې دغه ښار ته د داخلېدو لپاره د علم د ښار دروازې يعنې د امام علي (ع) ذات ته ځان ورسوې او د هغې دروازې کنجي (( يا علي )) ويل دي: لکه په يو شعر کښې خداے پاک ته مخاطب دے او ورته عرض کوي:

 

ښار ته دې د علم داخله بې له دې چرته شي

يا علي چې وايم دروازه يې راته بېرته شي

 

همدا رنګ د ټولو انبياؤ سردار حضرت محمد (ص) ته به د بيماريو او مشکلاتو په وخت صحابه کرام (رض) راتلل چې يا رسول الله (ص) زمونږ دا مشکلات حل کړئ يا دا بېمارۍ مو رفع کړئ او هغه حضرت به هغوي دم کړل او يا به يې د هغوي لپاره دعا وکړه يا به يې ورته د خولې لاړې مبارکې ورکړې او هغه به جوړ شو. خو هغه حضرت هغو صحابه کرامو ته دا نه دي وئيلي چې تاسو چې ما ته راغلئ دا شرک دے او لاړ شئ يو دوه رکعته نفل وکړئ او بيا خداے پاک ته سوال وکړئ چې ستاسو مشکلات او بيمارۍ ختمې کړي. ځکه چې صحابه کرام پوهېدل چې دا د خداے نيازبين او د خداے پاک لخوا د کائناتو د اختيار خاوند دے او څه چې غواړي هغه کولې شي. نو ځکه نه صحابه کرامو دا کار شرک او د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ خلاف ګڼلو او نه د خداے ګران رسول (ص). خو ټول په دې هم پوهېدل چې د خداے ګران رسول (ص) چې دا د خلقو مشکل کشائي کوي دا د خداے پاک په اذن او اجازت  سره کوي يعنې د دې مددونو او مرستو کولو اختيار ورته خداے پاک ورکړے دے..دغه  شان د قران او حديث په رڼا کښې مونږ هم په دې دنيا او هم په هغه دنيا کښې د شفاعت قائل يو او شفاعت هم يو مدد او مرسته ده. د شفاعت مطلب دا دے چې خداے پاک په دې دنيا يا په هغه دنيا کښې يو کس په يوې ګناه يا خطا باندې نيولے وي خو هغه کس د خداے ګران رسول (ص) يا د خداے پاک ته نزدې يوې بلې هستۍ ته رجوع وکړي چې هغه د خداے پاک په درګاه کښې د هغۀ شفاعت وکړي نو خداے پاک هغه کس د هغې خپلې نيازبينې او نزدې هستۍ په خاطر وبخښي. يا د هغۀ يو مشکل اسان کړي. خو دغه شفاعت هم هر کس په خپل سر او خپلواکه توګه نۀ شي کولې بلکې هغه هستۍ يې کولې شي چې د خداے پاک لخوا د شفاعت کولو اجازه او مجوز ولري لکه په قران مجيد کښې خداے پاک فرمائي:

مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ  يعنې څوک دي چې بې د هغۀ له اجازې نه شفاعت وکړي؟ (سوره بقره ٢٥٥ ايت ) همدا رنګ فرمائي:

وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى (( يعنې او( فرښتې هم) د چا شفاعت نه شي کولې مګر دا چې خداے يې وغواړي.)) (سورۀ انبياء ٢٨ ايت )

په يو بل ځاے کښې فرمائي: مَا مِن شَفِيعٍ إِلاَّ مِن بَعْدِ إِذْنِهِ (( يعنې څوک د هغۀ له اجازت نه بغېر شفاعت کوونکے نشته )) ( سورۀ يونس ٣ ايت )

همدا رنګ فرمائي: يَوْمَئِذٍ لَّا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا (سورۀ طه ١٠٩ ايت ) يعنې  په هغه ورځ به د هيڅ چا شفاعت او سفارښت په کار نۀ راځي بې له هغه چا نه چې ورته د خداے اجازت حاصل وي او خداے يې له خبرې نه راضي وي ))

له پاس بيان شويو او داسې نورو ايتونو څخه دا ثابتيږي چې شفاعت چې له يو حاجتمن سره د مرستې او د هغۀ لپاره د خداے پاک په درګاه کښې د دعا او سفارښت په معنا دے او د خداے پاک له انبياؤ،اولياؤ،شهداؤ، صالحينو ، نېکو کسانو او فرښتو وغېره څخه هغه څوک د چا په حقله هم په دې دنيا هم په هغې دنيا کښې کولې شي چې د خداے پاک لخوا د چا د شفاعت، سفارښت، مرستې او مدد کولو اجازه ولري. او که هغوي ته څوک حاجتمن او اړمن کس د دعا، سفارښت، مرستې ، مدد او شفاعت لپاره رجوع وکړي نو هغه کس هيڅکله د شرک نه مرتکب کيږي. او د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ  په خلاف يې عمل نۀ دے کړے  البته که يو حاجتمن کس دا عقيده ولري چې ما سره دا مرسته کوونکے کس له ماسره په مرسته کولو کښې خپلواکه دے يا خداے پاک سره په دې کارونو کښې شريک دے او خداے پاک ورته د ملګرتيا ضرورت لري نو په داسې عقيدې سره هغه مدد، مرسته، دعا، سفارښت او شفاعت غوښتونکے کس بې له شکه مشرک کيږي او عمل يې د إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ په خلاف دے.

بيا ځينې مفسرين دا عقيده لري چې صحيح ده له ژوندي کس نه مرسته او مدد اخېستل کېدې شي خو له مړي نه نۀ شي اخېستل کېدې. خو ځينو مفسرينو د دوي دا خبره رد کړې ده او په دې دليل کښې وائي چې انسان يو بدن لري او بل روح او روح په بدنې مادي ډانچې باندې فوقيت لري او له بدن څخه د روح په وتلو سره روح نه فنا کيږي بلکې له مادي ډانچې څخه په ازادېدو سره يې فعاليت لا زياتيږي. همدا رنګ د قران او حديث په رڼا کښې دا دليل هم وړاندې کوي چې انبياء ، اولياء، شهداء، نېکان او صالحان کسان او کامل انسانان نه مري. لکه د خداے ګران رسول (ع) د معراج په واقعه کښې راځي چې وړومبې  په مسجد اقصي کښې ټولو انبياؤ عليهم السلام د خداے د ګران رسول (ص) په امامت کښې نمونځ ادا کړ يا رسول الله (ص) د معراج د واقعې په ترڅ کښې فرمائيلي دي چې له حضرت موسي (ع) سره تېر شوم په داسې حال کښې چې هغه په خپل قبر کښې په نمونځ کولو مشغول ؤ.

همدا رنګ مونږ چې کله په نمونځ کښې په تشهد باندې کښېنو نو په سلامونو کښې وايو (( السلام عليک ايها النبي )) او په عربي ګرائمر کښې (( ايها )) د هغه څه يا چا لپاره راځي چې انسان ته دومره نزدې وي چي لاس ورسره لګولې شي. نو په نمونځ کښې مونږ ته د خداے ګران رسول (ص) دومره زيات نزدے وي. او په يو وخت په مېلينونو کسان چې نمونځ کښې دا الفاظ وائي نو هر چا ته هومره نزدے وي. چې له دې نه د هغو هستيو د اعلي ژوند اندازه لګي. او دا خبره څه د حېرانۍ هم نۀ ده ځکه چې عزرائيل (ع) په يو وخت کښې هغو ټولو سوونو يا زرګونو کسانو ته چې د مرګ وخت يې راغلې وي په يو وخت ځان رسوي او روح ترې قبض کوي. خو مونږ يې نه وينو. يا د يو منفي کار لپاره شېطان چې همېشنے ژوند لري په يو وخت مېلينونو کسانو ته ځان رسوي او د هغوي د ګمراه کولو کوشش کوي او حتی هغوي ته په زړونو کښې وسوسې اچوي. خو مونږ يې نه وينو نو چې هر کله خداے پاک فرښتو يا شېطان ته دا قوت ورکړې دے نو ايا انسان چې مقام يې له ټولو مخلوقاتو نه اوچت او اشرف المخلوقات دے که خداے پاک چا ته په تېره بيا انبياؤ، اولياؤ او صلحاؤ ته وغواړي په همدې دنيا يا په د برزخ په عالم کښې ورته دغه قوت نه شي ورکولې؟ لکه مونږ په کله طيبه کښې وايو: (( لا اله الا الله محمد رسول الله )) يعنې څوک معبود نشته مګر الله دے او محمد(ص) د الله رسول دے. نو په دې کښې چې څنګه مونږ خداے پاک په حال زمانې او فعل سره يادوو نو دغه شان د هغۀ ګران رسول (ص) هم  يعنې هغو وختونو کښې به صحابه کرامو (رض) هم دا کلمه ويله چې د الله رسول دے او مونږ يې هم وايو. او داسې نۀ وايو چې د الله رسول ؤ ځکه چې د مړو لپاره د (( ؤ )) کلمه استعاليږي.

 او همدا رنګ د شهيدانو په باره کښې په قران مجيد کښې خداے پاک په وضاحت سره د هغوي د ژوند اعلان کړے دے بلکې د هغوي په حقله يې خلق حتی له دې ګمان کولو څخه هم په سختۍ سره منعې کړي دي چې ګمان وکړي چې هغوي مړۀ دي. لکه فرمائي:

وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ   (( يعنې د هغو کسانو په حقله چې د خداے په لاره کښې وژل شوي دي دا ګمان هم مۀ کوئ چې مړۀ دي بلکې هغوي ژوندي دي او له خداے پاک څخه ورته رزق ورکړې کيږي )) ( سورۀ آل عمران 169 ايت)

په دې مبارک ايت کښې د شهيد له ژوند نه مراد د روح ژوند نۀ دے بلکې داسې ژوند دے چې د خداے پاک لخوا ورته  رزق هم ورکړې کيږي، ځکه چې د برزخ په عالم کښې خو د هر چا روحونه ژوندي وي. لکه قبرستان ته د داخلېدو په وخت سلام په مخاطبه توګه ويل کيږي ( السلام عليکم يا اهل القبور) او هغوي د سلام ځواب هم ورکوي خو چې څوک د زړۀ سترګې او د زړۀ غوږونه ولري. نو ځکه که څوک يو پېغمبر، ولي ، امام، نېک او کامل انسان يا شهيد  ته چې په اصل کښې اهل الله دي نه غېرالله او  په ظاهره زمونږ له سترګو نه پناه دي اواز وکړي او مدد او مرسته ترې وغواړي نو دا چاره هيڅ کله شرک او کفر نه شي کېدې بلکې عېن توحيد دے او هسې هم دا خبره د عقل او عدل و انصاف په خلاف ده چې مثلا د يو نبي، امام، ولي ، نېک او کامل انسان په دنيوي ژوند کښې خلق هغۀ ته رچوع کوي او له هغۀ څخه د هر ډول مادي او روحاني استفاده کوي او مرسته او مدد ترې غواړي خو په ظاهره د خلقو له سترګو نه د پناه کېدو په صورت کښې دې ورنه خلق په خاصه توګه آئنده نسلونه بې برخې وي.

د انبياؤ ، ائمه ؤ او اولياؤ خو ډېر لوړ مقام دے ارواښاد رحمان بابا چې کلام يې پښتانۀ د قران مجيد د ايتونو تفسير ګڼي حتي د هغو پاکانو د در د دروېشانو قبرونو ته تلل او له هغوي نه دنيوي او اخروي مدد غوښتل روا او د اسلام مطابق ګڼي. لکه چې وائي:

هومره خلق يې زيارت کړه پس له مرګه

چـــې بازار وي پــــه مـــزار د دروېشانو

کــه مراد ترې دنيوي ، اخروي غواړې

هــــرګز مۀ پرېـــږده جــــوار د دروېشانو

 

خو دلته به دا خبره په ډېر افسوس سره وکړو چې زمونږ په وختونو کښې داسې بد عقيده خلق په مسلمانانو کښې پېدا کړې شول چې د توحيد په پرده کښې او د إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ  په سطحي او د خپلې خوښې په تفسيرونو سره يې د اکثرو ناپوهو کسانو له زړونو نه روحانيت، معنويت او معرفت ووېستۀ او د خداے پاک له دوستانو سره د مينې پېدا کولو په ځاے يې له هغوي سره د بغض او کينې تخم د خلقو په زړونو کښې وکرلو او  هغه پاکې هستۍ او حتی اشرف الخلائق، اشرف الانبياء، سرور کائنات ، سردار دوجهان  يې هم د ځان غوندې يو عام انسان معرفي کړ. په داسې حال کښې چې په کائناتو کښې هيڅ مخلوق حتی يو جليل القدر پېغمبر ځان د خداے د ګران رسول (ص) په شان نۀ دے ګڼلے. دغو بد عقيده عناصرو له هغو پاکو هستيو سره د خلقو په زړونو کښې حقيقي او مخلصانه مينه په شک او شبو باندې بدله کړه. او د يو خداے پاک عبادت او پرستش کوونکو موحدو خلقو باندې يې د خداے پاک په خاطر د هغۀ له نيازبينو او نزديو دوستانو سره د مينې په جرم د شرک او کفر فتوې ولګولې د هغوي مال او سر او ناموس يې مباح وبالۀ او په مسلمانانو کښې يې فرقه پرستي او د مسلک په بنياد له يو بل سره بغض، کينه او حتی جنګونه او قتل و مقاتله رامنځته کړه او د انبياؤ، ائمه و او اولياؤ او صالحينو په معنوي او روحاني تعليماتو باندې يې اوبۀ توې کړې. بيا همدغه بد عقيده کسان د ژوند په نورو مواردو کښې د امريکې په شان خپلو بادارانو نه مدد او مرسته غوښتل، د خپلو يارانو او معشوقو ښکلول او د هغوي په متابعت کښې ټيټ پاس کېدل او د نفس ، شهوت او دنيا پرستۍ نورې چارې شرک نۀ ګڼي.

 پکار دي خلقو ته د توحيد په حقله له افراط او تفريط نه پاکه عقيده بيان کړې شي او هغه دا چې په اسلام کښې په نيت باندې ډېر تاکيد شوے دے او فرمايل شوي دي چې: (( انماالاعمال باالنيات )) د عملونو دار و مدار په نيتونو باندې دے. نو ځکه په داسې حالاتو کښې انسان هغه وخت د شرک خوا ته ښويږي چې کله د خداے په مخلوقاتو کښې يا له نا اهلو او غېرالله  نه مدد او مرسته وغواړي او يا له اهل او اهل الله  نه په دې نيت مرسته او مدد وغواړي چې هغه  په دې مرسته او مدد کولو کښې خپلواکه وګڼي يا د خداے درجه ورته ورکړي خو که يو اړمن انسان له اهل او اهل الله نه په دې نيت مرسته او مدد وغواړي چې خداے پاک هغۀ ته له اړمن انسان سره د مرستې او مدد کولو قوت او توان ورکړے دے او په اصل کښې د دغو ټولو مرستو او مددونو سرچينه د خداے پاک ذات دے نو دغه غوښتنه يې عېن له خداے پاک نه غوښتنه ده او د توحيد له عقيدې سره هيڅ ټکر نه خوري. او هم دا عقيده ارواښاد رحمان بابا په ډېر ښکلي شکل کښې وړاندې کړې ده چې وائي:

هر زيارت لره چې ځم مراد مې تۀ يې

زۀ  زائر د بتخــــانې د حـــرم نـــۀ يــــم

 

 

 

 

 

 

د حضرت محمد (ص) ژوند

 

د حضرت محمد (ص) ژوند

(يوه لنډه کتنه)

 

څلورمه برخه

ليک: عبدالرحيم درانے - مردان

 

د پيغمبر اکرم (ص) جنګونه

د بدر جنګ

له بعثته وروسته ديارلس کاله په مکه کښې قرېشو په ګران رسول (ص) او د هغۀ په ملګرو باندې ظلمونه وکړل او بالاخره پېغمبر اکرم (ص) له مکې معظمې نه مدينې منورې  ته هجرت وکړ خو د مکې کفارو بيا هم په ارام پرې نه ښودل او د مکې د بې دفاع مسلمانانو له ازارولو سره سره(١) دوي مدينه هم  سخته اقتصادي محاصره کښې راوسته او د خوراک هيڅ قافله به يې مدينې ته نه پريښوده. دا محاصره اوږده شوه ان تردې چې د مدينې خلق تنګ شول او په دې مجبور شول چې د خوراک د راوړلو لپاره د سرۀ سمندرګي (بحيرۀ احمر) ساحلو ته لاړ شي.(٢)ابوجهل هم د پېغمبر اکرم ص) له هجرته وروسته هغوي ته په يو خبرداري ليک کښې وليکل چې جنګ او د قرېشو حملې ته تيار شئ.(٣)

په همدې ځاے کښې الله پاک وفرمايل: "او هغه کسان چې تېري پرې شوي دي د خپلې دفاع لپاره جنګ کولی شي. خداے پاک دا قدرت لري چې له هغو کسانو سره مرسته وکړي چې د يو خداے مننې په جرم له خپل کور اوره ويستل شوي دي (٤)

د اسلام  ګران پېغمبر(ص) د هجرت په دويم کال د اسلام د ساتلو، د مسلمانانو د ژوند د حقوقو د دفاع او د قرېشو د سپېرو مقصدونو د شنډولو لپاره پاڅيد او د قرېشو د لښکر په وړاندې په "بدر" کښې ودريد او سره له دې چې د مسلمانانو شمېره تر کفارو درې برخې کمه وه خو د ايمان په طاقت او د خداے پاک په مرسته يې کافرانو ته ماتې ورکړه.

د احد جنګ:

د بدر په جنګ کښې ځينې کافران وژل شوي وو. قرېشو د جنګ تيارۍ وکړې او د انتقام لپاره د هجرت په دريم کال مدينې ته روان شول او د احد په سيمه کښې له مسلمانانو سره مخامخ شول په دې جنګ کښې ځينو مسلمانانو د پېغمبراکرم(ص) خبرې ته غوږ کينښود او دا جنګ د کفارو په ګټه ختم شو.

د احزاب جنګ :

د هجرت په پنځم کال د "بني النصير" د قبيلې ځنې يهوديان مکې ته لاړل او قرېش يې د اسلام او مسلمانانو په خلاف وهڅول. قرېشو له فرصته ګټه واخېسته او د بيلا بيلو ډلو له يو غټ لښکر سره د مدينې په لور روان شول.

مسلمانانو د اسلام د مرکز (مدينې) د ساتلو لپاره له ښاره ګېرچاپېره خندق وکنستو او د لسو زرو دښمنانو په مقابلې کښې ودرېدل. حضرت علي (ع) د دښمنانو مشر ووژۀ او بالاخره دا جنګ هم د مسلمانانو په ګټه تمام شو.

د بني قرېضه جنګ:

بني قريظه له ګران رسول (ص) سره معاهده کړې وه خو په جنګ خندق کښې يې تړون مات کړو او له قريشو سره يې ملګرتيا وکړه. د پيغمبر(ص) له نظره خطرناک وبلل شول نو له جنګه پرته بله چاره نۀ وه.

د احزاب له جنګه  وروسته پيغمبراکرم (ص) حکم ورکړ چې د اسلام لښکر د بني قرېظه په لور روان شي. دوي 25 ورځې د مسلمانانو په کلابندۍ کښې وو او بالاخره تسليم شول. اوس قبيلې له پيغمبراکرم (ص) نه وغوښتل چې له وينې يې تېر شي. پېغمبراکرم (ص) ورته وفرمايل "ستاسو خوښه ده چې سعد معاذ چې ستاسو د قبيلې له مشرانو څخه دے ستاسو په حقله فېصله وکړي. ټولو په دې اميد ومنله چې سعد به د هغوي پلوي توب وکړي خو سعد وويل چې جنګي سړي بايد ووژل شي، مالونه يې تقسيم شي او ښځې يې اسيرې شي. پېغمبراکرم (ص) وفرمايل د سعد حکم هماغه حکم دے چې خداے پاک د دغو کسانو په باره کښې کړے دے، په دې طريقه د هغوي ټول جنګيالي ووژل شول(٥)

د بني المصطلق جنګ:

بني المصطلق د خزاعي قبيلې يوه ډله وه چې د مسلمانانو په خلاف به يې کارونه کول. پېغمبراکرم (ص) د دوي په سازشونو خبر شو او له يو لښکر سره د دوي په لور روان شو چې د دوي د خطر مخه ونيسي په "مريسيع" سيمه کښې مسلمانان له هغوي سره وجنګيدل او بريالي شول دا جنګ د هجرت په شپږم کال وشو.

د خېبر جنګ:

د خيبر په کلاګانو کښې ډېرو يهوديانو ژوند کوۀ چې له مشرکانو سره يې فوځي او اقتصادي تعلقات لرل او د مسلمانانو لپاره خطرناک وو. د هجرت په اوم کال مسلمانان د دوي د فوځ مرکز خيبر په لور روان شول او له محاصرې او جنګه وروسته يهوديان اسلامي حکومت ته تسليم شول. (٦)

د موته جنګ:

د هجرت په اتم کال د خداے ګران رسول(ص) د بصرې بادشاه ته د خپل استازي حارث بن عمېر په لاس يو ليک واستوۀ خو کله چې د پېغمبراکرم (ص) استازےموته ته ورسيد نو هغوي ووژۀ. مسلمانانو د خداے د رسول ص) په حکم د دښمن په لور حرکت وکړ او بالاخره په موته کښې د روم د باچا هرقل له لښکر سره چې يو لک روميان او غير روميان پکښې شامل وو مخامخ شول، سخت جنګ وشو او پکښې زيد بن حارث، جعفر ابن ابي طالب او عبدالله ابن رواحه چې درې واړه د اسلام د لښکر سرداران وو شهيدان شول. مسلمانانو د کفارو مقابله ونۀ کړی شوه او مدينې ته ستانۀ شول.

د مکې فتح:

قرېشو د حديبې د سولې په تړون کښې له پېغمبراکرم (ص) سره معاهده کړې وه چې په مسلمانانو باندې به تېرے او زياتے ونۀ کړي خو خپل لوظ او معاهده  يې ماته کړه او له بني بکر قبيلې سره يې ملګرتيا وکړه چې خزاعه قبيله چې د مسلمانانو هم تړونې وه ختمه کړي. پېغمبراکرم (ص) د هغوي د تېريو د مخنيوي په غرض پاڅېد او له مسلمانانو سره د مکې په لور روان شو. په ډېر صحيح تدبير سره مکې ته ننوت او مکه يې فتح کړه د خداے د کور زيارت ته لاړ او خپله تاريخي خطبه يې ولوسته او وې فرمايل: (( خبر شئ تاسو د پېغمبر(ص) لپاره بدګاونډيان وئ هغه مو دروغ وبالۀ، ومو زوروۀ او له خپل وطنه مو بهر کړ، په دې مو هم زړۀ سوړ نه شو او ان تر دې چې په مدينې او نورو ځايونو کښې مو هم مونږ په ارام پرې نۀ ښودو او جنګ مو راسره وکړو. لاړ شئ تاسو ټول ازاد يئ.))

د دې دومره لوي سرښنيدنې او معافۍ په وجه د مکې خلقو اسلام ته مخه کړه. په دې فتح کښې پيغمبراکرم (ص) مسلمانانو ته حکم ورکړ چې صرف د خپلې دفاع او د مشرکانو د تيري د مخنيوي لپاره جنګ وکړئ د دې نه علاوه جنګ جائز نه دے. خو د اتو سړو او څلورو ښځو مرګ يې روا کړو چې له هغوي څخه څلور تنه ووژل شول او يوازې د خالد د سپايانو او ځينو مشرکانو تر مينځ ټک ټوک وشو چې د عکرمه بن ابي جهل په مشرۍ وجنګيدل.(٧)

 د حنېن او طائف جنګونه:

هوازاه قبيلې د اسلام په خلاف يو لښکر تيار کړو. پېغمبراکرم (ص) په دې قيصې خبر شو او له 12 زرو ملګرو سره د هغوي مقابلې ته ووت. د حنېن په وادۍ کښې جنګ جوړ شو. کفارو ماتې وخوړه او تسليم شول. له دغه جنګ نه وروسته پېغمبراکرم (ص) طائف ته مخه کړه چې ثقيف قبيله چې د هوازان ملګرې وه اوځپي او د څه مودې له محاصرې وروسته يې طائف پريښود او مکې ته ستون شو. (٨)

په دغو جنګونو سربېره د اسلام دګران  پېغمبر(ص) په زمانه کښې څو نور واړۀ واړۀ جنګونه او تبليغي سفرونه شوي دي. نو اوس به راشو د مسلمانانو او کافرانو هغه شمېر ته چې د پېغمبر(ص) د زمانې په ټولو جنګونو کښې مړۀ شول. د تاريخ د مشهورو مدرکونو او دلائلو له مخې د دغو مړو شمېر دا دے:

د پېغمبر(ص)اکرم د وخت په جنګونو کښې د مهمو مدارکو له مخې د مړو شمېر:

د جنګونو نومونه	تاريخ الخميس	سيره ابن هشام	تايخ يعقوبي	طبقات	بحار الانوار	تاريخ طبری
بدر	84	84	86	84	84	84
احد	93	92	90	109	109	70
خندق	9	9	14	11	9	9
بني قريظه	800	850	750	800	900	850
بني المصطلق	12	-	-	10	10	-
خېبر	32	32	-	98	-	3
موته	21	13	-	13	-	3
فتح مکه	39	20	-	33	-	21
حنېن او طائف	96	101	-	87	112	85
نور جنګونه	250	122	-	119	333	310

دا لږ غوندې شمېر چې تاسو وليد د مسيحيانو او عيسايانو د مذهبي او صليبي جنګونو له وژل شوو کسانو او قربانيانو سره هيڅکله د مقايسې او پرتلې قابل نه دے. بلکې د عيسايانو په مذهبي او صليبي جنګونو کښې په لکونو کسان وژل شوي دي.

نو تاسو وليدل چې پېغمبراکرم (ص) هيڅ يو جنګ د ملک د نيولو، انتقام او ظلم لپاره نه ؤ بلکې زياتره يې دفاعي جنګونه کړي دي او يا يې  د تړون او لوظنامو له ماتوونکو سره او يا  د مسلمانانو د عزت او د حفاظت، او د حق د لوړاوي لپاره وو. ډاکټر "کوسټاولوبون" د "ميشود" له خلې ليکي: "اسلام چې جهاد يې واجب کړے دے خپلو منونکو ته يې حکم کړے دے چې د نورو مذهبونو له پېروکارو سره په انصاف عدل او سرښيندنې سره سلوک وکړي او هغوي ته مذهبي ازادي ورکړي".(٩)

د حضرت محمد(ص) نړيوال رسالت

اسلام له هم هغې وړومبۍ ورځۍ نه د روڼې او ځلاندې چينې په شان راښکاره شو، ورو ورو يې پراختيا او ژورتيا زياته شوه او بالاخره يو لوے سمندر شو چې په بيلا بيلو سيمو کښې بشريت خړوبوي او اوس هم چې څومره مخکښې ځي، لا ژور او پراخيږي. په حقيقت کښې اسلام يو داسې کامل دين او د ژوند کامله ضابطه ده چې ټول غلط دودونه ، رسمونه او رواجونه وينځلې شي او په هر وخت او ځاے کښې د خلقو هدايت کولے شي.

اسلام د نړۍ د استعماري سياستونو او سازشونو باوجود مخ په ترقۍ دے او د اسلام دبنيادونو د راغورزولو لپاره د دښمنانو پروپيګنډې شنډې شوې دي . اسلام د کاميابۍ او عام کېدو راز لري او هغه ستر راز د انسانانو له فطرت سره مطابقت دے چې ټول انسانان يې لري او د ژوند اساس په همدې فطرت باندې ولاړ دے. نو هغه کسان چې وائي ختيځ، ختيځ دےاو لويديځ، لويديځ. او د ختيځ يا مشرق پېغمبر د لويديځ او مغرب رهبري نه شي کولی، په غلطۍ دي. ځکه چې لويديځ او ختيځ د فطرت له نظره يو شان دي. او څنګه چې لويدځ او ختيځ د فطرت له نظره يو شان دي. او څنګه چې د ختيځ خلق فطري دين ته ضرورت لري د لويديځ خلق هم دې ته اړتيا لري.د خداے ګران رسول (ص) د خداے پاک لخوا د اسلام مبين دين راوړۀ چې دا دين د نړۍ ټولو انسانانو لپاره دے. اسلام چې انسان ته د کومو څيزونو او کارونو د کولو حکم کړے دے نو هغه څيزونه او کارونه خپله د انسان په ګټه دي او له کومو څيزونو او کارونو نه يې چې انسان منعې کړے دے نو خپله هغه د انسان په تاوان دي دا بيله خبره ده چې انسان د يو څيز يا يو کار په اړه په خپله ګټه تاوان پوهيږي يا نه. نو که يو څيز يا يو کار انسان ته فائده يا نقصان ورکوي نو په دې کښې د شرق او غرب او شمال او جنوب په انسان کښې فرق نشته هغه د ټولو لپاره د فائدې او نقصان ورکوونکي دي.

کله چې د مکې په تورتم کښې د پېغمبراکرم (ص) لخوا توحيد ته د بلنې اواز انګازه وکړه نو دا اواز يوازې د حجاز د سيمې او د عربو لپاره نه ؤ بلکې د ټولې نړۍ لپاره ؤ ځکه چې پېغمبراکرم (ص) خپلو خپلوانو ته په بلنه کښې وفرمايل: "اني رسول اليکم خاصة و الي الناس عامة"

په تحقيق سره زۀ خداے پاک خاص تاسو ته او په عامه توګه نورو خلقو ته راستولے يم يعنی که څه هم اوس ستاسو په منځ کښې يم خو خداے پاک د ټولو انسانانو لپاره راستولے يم( ١٠)

د قران ځينې ايتونه هم زمونږ خبره تائيدوي چې فرمايي:  قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا.

( اے رسوله! ) ووايه چې اے انسانانو! په تحقيق سره زۀ ستاسو د ټولو لپاره د خداے رسول او استازے يم.(١١)

يا فرمائي:  وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ

او ته مو د ټولو نړيوالو او عالمينو لپاره رحمت وليږلې.(١٢)

 همدا رنګ  فرمائي:  وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنذِرَكُم بِهِ وَمَن بَلَغَ

او دا قران ما ته وحي شوے دے چې تاسو او هر هغه څوک چې دا ورته ورسي، وويروم.(١٣)

له دغو او داسې نورو مبارکو ايتونو نه په څرګنده معلوميږي چې د پېغمبراکرم (ص) نړيوال رسالت له هم هغې وړومبۍ ورځې څخه د هر وخت او هر ځاے د خلقو لپاره ؤ نه چې صرف د حجاز لپاره.

له امام جعفر صادق (ع) څخه يو سړي پوښتنه وکړه قران چې هر څومره لوستے او ښودلے شي بيا هم تازه او نوے دے، دا ولې؟ امام صادق(ع) وفرمايل: خداے پاک قران د يو خاص وخت او خاصې ډلې لپاره نه دے نازل کړے ځکه خو تر قيامته پورې د هر چا لپاره نوے او تازه دے.(١٤)

د اسلام ګران پېغمبر(ص) د هجرت په اتم کال د نړۍ واکمنانو او باچاهانو ته ليکونه او خطونه واستول او هغوي يې يو خداے مننې او اسلام ته راوبلل او له دې امله چې د د رسول الله (ص) بلنه د خداے پاک په حکم سره او د خلقو د خبردارولو لپاره وه  نو ډېر اغيز يې درلود او ځکه خو د نجاشي، مقوس او داسې نورو په شان ډيرو حق غوښتوکواو انصاف لرونکو خلقو ومنۀ.(١٥)

د پيغمبراکرم (ص) د تبليغي ليکونو او خطونو په حقله شوي معلومات دا ښئ چې هغه مبارک پېغمبر، باچاهانو او د قبيلو مشرانو ته ټول ټال 62 ليکونه استولي وو. چې اسلام ته د بلنې لپاره وو خو تراوسه يوازې د 29 ليکونو متن پيدا شوے دے(١٦) د نمونې لپاره د څو ليکونو متن وړاندې کوو.

( نور مطلب د پيغمبراکرم(ص) په ليکونو کښې وګورئ.)

د پېغمبر(ص) ليکونه

د ايران باچا کسری ته

بسم الله الرحمن الرحيم

د خداے  د رسول محمد(ص) لخوا، د فارس لوے کسری ته.

سلام دې وي په هغه چا چې د هدايت په لاره تلونکي او د خداے او رسول ليواله دي. هغه کس چې د خداے پاک  د يووالي او د هغۀ د بنده محمد (ص) د پيغمبرۍ شهادت ورکړي.

په تحقيق سره زۀ تا د خداے په حکم اسلام ته رابولم. او زۀ ټولو خلقو ته د خداے پاک استازے يم چې ژوندي زړونه وويروم او کافرانو ته هم عذر پاتې نۀ شي. اسلام ومنه چې د سولې او سلامتۍ په قله کښې داخل شې او که مخ دې وګرځوۀ نو د مجوسيت ګناه ستا په غاړه ده (١٧)

د روم باچا هرقل ته

بسم الله الرحمن الرحيم

زۀ تا ته د اسلام بلنه درکوم که په اسلام کښې داخل شوې، له مسلمانانو سره په ګټه او تاوان کښې شريک يې او ګني خلق ازاد پريږده چې يا اسلام ومني يا جزيه ورکړي او په هغوي پابندۍ مۀ لګوه.(١٨)

 

د پېغمبراکرم(ص) ليکونه يوازې باچاهانو ته نه وو بلکې د قبيلو مشرانو ته يې هم بلن ليکونه استولي وو. مثلاً

د يمامه مشر ته.         

بسم الله الرحمن الرحيم

د خداے د رسول محمد(ص) لخوا، هوذا  ته.

سلام دې وي په هغه چا چې د دين د لارښوونکو په لاره لاړ شي.

اے د يمامه مشره! پوه شه چې زما دين به د نړۍ تر کونجه کونجه ترقي کوي نو اسلام ومنه چې سلامت پاتې شې.(١٩)

يهوديانو ته

بسم الله الرحمن الرحيم

د خداے د رسول او د موسی بن عمران (ع) د ورور او ملګري محمد(ص) لخوا

خداے پاک زۀ هماغه شان چې موسی(عليه السلام) يې راستولے ؤ، راستولے يم. تاسو ته خداے او په هغو پاکو لوحونو قسم درکوم چې په طور غرۀ کښې په موسی(عليه السلام)  نازل شوي وو، ايا په خپل اسماني کتاب کښې مو نه دي موندلي چې زۀ د يهودو ټولنې او د ټولو خلقو لپاره رسول يم؟ که موندلي مو وي نو له خدايه وويريږئ او اسلام ومنئ او که نه مو وي موندلي نو معذوره  يئ(٢٠)

ماخذونه

(١)  . بحارالانوار ج19 ص143.

(٢)  محمد(ص) ستاره ای که در مکه درخشيد ص92.

(٣)  . بحارالانوار ج19 ص166، 165.

(٤). د سوره حج د 39 او 40 ايت مضمون.

(٥)  . طبری ج3 ص1493.

(٦). کامل ابن اثير ج2 ص216.

(٧)  . کامل ابن اثير ج2 ص247، 250.

(٨)  . سيره ابن هشام جز493 ص482.

(٩) . تمدن اسلام و غرب ص148.

(١٠)  . کامل التواريخ ج ص61 چاپ بيروت سال1385.

(١١)  . سوره اعراف ايه158.

(١٢)  . سوره انبيا ايه107.

(١٣)  . سوره انعام ايه19.

(١٤) . سفينة البحار ج2 ص413.

(١٥)  . کامل ابن اثير چاپ 1385 ج2 ص210 مکاتيب الرسول ج1 ص30، 31.

(١٦). مکاتيب الرسول ج1 ص35، 41 او ص90، 182.

(١٧)  . مکاتيب الرسول ج1 ص91، سيره حلبيه ج3 ص277.

(١٨) . محمد و زمامداران ص162.

(١٩)  . سيره حلبي ج3 ص285.

(٢٠)  . مکاتيب الرسول ج1 ص172.

 

د قرېشو له مشرانو سره د پېغمبراكرم (ص) مناظره

 

د قرېشو له مشرانو سره د پېغمبراكرم (ص) مناظره

 

 يوه ورځ د خداےګران رسول (ص) له  يو شمېر مسلمانانو سره د كعبى شريفى په څنګ کښې ناست ؤ اود قران مجيد د ايتونو په بيان، د احكامو په ښودلو او د خلقو په روزنې  بوخت ؤ د قرېشو يوشمېر مشران چې ټول مشركان اوبت پرست وو ( لكه وليد بن مغيره ، ابوالبخترى ، ابوجهل، عاص بن وائـل، عبـدالله بن خذيفـه، عبدالله مخزومى، ابوسفيان، عتبه اوشيبه….) په خپلوكښې سلا مشوره وكړه او وې ويل:د محمد (ص) كار ورځ په ورځ په مخ روان دے نو پكار دي، چې ورشو او له رټنې وروسته ورسره مباحثه وکړو او د هغه د خبرو په ردولو سره به د هغۀ بې بنياده خبرې د هغۀ  ملګرو او اصحابانو ته ثابتې شي؛ نو كه پوه شول او له كږې لارې نه يې لاس واخېست نو مقصد به مو حاصل شي اوكه نه نو په تورې سره به يې کار ختم کړو.

ابوجهل وويل:څوک به په تاسو کښې زمونږ لخوا  استاذے شي چې له محمد (ص) سره مناظره وكړي؟                 عبدالله مخزومي وويل: زهْ حاضر يم.

ابوجهل هم رضا شو او ټول رسول الله (ص) ته ورغلل . (١)

عبدالله مخزومي خبرې په اعتراضونو او نيوکوسره شروع كړې اوعيبونه يې لټول، چې يوه خبره به يې خلاصه شوه نوبيا به ورته پېغمبراكرم(ص) ويل نورې خبرې هم لرې؟ هغۀ به ويل: هو، او دغـه شـان يـې خپلوخبرو ته دوام وركړ، اخېر چې ستړے شو نو وې ويل: بـس هم دومره خبرې دي كه څه ځواب يې لرې نو مونږ ورته غوږ  يو

هغه لس اعتراضونه چې هغۀ په خپلو خبرو کښې وکړل دا دي:    

١-  تۀ د نورو خلقو په شان، خوراک  څښاک لرې پېغمبرته پكار نۀ دي چې د نورو په شان څيزونه وخوري.

 ٢-  ته ولې مال او دولت نلرې ځکه، چې د خداے نمائنده د يو لوے باچا د نمائنده په شان بايد مال او دولت ولري.                          

٣-  پکار دي له تاسره يوه فرښته وې اوستا تصديق يې كړې وې، چې مونږ هم هغه فرښته ليدلې وې بلكې ښه خوداوه چې پېغمبر هم د فرښتو له جنسه وې .                                                              

٤- په تا باندې سحر او جادو شوے دے ځکه چې تۀ د هغه چا په شان يې چې جادو ورباندې شوے وي .              ٥-  قران ولې په وليد بن مغيره مکي او يا د عروه طائفى په شان مشهورو شخصيتونو باندې نازل نه شو؟  

٦- مونږ به په تا هله ايمان راوړو چې پدې سخته او د کاڼو په زمکه باندې د اوبو چينه راوباسې او د كجورو او انګورو باغ جوړ کړې او له هغې چينې نه اوبه وڅښو او له باغه يې مېوې وخورو.  

٧  - يا اسمان د تورو دريځو په شان په مونږ راوغورزوې.

٨-  يا خداے او فرښتې راته ښکاره كړې چې وې وينو. 

٩- يا له سرو زرو نه ډک كور ولرې.                                                                                             

١٠- او يا پاس اسمان ته لاړ شې او له خدايه مونږ ته يو خط راوړې چې وې لولو (يعنى خداے پاک مشركانو ته يو ليک وليكي چې حضرت محمد (ص) زما پېغمبردے او پېروي يي وكړئ)

عبدالله مخزومي له دې نيوکو، اعتراضونو او غوښتنو نه پس په دوام کښې وويل.

 خود دغوكارونو ترسره كولو ورورسته  هم درسره (د منلو) لوظ او قول نه كوو حتى چى راته د زړۀ اطمينان هم حاصل شى، چې ته د خداے پېغمبر يې، ځکه چې كېدې شي دا كارونه د سحر، جادواو نظر بندۍ له مخې وي .

حضور پاک (ص) په اطمينان سره د دغو خبرو له اوريدو نه وروسته عبدالله مخزومى ته په ځواب کښې وفرمايل:

١-  د خوراک څښاک په باب بايد پوه شئ چې د هر څه  صلاح اواختيار د خداپاک په لاس كښې د‌ے او هرډول چې وغواړي حكومت كوي او چا ته جائز نۀ دي چې په  هغه  ذات باندې څه  اعتراض وكړى هغه څوک فقير كوي څوک غني كوي، ځينې محترم او درانۀ ګرځوي او ځينې خوار او سپک ، چاته روغه سټه وركوي او ځينې په ناروغۍ اخته كوي (البته دا هرڅه د انسان د خپلو لياقتونو په بنياد دي او  خداے پاک چا سره زياتې او بې انصافي نه کوي) پدې توګه په دغو كښې هيڅوک په خداے پاک باندې اعتراض او له هغه نه ګيله نۀ شى كولې.

نو دغه شان د نبوت او رسالت په باره کښې هم د خداے پاک حكم ته غاړه کېږدئ او پلمې او باني  مۀ جوړوئ.

٢- بله دا خبره چې وايئ " ولې مال او دولت نۀ لرم؛ ځکه، چې بايد د خداے پاک استازے هم د روم او ايران د باچايانو د استازيو په شان مقام، مال او دولت ولري بلكې خداے پاک ته خو په كار دي، چې له باچايانو نه زيات دې موضوع ته پاملرنه ولري.  نو پوه شئ چې تاسو په خداے تعالى باندې داسي  اعتراض كـوئ چې بى ځايه او بې بنياده اعتراض دے؛ ځکه چې خداے پاک عـالم او باخبره دے او په خپلو كارونو او تدبيرونو کښې چې څنګه مصلحت وګڼي هماغه شان عمل كوي، بې له دې چې د چا خـوښه وي؛ نو لازم نۀ دي، چې خدا‌ے پاک د خلقو له چارو سره پرتله کوئ، او د پېغمبرد رالېږلو مقصد دا دے چې خلق د خـداے پاک منلو او نمانځلو ته راوبولي، پېغمبر ته لازم دي چـى شپه او ورځ د خلـقو په هدايت کولو بوخت وي كـه چرې پېغمبر (د مستكبرانود مقام، مال او دولت په شان) مقام او دولت لرلې نو عامو او غـريبو خلقو به په اسانى سره له هغه سره  تعلقات نه شو پېدا كولې؛ چې سرمـايه دار سړے چې په لوړو دنګو بنګلواوماڼيوكښې اوسېږي؛ نو دا د هغۀ او د غريبو او خواري كښوترمنځ فاصـله او جدائي جوړوي او د عامو خلقو ورتګ ورته ګران وي، نو په دې توګه د بعثت مقصد نه حاصليږي او د پيغمبر ښوونه او روزنه په ځاے په ټپه ودرېږي او د نـبوت معنوى مقام د ظاهرى مقام دككړتيا له وجې برباديږي اوچـې كـله يو بـاچا او مشرځان له عوامو نه لـرې وساتى نو د هېواد او سيمې نظم ونسق ټول ګډ وډ شى او په ناپوهه او بېچـاره عوامـوکښې فتنه او فساد پېدا کيږي. او بله دا چې ما ته خداے پاك مال، دولت او مادي مقام نۀ دے راكړے چې تاسو په خپل توان او طاقت پوه كړي ، خو په عين حال كښې خداے پاک دخپل پېغمبر مرسته كوي او په خپلو ټولو دښمنانو يې فتح او برې په برخه کوي او دا پخپله د پېغمبر د پيغمبرۍ د ريښتينوالي دليل دے، چې د خداے پاک د قدرت او ستاسو د ناتوانۍ ښودنـه كوې ( چې خپل پېغمبر له مال، دولت او فوځ  نه بغېر په تاسو برلاسے كوي) ډېر زر به ما خدای پاک په تاسو باندې برلاسے كړي تاسو زما د نفوذ، اثر او رسوخ مخنيوے نۀ شئ كولې او نۀ  مې وژلى شئ او زۀ  په نزدې راتلونکې كښې په تاسو غالبېدونکے يم، ستاسو ټول ښارونه به زما په اختياراوكنټرول كښې شى او ټول مخالفين به مومنانو ته تسليم  شي

٣- او تاسوچې دا وائئ " لازم دي چى له ماسره يوه فرښته وې او تاسو ليدلې وې او زما تصديق يې كـړې وې، بلكې پكار دي، چې پېغمبر پخپله له فرښتوڅخه وي" نوپوه شئ چې فرښته د هوا پـه شان يو لطيف او نازک بدن لري او ليدل كېدې نۀ شى او كه  فرضاً ستاسو د ليدو توان زيات شي او فرښته ووينئ نو وبه وائيئ چې دا خو انسان دے نه فرښته (يعنى د بشر په شکل به وي)، چې له تاسو سره يې رابطه پېدا شي، خبرې وكړي او تاسود هغې پـه خـبرو او مقصد باندې پوه شئ . بې له دې لارې به تاسو څنګه پوه شئ چې دا فرښته ده، نه انسان او څه چې وائي حق دي..                                                                         

خداے پاک خپل پېغمبر له يو لړ معجزو سره لېږي چې نورخلق له هغو څخه عاجز وى او همدا د پېغمبر د ريښتينوالي نښه ده خوكه له فرښتې نه يو لړمعجزې څرګندې شى نو څنګه به پرې پوه شئ چې هغې فرښتې داسې معجزې وكړې چـې نور يې نه شى كـولې؟ نو  ځکه به خپل نبوت باندې لـه خپلومعجـزو سره د فرښتې دعوا د هغې د دعوې په ريښتينولۍ دلالت نه كـوي؛ ځکه، چـې د فرښتو معجزه د مارغانود الوت په شان ده چې انسان ترې عاجزدے خو په عين حال كښې د فرښتو په خپل منځ کښې بيا معجزه نۀ ده؛خوكه يو انسان د مارغۀ په شان  والوزي نو معجزه ده. او له دې  مطلبه هم سترګې پټې نۀ كړئ چې له انسانانو نه د پېغمبرټاکل په تاسو باندې د اسانۍ لپاره دي ، چې بې له څه زحمته له هغۀ سره رابطه وكـړې شئ او هغه هم خپل حجت اوبرهان تاسو ته در ورسولې شي .

په داسې حال كښې چـې تاسو په خپلو اعتراضونو سره ځان ته سختي پېدا كوئ، په دې طريقې څه حجت او برهان نه پوره كيږي.     

٤- او بله دا، چې وايئ " په ما كوډې او جادو شوے  دے" نو زما په اړه دا ويل څنګه صحيح کېدې شى ، چې زۀ  هم دا اوس په عقل او  پوهې کښې له تاسونه ښه  يم ما ډېره موده ستاسو په  منځ  کښې تېره كړه ، له شروع نه تر اوسه پورې مې څلوېښت كاله په تاسو کښې تېر كړل ، چې پدې موده كښې تاسو په ما كښې لږه  غوندې خطا، تيروتنه ، دروغ ، خيانت او زما په خبرو او نظرياتو کښې څه  لږه شانتې كمزوري ليدلې ده ؟ نو ايا يو کس چې په تاسو كښې يې دومره موده په خپل وس او طاقت يا د خداے  پاک  په  توان او طاقت سره د رپښتينولۍ او امانت په لاره كښې قدم اخېستے وى، د هغه په اړه داسې ويل ښۀ كاردے؟ له همدې وجې خداے پاک ستاسو په ځواب کښې فرمائي: انظُرْ كَيْفَ ضَرَبُواْ لَكَ الأَمْثَالَ فَضَلُّواْ فَلاَ يَسْتَطِيعْونَ سَبِيلاً (( اے رسوله) پام وكړه، چې مشركان ستا په باره کښې څه ډول خبرې او مثالونه راوړي؟ دوي په کږه لاره روان دي او د سمې لارې د موندلو توان نۀ لرى)) (سوره اسراء ٤٨ ايت )

٥-  او دا چې مو وويل:"قران مجيد ولې د وليد بن مغيره مكى او يا د عروه بن مسعود طائفى په شان په مشهورو شخصيتونو باندې نازل نه شو"؟ نو ضرور دې ټکي ته پام وكړئ،ْ چې دخداے پاک په نزد مقام اومشهورتيا لږ غوندې ارزښت او اعتبار هم نۀ لري او كه چرې د دنيا مزو چرچو او (مادى) نعمتونود خداے پاک په  نزد د مچ  د وزر هومره ارزښت لرلې؛ نو له هغو څخه به يې يوه  ذره هم كافرانو او مخالفانوته نۀ وې ورکړې داچې ټول وېش د هغه (پاک خداے ) لخوا دے نو بيا هيڅوک پدې لړ كښې د ګيلې او اعتراض حق نۀ لري، خداے پـاک خپل نعمتونه او بخششونه  په خپـله خوښه او لـه  مصلحت سره  سم په خپلو بندګانو وېشي بې له دې چې له چا ويره  ولري. دا خـو تاسو يئ چـې په خپلواقداماتو اوكړوكښې د مختلفو اړخونو خيال ساتئ او كارونه د هوا او هوس او د وګړيو د مقامونو مطابق ترسره كوئ او د حقيقت او انصاف په خـلاف د خاصـو كسانو بې دليله احترام او درناوے كوئ، چې په غلطو لارو سر يئ،  خو د پروردګار كارونه د حقيقت او انصاف په بنياد دي او د هغۀ په اراده او خوښه كښې د دنيوى رتبې، مقام او نوم لږ غوندې اثر او اغيزه هم نشته. دا تاسو يئ چې د سطحي او ظاهرى نظرله مـخى سرمايه دار، ماړۀ او مشهور كسان د پېغمبرۍ د مقام لپاره له نورو نه زيات لائق او ښه ګڼئ؛ خو پروردګار رسالت د اخـلاقي فضائلو، روحى او معنوى وړتياؤ، حقيقت، اطاعت او د خلـقود خدمت په بنياد را منځ ته کړے دے..                                                           

له دې مخكښې، مې وويل چې خداے پاک په خپلو كارونو كښې خپلواكه دے، داسې نۀ ده چې چا ته يې د دنيا له مـالونو څخه څه نعمت او ظاهرى شخصيت ورکړے وي نو مجبوردے چې د نبوت رتبه هم وركړي. لكه خـداے پاک چـې يو ته مـال او دولت وركړ؛ خو ښائېست او ښکلا يې نه ده ورکړې او د دې په اپوټه (برعكس) يې يو چا ته ښائېست او ښلا وركړې وي خو مـال اودولت يـې نـه وي وركړې،ايا په دوي كښې څوک په خـداے پـاک باندې اعتـراض كولې شى؟ (٢)                                     

٦- اوتاسو بله خبره دا كوئ چې "تاسو به ايمان رانهْ وړئ مګر دا چې پدې سخته او له كاڼواوكانكرو نه په ډكه زمكه كښې د اوبو يوه چينه جارى كړم.                                                  .                                                                                                                                                                                           ستاسو دا غوښتنه د ناپوهۍ او بې خبرۍ له مخې ده؛ ځکه چې د مكى په زمکه كښې د اوبو د چينې جارى كول او د باغ جـوړول د پېغمبرۍ له مقام سره هيڅ تعلق او اړه نۀ لري لكه څنګه چې تاسو په طائف كښې اوبه او باغونه لرئ خوله دې  سره سره د پېغمبرۍ دعوى  نه كوئ او همدارنګ  داسې نورخلق پېژنئ چيگ په ډېر زيار او محنت سره يې چينې،باغونه او پټي جوړكړي دي خوبيا هم د نبوت دعوى نه كوي نو له همدې امله دا ډول كارونه يوه عامه چاره ده اوكـه مـا هم داسې وكړل؛ نو هغه به زما د رسالت په مقـام باندې څه دليل او حجت نه وي.ستاسو دا غوښتنه داسې ده لكه، چې ووايئ:"مونږ به په تا ايمان رانه وړو مګردا چې د خلكو په مخكښې وګرځې او ډوډۍ وخورې او كه  چرې زۀ د خپلې پيغمبرۍ د ثابتولو لپاره په دې چارو تكيه وكړم نو خلق به تير باسم او د هغوي له ناپوهۍ او بې خبرۍ نه به ګټه واخلم او د نبوت مقام به مې په چل ول بنا كړے وي حال دا، چې د نبوت مقام له دوکې، تېرايستنې او چل وله پاک دے.  

٧- او تاسو چې وايئ "اسمان رابانـدې د تورو وريـځو  په  شان راوغورزوې"نـو پوه شئ چې د اسمان راغورزېدل د هلاكت سبب دے، پداسې حال كښې چې د پېغمبرۍ او بعثت مقصد د سعادت او نېکمرغۍ په لور د خلقو لارښوونه ده او همدارنګ هدف يې خلقو ته د پروردګار د عظمت د نښونښانو ښودل دي او څرګنده ده چې د حجت او برهان  ټاكل د خدا‌ےپاک په اختيار كښې دي او پۀ دې باره كښې چا ته حق نـۀ دے  وركړ شوے ځکه كېدې شي چې خلق د خپل فكرى  نيمګړتياؤ په بنياد داسې غوښتنې وكړي چې پوره كول يې د ټولنې د نظم او مصلحت په خلاف وي؛ ځکه هرڅوک  چې د خپلې هوا او هوس له مخې د يو څيز غوښتنه كوي؛ نو معلومه ده چې د ټولو خلقو د غوښتنو پوره  كول د نظم د ګډوډۍ باعث ګرځي..                                         

ايا تاسو داسې طبيب ليدلے دے چې د بيمار د علاج په وخت داسې نسخه وليكي چې د بيمار په خـوښه وي او يـا څوک چې دعوا  لري؛ خو د خپلي دعوې د ثابتولولپاره داسې دليـل راوړي چـې د دعوې منكر يې خوښوي؛ نو سمه ده كـه يو معالج طبيب د بيمار په خـوښه نسخه وليـكى نو بيمار به شفا ونه مومي او همدا رنګ كه يومدعىمجبور شي چې د خپل مخالف مطابق دليل  راوړي؛ نو په دې صورت كښې هيڅوک په يوبل باندې حق ثابتولې نـه شي او مظلوم او ريښتوني وګړي به د ظـالمواو دروغجنو په وړاندې د خپلودعوو په ثابتولو كښې پاتې راشي.                                      

٨-او تاسو، دا وايئ" چې خدا‌ے پاک او فرښتې تاسو ته حاضرې كړم چې وې وينئ" دا خبره خو با لكل بى بنياده ده او اصلاً ممكنه نۀ ده ځکه چى خداے پاک له هغه صفته چې د ليدل كيـدو باعث يې شى او هم د مخـلوقاتو له هـر ډول صفتونوځينې پـاک او منزه  دے.تاسوخداے پاک له دغو بتانوسره (چې عبادت يې كوئ) تشبيه كوئ نوځکه خوداسي غوښتنې كوئ دغه بتان خو ډېرې نيمګړتياوې لري او د دې ډول غوښتنو لپاره وړ دي، نه خداے پاک..                                               

بيا پيغمبر اكرم (ص) عبدالله مخزومى ته يو مثال وړاندې كړ:

ايا ته په طائف او مكه کښې باغونه، زمكې اوملكيت لرې؟ او د چارو د سمون او څارنې لپاره دې ورته نمائنده او ناظر ټاکلے دے ؟                    

عبدالله مخزومى: هو

پېغمبراكرم (ص): ايا باغ او ملكيت ته خپله ورځې كه د نمائنده له لارې يې په چارو څارنه كوې؟             عبدالله مخزومى: د خپل ناظر او نمائنده په ذريعه.                     

پېغمبر اكرم (ص): كه چرې نمائنده زمـكه اجـاره وركړي يا يوڅيز ترې خرڅ كـړي نو ايا د نورو لپاره دا روا ده چې په هغه اعتراض وكړي او ووائى چې بايد پخپله له مالک سره نېغ په نېغه رابطه ونيسى او مونږ به هغه وخت ستا نمائندګي ومنو چې مالک په خپله  راشي او ستا د خبرو تصديق وكړي.؟             عبدالله  مخزومى: نور كسان داسې اعتراض نه شي كولې.                                  

پېغمبر اكرم (ص): البته لازم دي چى ستا لـه نمائنده سره داسې يوه څۀ نښه وي چې دا ترې ثابتيږي چې په رښتيا هغه ستا  نمائنده  دے. اوس مې پوه كړه هغه نښه به څه وي  چې د هغۀ د نمائندګۍ  تصديق وكړي دي ته په پام سره چې هغوي نمائندګي بې له څۀ نښې نه مني.؟   

عبدالله مخزومى: حتماً لازم دي، چې يوه نښه ولري.

پېغمبراكرم (ص):كه چرې خلق د هغۀ ريښتينې نښه ونه مني نو ايا نمائنده حق لري، چې مالک ورته حاضركړي او د مالک په غاړه دا ذمه واري او مسئوليت واچوي چې حتماً بايد پخپله حاضر شي؟ ايا په رښتيا به يو هوښيار او عاقل نمائنده دخپل مالک لپاره دا مسئوليت لازمي كړي ؟  .

عبدالله مخزومى:نه، هغه ته په كاردي چې د خپل ماموريت او نمايندګۍ مطابق كار وكړى او خپل مالک ته د څه حكم ورکولوحق نۀ لري. (٢)                                            .                                               پېغمبراكرم (ص): اوس چې زۀ وايم نو تاسو ولې د خداے پاک د نمائنده (رسول) په باره كښې دا ډول ذمه واري او مسئوليت تجويزكوئ چې خپل مولا او مالک درته حاضركړي؟                                

زۀ له رسول او نمائنده نه زيات څه نه يم، زۀ څنګه كولې شم چې خپل مالک (الله پاک) ته حكم وكړم او هغه ته مسئوليت په نښه كړم په داسې حال كښې چې خپل مالک ته حكم كول د رسالت د  دندو په خلاف کار دے. په همدې بنياد (د فرښتو د حاضرولو په شمول) ستاسو د ټولو پوښتنو ځوابونه روښانه شول.   (٩) او بله دا خبره كوئ چې د سرو زرو يوكور ولرم  نو دا خبره مو هم بى بنياده  ده ؛ ځکه  چې مال او سرۀ زر د رسالت له مقام  سره هيڅ اړه  او تعلق نه لري ايا (مثلاً) د مصر باچا چې له سرو زرو نه ډک كورونه لري نو د نبوت دعوا كولې شى؟                                                                                                     عبدالله مخزومى: نه

پېغمبراكرم (ص) : نو بيا زما سرۀ زر لرل هم زمـا د پېغمبرۍ په ريښتينوالي څه دلالت نۀ لـري، او زۀ  نۀ شم كـولې چې له دې لارې د خلقو له ناپوهۍ نه ګټه واخلم او د خپلې معجزې د ثابتولو لپاره د خدا‌ے پاک د حجتونو په ځاے له بې ځايه دلائلو كار واخلم.

١٠-  او دا چې دې وويل: "لازم دي چې پاس اسمان ته لاړ شم او له خداے پاک نه تاسو ته يو ليک او خط راوړم" نوستاسوله دغې خبرې معلوميږي چې د حق منلو ته تيار نه يئ ولې چې وايئ يوازې اسمان ته په تلوصبرنه كوو بلكې لازم دي چې د خداے پاک لخوا يو ليک  هم درته راوړم، خودا منلې شوې خبره ده چې كه ليک مې هم راوړو نو بيا به مې هم نه منئ او تاسو په څرګنده وويل چې كه  دغه ټول كارونه ترسره كړې نو بيا هم ايمان نۀ  راوړو.  نو ښه ده بيا پوه شئ چې د دې ضـديت او دښمنۍ نتيجه  به د عذاب او مصببت نازلېدل وي او تاسو به په دې پروګرام سره د الهى عذاب حقدار او مستحق.وګرځئ ستاسو د ټولو پوښتنوځواب د خدا‌ے پاک په دې وېنا كښې رالنډوم چې فرمائي:

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ " ووايه چې زۀ هم ستاسو په شان بشر يم او د خداے پاک لخوا ماموريت لرم چې د خداے پاک احكام بيان كړم"(كهف    ١١٠ ايت)؛فصلت ٦ ايت )

 زما نښه هم هغه  څه (قران او معجزې) دي چې خداے پاک راته راكړي دي او زۀ خداے پاک ته حكم  نۀ شم كولې او نۀ ستاسو د (بې ځايه) غوښتنو د پوره كېدو لپاره  هغه مسؤليت ته اړ كولې شم.(٣)

د ابوجهل غوښتنه

ابوجهل وويل: مګر داسې نه ده چې  څنګه  ته خيال كوې، د موسى قوم وغوښتل چې موسی دې هغوي ته خداے وښئ؛ نو خداے په هغوى عذاب نازل كړ او په تندر يې وسوځول؟                                      

پيغمبر اكرم (ص): ولې نه، همداسې ده.                               

ابوجهل: مونږ د موسى تر قومه اوچته غوښتنه لرو مونږ وايو هيڅ كله به درباندې ايمان رانه وړو خو دا چې خدا‌ے او فرښتې حاضرې كړې؛ نو پدې خداے  ته ووايه چې مونږ وسيځي او ختم مو كړي          .  پيغمبراكرم (ص):ايا د حضرت ابـراهيم (ع) داستان مـو نۀ دے اورېدلے چې د ملكوت مقام ته لاړ او خداے پاک د هغه د سترګو نظر دومره تيز كړ چې په زمکه يې د خلقو پټ او ښكاره كارونه ليدل په دې ترڅ كښې يې يوه ښځه او سړے وليدل چې زنا يې كوله  هغه ورته ښېرې وكړې  او هلاک شول .

دغه شان يو بل سړے او ښځه يي هم په دې حال وليدل او هغوي ته يې هم ښېرې وكړې او هلاک شول خداے  پاک ورته وحي وكړه، چې ښېرې مۀ كوه د دنيا اختيار زما دے نه  ستا، ګناهګار بندګان درې  حالته لري:                                                                   

الف_ توبه وباسى او زۀ يې بخښم.                                        

ب_ د هغه په راتلونكي نسل كښې يو شمېر مومنان وي چې هغۀ ته د هغۀ د مومن نسل په خاطر موقع وركوم او بيا پرې عذاب رالېږم او  له  دې دوو بڼو نه بغېر؛                                                        

ج_ د هغوى لپاره  مې ستا له تصوره اوچت ډېر لوے عذاب ساتلے دے.                              

اے ابوجهله!له همدې امله خداے پاک تا ته هم موقع دركړې ده چې ستا په نسل كښې به د"عكرمه" په نوم يو مومن پېدا كيږي. (٤)          

د قرېشو مشرکانو د خداے د ګران رسول (ص) د دغو روښانه، مدللو او منطقي خبرو هيڅ ځواب و نه لرۀ او په ځاے د دې چې ايمان يې راوړے وې د تورونو، بهتانونو او ستغو سپورو  ويلو سره له هغه ځايه لاړل.

* * * * *

ومو ليدل  چې په مناظره كښې د پېغمبراكرم (ص) د بحث مقابل لورے سخت او ضدى دښمنان وو، رسول اكرم (ص) په  زغم  د هغوي خبرو ته غوږ ونيوۀ او په پوره وقار يې ځوابونه ورکړل، او په  اّزاد بحث كښې يې په سمو دلائلو او غوره طريقې سره په هغوي حجت تمام كړ، چې همدا د اسلام اخلاقى او منطقى دود دے

يادښتونه

١- د قران مجيد په سوره فرقان (٧ ايت) سوره اسراء(٩٠ -٩٥ ايتونه) او سورهْ زخرف (٣١ ايت)  كښې دې قيصې ته اشاره شوې ده.

٢- دلته حضرت امام حسن عسكرى (ع) وفرمايل، چې د رسول الله (ص) دا وېنا د سورۀ زخرف د ٣٢ ايت مضمون ته اشاره ده.

٣-  اوس زمونږ په دور كښې هم دا خبره ډېره نامعقوله ده چې خلق دې له يو افسر، وزير، والى (ګورنر) او داسې نورو چارواكو نه دا وغواړي چې مونږ به دې هله منو، چې د ملک ولسمشر يا وزيراعظم راولي چې ستا تصديق وكړي.(ژباړن)

٤-  په دې باب (طبرسى احتجاج ١/٢٦-٣٦) ليكى: عكرمه بن ابوجهل د رسول اكرم (ص) يوسخت دښمن  ؤ د مكې له فتحې وروسته وتښتېد او بالاخره په مدينه منوره كښې د حضوراکرم (ص) په خدمت كښې حاضر شو او اسلام يې ومنۀ  او دومره  مقام يې پېدا كړ، چې رسول الله د "هوازن" قبيلې د صدقو د راټولولو مامور كړ او بالاّخره په "اجنادين" يا "يرموک" جنګ كښې شهيد شو (سفينه البحار ٢ ټوک، ٢١٦ مخ)

نوې چپې

 

نوې چپې

 

(ناول)

(پنځمه برخه)

 

 

ليک: ارواښاد حمزه بابا

 

.........  په تېر پسې

 

حليمه: (( ما ځواب درلېږلے ؤ، چاې د وخته تيارې وې خو تاسو راويښېدئ نه نو.))

اکبر خان: (( ادې بېګا ډېر زيات خوب راتۀ ، وس به چاې وڅښو.))

حليمه: (( ګل اندامې ورشه د دواړو وروڼو لپاره چاې راوړه )) ګل اندامه ښکته لاړه او حليمې د خپلو خبرو سلسله جاري وساتله (( نو بچے شکر دے چې خداے زما له بچي سره روغ جوړ له عظيم خان نه راوستے، اوس مې ستا خور سره د صفيې خبرې کولې، که هغه دلته وې نو ګلرخ به ورسره خوشحاله وه.))

سليم: (( هو ترورې ما ته اکبرخان ويلي دي چې په پېښور کښې ده. ))

حليمه: ((  ما دې خور ته ويل چې صفيې د کاپيرانو سبق ويلے دے. )) په دې خبره ټولو اوخندل. اکبر خان په دې موقع د ګلرخ مخ ته اوکتل هغې هم ده ته کتل، د دواړو سترګې مخامخ شوې او د هر يو په سترګو کښې د بل لپاره نوے پېغام او څه پاريدلي غوندې تاثرات وو. اکبر خان محسوس کول چې د ګلرخ هغو کږو کږو بڼو چې له مستۍ نه يې اسمان ته کتل د هغۀ د زړۀ سم سم اويشت. په يوه لمحه کښې د هغې دويو معصومو سترګو د پاکې مينې يو ښکلے عنوان څرګند کړ. د هغې په تندي يوه داسې رڼا وګرځېده چې د اکبر خان په زړۀ کښې څه نوې غوندې روښنائي پېدا شوه. سر يې زنګون په خوا کښې ښکته کړ او د وېښتو يوې ښکلې لړۍ له پلو نه سر راووېست او د هغې د اننګې بلا يې واخېسته.

سليم: (( دا ټول د اکبر خان قصور دے. ))

حليمه: (( هو کنه بچيه، خو ستا په خور کښې هم د صفيې ځينې خويونه شته. ))

سليم: (( رښتيا! ! هغه کوم دي. ))

حليمه: (( وس يې يوه ورګه ونيوه، ما ورته وويل چې په خاوند به ګرانه يې نو وې ويل چې دا دغه دي، څه دې ورته ويل بچې! )) ګلرخ مسکۍ شوه، د شرم سرخي يې په اننګو وګرځېده او سر يې ښکته کړ.

ګلرخ: (( توهمات )) په دې خبره سليم بيا په خندا شو، اکبر خان هم ورسره په خندا کښې ملګرتيا وکړه.

سليم: (( ګلرخ هسې کم عقله ده، هغه په څه پوهېږي، تا بالکل رښتيا ويلي دي. په ټولو قامونو کښې څه نه څه توهمات وي او د هر يو څه نه څه بنياد هم وي. په هغه کښې ځينې ځينې خو بالکل وهم وي او ځينې ځينې د رښتياؤ اړه هم لري.))

اکبرخان: (( چې نوم يې توهم وي نو د رښتياؤ اړخ يې لا کوم پاتې کېدې شي؟ ))

ګلرخ: (( لا له هسې د ترور بي بي ملګرتيا کوي اوس به د دې لپاره هم ارو مرو څه فلسفيانه ځواب ځواب پېدا کوي.))

حليمه: (( تۀ کسه چې اکبر خان هم ورسره ملګرے شو. دغه شان د صفيې ملګرتيا هم کوي.))

سليم: (( ورسره ملګرے دې شي کنه زۀ وايم چې دا ټولې خبرې کومو ته چې مونږ د ښځو مسئلې وايو کټ مټ غلطې نۀ دي.))

ګلرح: (( په څه غلطې نۀ دي؟ ))

سليم: (( نورې خبرې خو پرېږدئ دا يوه د ورګې قصه به واخلو )) اکبرخان په زوره اوخندل.

حليمه: (( ولې بچيه په څه پورې دې اوخندل.؟ کسه کنه چې سليم ته کسي او خاندي )) سليم هم مسکے مسکے کېدو.

سليم: (( اکبر خان ځکه خاندي چې زۀ بيګا لږ غوندې ورګو تنګ کړے وم.))

اکبرخان: (( د عظيم خان د بوسو له کوټې نه ورسره يو څو اوږې ورګې راغلې وې.)) ګلرخ سر ښکته کړ اويوه لطيفه سندريزه خندا يې وکړه. په دې کښې ګل اندامې چاې او سامان راوړ او په سټول يې کېښود. اکبر خان ورته خپله کرسۍ نزدې کړه اوس هغه ګلرخ ته مخامخ کښېناست. ګلرخ له شرم نه نيم ډډې غوندې شوه خو مخ يې پوره پوره ونۀ ګرزوۀ. اکبر خان اګۍ او پراټې سليم ته ورمخکښې کړې او بيا يې پيالۍ ډکې کړې.

اکبرخان: (( ښه نو د ورګې خبره دې کوه کنه. ))

حليمه: (( پرېږده وس بچيه، ورګه دې ورکه شي خپلې چاے وڅښئ.))

سليم: (( خېر دے ترورې مونږ په سبا نهرې خبرې اترې کوو.))   

حليمه: (( رښتيا دې وويل، صفيې به هم ډېرې خبرې کولې چې ما به ورته وويل چې د خوراک په وخت خبرې ښې نه وي نو ويل به يې چې د هضم لپاره ډېرې ښې وي او د نن پرون دغه هم دے... ګل اندامې څه ورته وائي هغه ميرات مې بيا هېر شو.)) ګل اندامې د سليم په مخکښې له شرمه هيڅ او نه ويل شول سر يې ښکته شو.

اکبر خان: (( فېشن ))

حليمه: (( هو بچيه پېشن پېشن )) سليم او اکبر دواړه په خندا شول.

سليم: (( خېر ډېر کم خلق به داسې وي چې هغوي ورګه نيوې شي. د ورګې حس له ښاپېرک نه څه کم نۀ دے نو کوم خلق چې د ورګې غوندې چالاک او محس شےنيوے شي نو پوه شه چې د هغوي حس به له ورګې نه هم تېز وي.))

ګلرخ: (( نو لاله تا بېګا ورګې اونيوې شوې؟ ))

سليم: (( يوه هم نه ))

اکبر خان: (( نو بس تۀ هم محس او چالاک نه يې، او نۀ دې دا نظريه صحيح ده او نۀ په خپلې ناوې ګران يې. ))

حليمه: (( نه بچيه! دا خبره خو د ښځو لپاره ده، د سړيو لپاره نۀ ده. که کټمل وې نو سليم به نيولے ؤ. هغه خو ورګې وې او ورګې هم ښځې وي. )) دا خبره حليمې څه په داسې ساده انداز کښې وکړه چې ګل اندامې ته هم خندا ورغله. هغې خپل پړونې مخ ته ونيوۀ. د اکبر خان له خولې نه په خندا خندا کښې د چايو يو څاڅکے هم پرېوتۀ. ګلرخ هم په خندا خندا کښې اکبر خان ته وکتل، د هغۀ له وښکي نه چاې په زنه رابهېدلې وې او اوس لګيا ؤ هغه يې پاکولې.

اکبرخان: (( ښه ادې نو کوم سړے په ښځه ګران وي )) سليم مسکے مسکے کېدۀ او د حليمې د خبرې د رد عمل د ختم کېدو په انتظار ؤ.

سليم: (( تاسو زما خبره ولې تالا کړه؟ غوږ خو راته کېږدئ ))

اکبرخان: (( ښه ده وايه خو دا چاې به درته سړې شي.))

حليمه: (( صفيه هم چاې سړوي او بيا يې څښي. ))

سليم: (( هو ډېرې تاودې نقصاني دي.... ښه نو ما درته ويل چې د ورګې حس د ښاپېرک په شان قوي وي او کوم خلق چې ورګه نيوې شي د هغوي حس به له ورګې نه هم زيات قوي وي. ))

اکبرخان: (( اے ورځه ومې منله چې حس به يې له ورګې نه زيات قوي وي خو تۀ له دې نه ثابتوې څه؟ ))

سليم: (( له دې نه دا ثابتوم چې د کومې ښځې خس تېز وي نو له هغې سره د هرې خبرې پوره پوره احساس وي او هم دغه وجه ده چې هغه د خپل خاوندپه احساساتو باندې ډېره ښه پوهېږي. په داسې حال کښې به هغه د خپل خاوندد جذباتو پوره پوره  لحاظ ساتلے شي او په دې وجه به هغه په خپل خاوند باندې ګرانه وي. نو د ترور بي بي خبره ثابته شوه چې د ورګو ښکارزنه په خاوند ګرانه وي. څنګه؟ )) اکبر خان مسکے شو د ګلرخ د دې احساس په وجه چې وس به اکبر خان هغې ته وګوري  سر يې ښکته کړ.

ګلرخ: (( ومو ليدل چې د فلسفې له ګوډي نه يې درته روغه جوړه نظريه راووېسته؟))

اکبرخان: (( سليم سره د فلسفې ټکسال دے چې په ناروا پورې ونښلي روا ترې جوړ کړي. ))

ګلرخ: (( ښه دا مې ومنله خو دا ووايه چې کارغۀ غږ وکړي نو دا ښځې ولې وائي چې د ښو زېرے وکړه.)) کارغۀ په څه پوهېږي؟ ))

اکبرخان: (( وس جوړه کړه د دې لپاره هم څه فلسفيانه نظريه چې واورو.... )) سليم له پيالۍ نه د چايو يو ګوټ وکړ او بيا په فکر کښې لاړ. اکبر خان د تپوس په نظر ګلرخ ته وکتل. دا ځل يې د ګلرخ نظر د يوې ښې شېبې لپاره استقبال وکړ او بيا يې سر ښکته کړ. دواړه زړونه لحظه په لحظه يو بل ته نزدې کېدل، غېريت او تکلف کډه په سر وو.

ګلرخ: (( لاله لګيا دے د فلسفې په ګوډي کښې د کارغۀ د اواز نظريه لټوي.))

اکبر خان: (( ما ورته د ځواب لومه تياره کړې ده، شابه کنه ولې چپ شوې. ))

سليم: (( هن؟ ځه؟  خېر صبر وکړه زۀ د کارغۀ د اواز د توهم په حقله د دې مقدمات لټوم چې بنياد يې معلوم شي. ځواب به په خپله اوشي.))

ګلرخ: (( بنياد يې بې علمي ده نور څه دي؟ ))

سليم: (( د بې علمۍ هم څۀ نه څۀ بنياد وي. ))

اکبرخان: ((زمونږ ورته حاجت نشته )) او له دې سره په خندا شو.             

سليم: (( تاسو ما پرېږدئ چې زۀ .......))

حليمه: (( اوشوه بچيه! دومره پکر مۀ کوه د کارغه بې شرمه دې رنګ ورک شي چاې دې سړې شوې خو صفيه بچۍ مې سړې چاې څښي ځکه چې دا د نن پرون دغه دے ..... يره خو بيا مې له پکره اوت.))

ګلرخ: (( فېشن ))

حليمه: (( هو، پېشن ))

سليم: (( خېر نور بيا سهي چې دا چاې وڅښو. ))

اکبرخان: (( پړ شوې که نه؟ ))

سليم: (( نه پړ نۀ يم فی الحال که دا نظريه زما فکر ته رانغله نو د دې دا مطلب نه شو چې د دې توهم به څه بنياد نه وي. صبر وکړه را به شي.)) دا يې وويل او پياله يې نسکوره کړه.

حليمه: (( وئ بچيه! نورې اوڅښه، تا خو هيڅ و نه خوړل.))

اکبر خان: (( کارغه ترې وتښتول. ))

سليم: (( راځه چې ځو بهر ته. ))

حليمه: (( بچيه! بس؟ ))

سليم: (( هو ترور بي بي . ګلرخ خورکې! تۀ ناسته اوسه. ))

اکبر خان: (( ادې وړه بي بي درنه خفه نه شي.))

حليمه: (( ولې به خفه کيږي، دا ټوله خونه خو به ورلوګے کړم، خو چې تا نه سليم خفه نۀ شي.))

اکبر خان: (( عظيم خان خفه کړې وه خو شکر دے چې هغه خفګان د ډېر لږ ساعت لپاره وه )) حليمې په اننګي ګوته کېښوده

حليمه: (( وئ عظيمه! د ږيرې هډ دې په خوله شه داسې هم څوک کوي؟ بچيه اکبر خانه ولې درنه ژوندے پاتے شو؟

اکبر خان: (( د بړوان صاحبزاده مې نۀ شو خفه کولې.))

حليمه: (( دا دې هم ښۀ وکړل بچيه! هغه ګل نظيم ته يې چې ښېرې کړې وې تر اوسه يې سر تندے نۀ لګي. ښه ده ورځئ بلا مو واخلم.)) دا ځل سليم مخکښې شو او اکبرخان ورپسې شو. د ګلرخ نظر له اکبر خان سره سم جلب اونښلوۀ، د ګل اندامې ورته فکر شو. ګل اندامې د دنيا ډېرې تودې سړې ليدلې وې، خاوند يې د شيعه ؤ په جنګ کښې مړ شوے ؤ او اوس يې له يو زوے سره کنډتون کوۀ. هغې د ګلرخ په سترګو کښې د پاکې مينې رڼا اوليده، مسکۍ شوه او له ځان سره يې سر اوخوزوۀ. د ګلرخ نظر تر هغه له اکبرخان سره وۀ چې سر يې په پوړو کښې په ښکته پنا شو. خولې ته يې رومال ونيوۀ او اسوېلې ښکالو يې په رومال راحصاره کړه. اکبر خان او سليم چې حجرې ته اورسېدل هلته ورته د نازيان يو ملاتړلي سړي انتظار کوۀ.

شېراحمد: (( ملکه دا سړے له نازيان نه راغلے دے، ارمګ ملک رالېږلے دے، نامه يې سنجاب ده.))

اکبرخان: (( هر کله راشه. ))

سنجاب: (( خوار مۀ شے هر کله اوسې. ))

اکبر خان: (( شېراحمد ماما مېلمه لپاره خو چاې.......))

سنجاب: (( نه ملکه شېر احمد ماما خو د چايو ډېر ټينګ ست راته وکړ خو ما چاے د عظيم خان په ځاے کښې څښلي دي. ))

اکبر خان: (( خېر خو وۀ څۀ رنګه دې پېښه راوکړه؟))

سنجاب: (( مګ ملک له سليم خان نه خبر شوے ؤ چې عظيم خان ولجه کړے دے. تا ته به معلومه وي چې له مونږ غلجي سره لوخے دے. ( لوخے د پښتنو يو رواج دے چې د يو قام سړي د بل د يو سړي په کلي کښې پسۀ يا ګډ حلال کړي. نو بس هغه يې د حفاظت ضمانت ګڼلے کيږي. بيا په هغه قام کښې بې خطرې تګ راتګ کولې شي.)  او له مورګې پورې ورسره مونږ دوه کسه بدلګه هم راغلي وو. زۀ يې عظيم خان ته راولېږلم چې زمونږ د غلجو دا خان دې په څه ولجه کړ. خو هلته خبر شوم چې سليم بېګا اکبر خان په زور ترې خلاص کړے دے. په زړۀ مې رڼا شوه.))

سليم: (( ملک ته زما سلام ووايه او پس له سلامه دا چې عظيم خان سره مونږ روغه وکړه، فکر دې نۀ کوي.))

سنجاب: (( هغه به روغه کله ومني، تاسو ته مګ نۀ دے معلوم؟

سليم: (( ما ته معلوم دے خو د بړوان صاحبزاده او نور ملايان په مېنځ کښې دي، له داسې بزرګانو نه به مخ ګرزول ښۀ نه وي. ))

سنجاب: (( ښه شوه زۀ به ورته ووايم. خو هغه چرته سړېدۀ په ډاګه ډاګه يې ځان واهۀ. )) سليم مسکے شو.

سليم: (( د هغۀ هم دغسې خوي دے. اکبر خانه څه به درته وايم ډېر مېړنې سړے دے. ))

اکبرخان: (( ما يې هم نوم اورېدلے دے. خېر تۀ ورته دا ځواب وکړه که بيا څه ويل نو سره خبر به شو. ))

سنجاب:  (( زۀ به ځم هغه به زما لار ګوري. ))

اکبرخان: (( شنواريه نن خو زمونږ مېلمه يې صبا به يو سړے هم درسره کړم.))

سنجاب: (( ډېره ښه ده حصار به شم.......)) هغه ورځ سليم له اکبر خان سره بهر تېره کړه. د خپلې ګوندې په نورو کلېو وګرځېدۀ، سليم موقع په موقع يو څو رباعيانې هم وليکلې. د هغۀ شاعرانه تخيل په تيراه کښې نوې نوې نظريې پېدا کړې. چې ماښام ته واپس راغلل شېراحمد ورته مخې ته راغے.

شېراحمد: (( د غظيم خان مور راغلې وه )) سليم حېران غوندې شو

اکبرخان: (( د څه لپاره راغلې وه؟ ))

شېراحمد: (( وائي چې له وړې بي بي سره وينم، ))

اکبرخان: (( په وړه بي بي يې کوم مخ پرې اېښے دے، په کومو سترګو به ورسره ګوري؟

سليم: (( په دې حرج څه دے؟ او بيا هغې غريبې خو زمونږ په سر وهل هم خوړلي دي.))

اکبرخان: (( د مار مور هم ماره وي ))

سليم: (( دا مثال د بني آدمو په نسبت اکثر غلط ثابتيږي، هغه ډېره نېکه ښځه ده، ضرور دې زما خور ورسره وويني.))

شېراحمد: (( ما تر اوسه په خپل کالۀ کښې حصاره کړې ده بس تاسو ته مې کتل. ))

اکبرخان: (( له وړې بي بي سره يې د ليدو مطلب څه دے؟))

شېراحمد: (( يو پنډوکے غوندې ورسره دے وائي چې وړې بي بي لپاره مې څه راوړي دي.))

اکبر خان: (( خداے خبر چې څه يې راوړي دي؟ ))

دوام لري نور بيا.........................

 

د ميرمن کلتوري ټولنيز بهير د غونډې رپوټ

 

د ميرمن کلتوري ټولنيز بهير د غونډې رپوټ

خاطره اسحق زۍ

 

 

       د ميرمن کلتوري  ـ ټولنيز بهير نه دیرشمه اونيزه غونډۀ د ديارلس سوه اته اتياوم لمريز کال د وري د مياشتې په پنځلسمه نيټه د يو شمير خويندو په ګډون سره د استقلال ليسې په وړوکي تالار کې د راحلې نوري په وياندويې جوړه شوه په سر کې د  د ميرمن کلتوري  ـ ټولنيز بهير فعالې غړې ګرانې خوراغلې طوبا ندا د خداے بخښلي پلار اروا ته د دعا لاسونه پورته شول او ارواښاد ته له پاک خداے نه دجنت فردوس او تکړه ليکوالې او شاعرې ندا ساپۍ او د دوی درنې کورنۍ ته د جميل صبر غوښتنه وسوه.

       ورپسې خاطرې اسحق زۍ د تيرې اونۍ رپوټ ولوست او د بهير غړو په رپوټ باندې خپل نظرونه بيان کړل د تل په شانې بيا د بهير د فعاليتونو او يا کاري برخې په اړه خبرې وشوې چې راحلې نوري د بهير د ويب پاڼـې  ته د خويندو له خوا د مطالبو د برابرولوپه اړه خبرې وکړې او وي ويل که څه هم چې څه موده مخکې پاڼه مخ پر پياوړتيا وه خو په دې ورستيو کې يو څه کمزورې ښکاري ورپسې خاطرې اسحاق زۍ هم د راحلې نوري د خبرو په پخلي سره وويل په ريښتيا هم پاڼه د نوي کال راهيسي ډيره کمزورې ده او هيڅ ډول معلوماتي توکي ندي پکې ډير شوي سولې نيازۍ د خبرو مزۍ وغځاوه او زياته يې کړه چې پاڼه ځکه کمزورې ده ځکه چې د نوې کال پر له پسې رخصتيو زمونږ په کاري برخې يو څه اغيز ه کړې وه  خو له دې ورسته به پاڼه بيرته په ښکلو توکو رنګينه شي .

     دويمه برخه چې کره کتني ته ځانګړې شوې وه دخاطرې اسحق زۍ يو نظم کره کتنې ته وړاندي شو.او د بهير حاضرو غړو د خاطرې اسحق زۍ نظم وستايه او وي ويل چې ډير ښه نظم ؤ او مونږ کومه نيمګړتيا نه پکي وينو.

     دريمه برخه چې د مشاعرې وه راحلې نوري د رحمان بابا د يو شعر په ويلو سره پيل کړه ورپسې خاطرې اسحق زۍ ، سولې نيازۍ ، نظيفې نيازۍ ، تورپيکۍ او سپوږمۍ  په خپل وار سره شعرونه ، غزلونه ، او نورې ليکنې ولوستلې او د غونډې په ورستيو شيبو کې  د غونډې ميلمه نظير احمد نظير د ښځو په اړه يو ډير ښکلی شعر ولوست چې د بهير د غړو له خوا ډېر وستايل شو  او له هغه نه غوښتنه وشوه چې خپل شعر د بهير د کاري ډلي ته ورسوي څو په پاڼې کې خپور شي او غونډه د ماسپښين پر څلورو بجو پايته ورسيده

د انټرنټ (نړيوال جال) لنډه تاريخچه

 

د انټرنټ (نړيوال جال) لنډه تاريخچه

 

 

 

انجن‍ئير رياض احمد عابد (ناروے )      

 

د انټرنټ تاريخچه د امريکې د دفاع په وزارت کې د١٩٦٠ په لسيزه کښې پيل شوه، دا هغه وخت و چې سوړ جنګ د اوج په لور روان و او نړۍ په دوو قطبونو ويشل شوي وه. لويديز چې د هغو په ســر کښې امريکا وه ډير کوښښ کوۀ چې د ختيځ بلاک نه ډير پرمختګ وکړي هغوې هغه څه وکړل چې ختيځ بلاک يې فکــر هم نه شـــو کولې.

د امريکې د دفاع وزارت ډېر څيړونکي په دې ګمارلي وو چې څيړنه وکړي داسې يو اړيکېز سيستم (Communication system)  جوړ کړي چې د اېټم بم د بريد په دفاع کښې ترې کار واخستل شي. ډېرو وتلو څيړونکو انسټيټوټونو او پوهــنتونوته چې په ســر کښې يې راند (RAND) او ميل (MIL)و دا کار ورکړل شو تر څو داسې يو د ډيټا جال (Datanet) جوړ کړي چې د دفاع وزارت يې غوښتنه کړې وه.

په ١٩٦٤ ع کال کښې پاول بيرن چې په راند کښې يې کار کوۀ په دې بريالےشو داسې يوه قاعده (Method) جوړه کړي چې ډيټا په هماغه موجود ټيلې نټ کښې له يوه ځايه بل ځاےته وليږي او خپل دې نظر ته يې د پيکټ سويچنګ Packet switching نوم ورکړ. دې عمليې به تل د ليږلو له پاره هماغه يوه لاره نه غوره کوله بلکه هغه لاره باندې چې به دا معلومات (data)لېږل کــيده چې له اوله يې چا وړاندويــنه نه شــوه کولای. داسې په لسګونو لارې وې چې دا معلومات ليږل کيدی شي يعنې له الف څخه تر بې پورې په څو لسګونو لارو تللے شی.

ارپانټ ARPANet:

د انټرنټ د پر مختګ جال يا شبکه. د دې نويو معلوماتو د شته والی په نظر کې نيولو سره په ١٩٦٩ ع کال کې ارپانټ جوړ شــو. دې نټ کوم مرکزيت نه درلود ځکه کيدې شو چې د بل لوري د اېټم بم هدف ګرځيدلې وی. د دې جال هرې برخې يو شان ړومبيتوب درلود، او بايد داسې جوړ شوې وې چې که يوه برخه يې له کاره وغورځي نو، نور جال خپل کار په سمه توګه تر سره کړي. دا يو ازمايښتي جال ؤ چې له دې لارې دولت غوښتل هغه څيړونکي چې د دفاع د وزارت له پاره کار کوي يو د بل سره ونښلوي او هغه څيړونکي مرکزونه چې د دې هدف له پاره کار کوي يو د بل سره معلوماتو ليږلي او واخستلی شی، خو دا جال ډير زر د يو بريښنائي (الکټرونيکی) پوسټ په لور وڅرخــيد، او د خپل اصلي هدف څخه بلې خوا ته ولاړ. له دې سره ســم نورو پکاروونکو ډلو لکه پوهــنتونونواو ملکي څيړونکو اسټيټيوټونو ته هم دې جال ته د ننوتلو او کارولو اجازه ورکړل شــوه. له دی څخه وروســته ځينو اروپايي هيوادونو ته هم چې د امريکې حکومت ته نزدې وو دې جال ته د ننوتلو اجازه ورکړلې شـــوه.

انټرنټ او د هغه پراخيدل:

 

د ١٩٧٠ ع په لســـيزې کې ارپانټ ډير په چـټکۍ سـره وده وکړه.ډير داسې خدماتي کارونه لکه په جال کې کانفرانسونه د ځـــينو ذکي او پوهـــو زده کونکو د زيار او هلو ځلو په پايله کې جــوړ شـــو. هغه پوځي برخه چې د دې جال چې دا ټول کار ورته پيل شــوی و د نورو له پاره ډير لږ په زړه پورې وګرځيد. په ١٩٨٣ ع کال کې دا برخه د دې بلې (اين اس ايف نټ NSFNET ) څخه جلا شــوه او د ميل MIL نټ په نامــه و نومول شــوه. د امريکې ملکي څيړونکو د دې جال (اين اس ايف نټ NSFNET ) د پرمختګ او پراخوالی کار په غاړه واخېست.

د ١٩٨٠ ع په لسيزه کې د ارپانټ ARPANet د ماډل دکارولو د پايلې څخه نوي ډيټاجالونه جوړ شول. په ١٩٨٩ ع کې دا ټول د ارپانټ سره يو ځاے شول  او يو نوی نوم انټرنټ (Internet) جوړ شو. دوه کاله وروسته په ١٩٩١ع کال کې دا جال (انټرنټ) د عامو خلقو د کارولو له پاره پرانستل شـــو. د اين اس ايف نټ هغه برخو څخه پرته چی د عامو خلقو پر مخ اوس هم تړلي دي يوازې او يوازې د پوځی کړو وړو لــه پاره کارول کيږي.

د انټرنټ تجارتی کول:

اين اس ايف نټ NSFNET او نورو سيمه ايزو انټرنټ برابرونکو ټولو يو شمير قوانين درلودل چې ډير سخت وو يعنې يو سړي کولې شو يو څيز په دې مزو کې وليږي او په ځــينو وخــتونو کې دا هم بايد معلوم شوې وې چې څوک يې چاته څه ليږدوي. په وړومبيو وخــتونو کې يوازې د هغو ټرافيکو په هکله خبرې وې چې غير تجارتي وی. د وخت د تيريد سره انټرنټ کې د عامو خلقو د کارولو له پاره هم په کار پيل وشو چې دوئ ته هم بايد دا حق ورکړې شي چې د دې نوې ټکنالوجی څخه کار واخلي، نو همدا وه چې انټرنټ د تجارتي کارولو له پاره هم ازاد کړی شو او دوې هم د انټرنټ پورې ځان ونښلو.

 

نن ورځ تقـــريباً تجارتي څانګې د FoU برخه په انټرنټ کې نيولئ ده، وده يې له اندازې ډيره ده او خوښونکي يې هم د نړۍ په کچه شميرل کيدې نه شی. د CIX اورګانيزيشن (Commercial Internet Exchange) تقريباً د نــړی ټول هغه د انټرنټ برابرونکي چی نن ورځ موجود دي سره نښلوي.

اداره او ملکيت:

ډير خلک به ښايي دا پوښتنه وکړي چې د انټرنټ خاوند څوک دے؟ او څوک به يې د چلولو دنده په غاړه لـــري؟ په حقيقت کی هيڅوک هم د ټول انټرنټ خاوند نه دے او نه داسې څوک شـــته چې ټول مسـوليت يې په غاړه ولــري.  هـــو: داسې کسان او يا ادارې شــــته چې د انټرنټ د يوې کوچنۍ برخـې خاوندان دي او مســؤليت يې په غاړه لـــري او نورو ته انټرنټ برابروي چې ورڅخه کار واخلي، او ځينې فايلونه او نور شيان په خاصو کمپيوټرونو کې کيـږدي تر څو په نورو ځايونو کې يې خلق و کتلې او وکارولې شي.

د انټرنټ برابرونکی يا Internet Service provider اکثره وخت خپل infrastructure لري او يا يې د نورو څخه کرايه کوي ، نو له همدې کبله ده چې ووايي انټرنټ برابرونکي د انټرنټ د يوې برخې خاوندان دي او د همدې کوچنۍ برخې مسـؤليت په غاړه لري.

 

 

امريکايي ځواکونه د افغانانو د عيسائي کولو کوشش کوي

 

امريکايي ځواکونه د افغانانو د عيسائي کولو

کوشش کوي

 

 

 له الجزيرې تلوېزيون څخه په خپاره شوي يو رپوټ کښې راغلي چې  په افغانستان کښې مېشت امريکايې ځواکونه اوس هڅې کوي چې د انجيل پښتو او دري چاپ شوي  کتابونه په افغانستان کښې ووېشي کړي.

امريکائي جنرل  ګېري هينسلي Gary Hensley په ثبت شوې يوه موعظه کښې خپلو پوځيانو ته وائې چې دوي د حضرت عيسی (ع) پيروکار دي، نو دوي مسوليت لري، چې د هغه لپاره شاهدي ورکړي . په فلم کې سرتېري په دې بحث کوي چې څه ډول په خلقو کښې په  محلي ژبو انجيلونه وويشي

امريکايي قومندان په دې ويډيو کښې وايي:

"The special forces guys - they hunt men basically. We do the same things as Christians, we hunt people for Jesus. We do, we hunt them down. Get the hound of heaven after them, so we get them into the kingdom. That's what we do, that's our business." .

(( ځانګړي ځواکونه د خلقو په نيولو او تعقيبولو پسې دي. موږ هم د عيسايانو په توګه همدا کار کوو، موږ د عيسی مسيح (ع) لپاره خلق تعقيبوو او ښکار کوو.  په دوی پسې د خداے تازی خوشي کړئ ترڅو دوي د خداے قانون ته راشي. دا هغه څه دي چې موږ يې کوو، او همدا زموږ کار دے ))

که څه هم د امريکائي ځواکونو مشر قومندان مايک مولن له الجزيرې سره په مرکه کښې ويلي چې دې د خپلو سرتېرو لخوا د عيسايت د تبليغ له هڅو نه دے خبر، خو په ويډيو کښې امريکائي سرتېري له خپل محلي مشر سره په دې اړه جدي خبرې کوي.

د امريکې د پوځي قوانينو له مخې، په دنده برحاله سرتېري نه شي کولې د نورو خلقو د دين د اړولو لپاره هڅې وکړي.

دا ويديو د امريکې د پوځ د يو پخواني غړي او اوس د مستندو فلمونو جوړوونکي بريان هيوز Brian Huges

لخوا يو کال مخکې ثبت شوې، او له هغه څخه الجزيرې ترلاسه کړې ده.‌ بريان هيوز په بګرام کښې څو ورخې له امريکائي سرتېرو سره تېرې کړې وې په بګرام اډه کې پښتو او دري انجيلونه ليدلي وو

د ويديو په يوه بله برخه کښې يو بل منځپوړی پوځي چارواکی جان وټ Jon Watt ښکارېږي چې د انجيل د درس په صنف کې وايي:

 

 

"I also want to praise God because my church collected some money to get bibles for Afghanistan. They came and sent the money out."

(( زه د خداے شکر ادا کوم چې زما کليسا په افغانستان کښې د انجيلونو لپاره يو څه پيسې راټولې کړې وې. دوی راغلل او پيسې يې هم راولېږلې))

د فلم ثبتوونکی بريان هيوز وائي دې نه پوهېږي چې دا انجيلونه به تقسيم شوي وي او که نه، خو دې باوري دے چې د پښتو او دري انجيلونه امريکايي سرتېرو په افغانانو کښې د وېشلو لپاره راټول کړي وو.جان وټ وائي دوی بايبلونه يا انجيلونه د تحفې لپاره خلقو ته ورکوي.

په فلم کښې داسې اشارې هم شته چې امريکائي سرتېرو تر دې مخکښې په عراق کښې هم انجيلونه کښې خلقو وېشلي وو.

په يو ځاے کښې، جان وټ وائي: ما يوه غالۍ واخيسته او بيا مې هغه سړي (غالۍ خرڅوونکي) ته يو انجيل ورکړ. ما ته په عراق کښې داسې معلومه شوه چې خلق د خداے د کتاب (انجيل لپاره) تږي دي.‌

:

 

د غلو سردار

 

د غلو سردار

مظفر خان - نوښار

 

ويل کيږي چې سلطان محمود غزنوي به د خلقو ډېر خيال ساتۀ د هغۀ دا عادت ؤ چې د شپې به يې نورې جامې واغوستې او په ښار کښې به ګرځېدۀ د خلقو حالات به يې معلومول چې په څه  حال کښې دي.

يوه شپه محمود غزنوي د شپې په زړو جاموكښې ګرځېدۀ يو ځاے يې يو څو کسان وليدل چي په يو ځاے يوې خوا ته روان وو محمود غزنوي هم ګامونه تند کړل ورنزدے شو فكر يې شو چي دا خلق غلۀ دي او يو ځاے ته د غلا لپاره ځي.

غلو محمود غزنوي وليدى چي د دوى پر خوا را روان دى وارخطا شول چي دا څوک په نيمه شپه زمونږ خوا ته را روان دے غلو خو محمود غزنوي نه پېژندۀ ځکه  يې پوښتنه ترې وکړه چې تۀ څوک يې ؟

سلطان محمود غزنوي وويل زۀ هم ستاسو په شان يو سړے يم.

د غلو فكر شو چي دې هم غل دے او د غلا په نيت راوتلے دے اوس نو غله بې غمه شول وروسته محمود غزنوي پوښتنه وكړه تاسو په دا نيمه شپه په كوم نيت ګرځئ؟

غلو ورته وويل د غلا په نيت.

محمود غزنوي وويل كه غلا كوئ نو داسې ځاے نه يې وكړئ چي ښۀ ډېر دولت مو لاس ته راشي او د ټول ژوند د پاره مو بس شي او بيا د غلا كولو ضرورت درته پېښ نه شي زما مشوره خو دا ده چي شاهي ماڼۍ ته به ورواوړو د هغه ځاے څخه مونږ لويه خزانه تر لاسه كولې شو.

غلو چي دا واورېدل ډېر خوشحاله شول د محمود غزنوي په زړۀورتيا يې اّفرين ووايۀ ورته يې وويل تۀ خو ډېر بهادر سړے يې ځکه چې له شاهي ماڼۍ نه غلا كول ډېر د همت او زړۀ ورتيا كار دے مونږ پر دغه خبره تا خپل سردار منو او ستا هر امر به په ځاے كوو مګر تا چې د شاهي خزانې د غلا كولو خبره وكړه دا ډېر ګران كار دے.

محمود غزنوي ورته وويل زۀ چي درسره يم له هيڅ شي نه مه ويريږئ هر مُشكل به مو اّسانه شي اوس ځانونه تيار كړئ شاهي خزانه به نن غلا كوو د دې مقصد د پاره به يو پلان جوړ کړو اوس دې هر يو خپل خپل كمال ووائي چي كوم خاص خاص صفت لري.

هر غل خپل يو يو كمال يادوۀ يو غل وويل زۀ دا كمال لرم چي په كوم ځاے کښې چي خزانه پرته وي ما ته د هغه ځای د خاورو نه د خزانې خوشبوي راځي په زمکه کښې پټه خزانه معلومولې شم.

دويم غل وويل زما كمال دا دے چي په تكه توره شپه كښي چي هر څوک يو وار ووينم بيا د هغه شكل راڅخه نۀ هېريږي د ورځې په رڼا كښې يې پېژنم.

دريم غل وويل زۀ دا خاص كمال لرم چي د سپيو په خبرو پوهېږم سپي چې غاپي زۀ پرې پوهېږم چي دوي څه سره وائي.

څلورم غل وويل زۀ دا كمال لرم چي د ماڼيو دېوالونه چې هر څومره پورته وي كه زۀ رسۍ وروغورځوم هغه به د ماڼۍ په دېوال كښې بنده شي بيا نو ماڼۍ ته ختل هيڅ ګران كار نه دے.

څلورو واړو غلو خپل خپل كمالونه وويل او چُپ شول وروسته يې محمود غزنوي ته وويل سرداره مونږ ټولو خو خپل كمالونه درته وويل اوس ته راته ووايه چي ته څه كمال لرې؟

محمود غزنوي وويل زۀ چې كوم كمال لرم هغه تر ټولو لوے كمال دے زۀ دا خاصيت لرم چې كوم وخت يو مجرم ونيول شي او په هغه باندې د مرګ سزا وخېژي جلاد هغه په دار خېژوي عين پر دغه موقعه كه زه خپله ږيره وښوزوم مجرم به له سزاڅخه خلاص شي او پرېږ به يې دي.

غلۀ ډېر حېران شول محمود غزنوي ته يې وويل رښتيا چي دا ډېر لوے كمال دے مونږ بايد هيڅ و نۀ ويرېږو.

بيا دوي ټول د شاهي ماڼۍ په خوا روان شول يو څه چې مخې ته لاړل يو سپے په مخه ورغے سپي پرې وغپل په دې غلو كښې كوم يو چي ويلى وو چې زۀ د سپيو په خبرو هېږم نورو غلو ورته وويل چي ته خو د سپيو په خبرو پوهېږې اوس راته ووايه دا سپى څه وايي؟

هغه غل وويل انډيوالانو سپي چې څه وويل زۀ هغه ته ډېر حېران يم كه تاسو ته يې ووايم نو زړۀ ته به مو و نه لويږي او فكر به كوئ چي دا سپے اوس رښتيا وائي كه دروغ زۀ خو خپله د سپي په ټوله خبره پوه شوم.

 نورو غلو ورته وويل زر راته ووايه  چې سپي څه وويل؟

دۀ ورته وويل سپے وائي په دې پنځو كسو كښې يو سړے باچا دے.

غلو او محمود غزنوي وخندل چي دا څنګه كېدې شي چي په موږ كښې يو باچا وي هغه غل ويل تاسو خاندئ مګر زۀ رښتيا درته وايم سپي دغه خبره وكړه چي په دغو کښې يو باچا دے.

غلو د خپل زړۀ د تسلۍ لپاره دا معنا وركړه چې شايد د سپي د وېنا مقصد دا وي چي دا پنځۀ غلۀ د شاهي خزانې د غلا كولو د پاره روان دي صبا به مونږ يو نه بلکې پنځۀ واړه باچهان يو. دوي دغه خبرې سره كولې چې شاهي ماڼۍ ته ورسېدل د دېوال څنګ ته ودرېدل دې غلو خپل ملګري ته كوم چې دا كمال درلود چي رسۍ په اول وار به د دېوال په سر ټينګوي وويل راشه كمال دې ښکاره کړه.

هغه د ملا څخه  رسۍ راخلاصه كړه د ماڼۍ دېوال ته يې وروغورځوله رسۍ په اول وار د دېوال په سر باندې په كنګره كښې بنده شوه دوي يو يو په رسۍ وختل او شاهي ماڼۍ ته ښکته شول اوس نو د دې بل غل د كمال ښکاره كولو وار دے كوم چي په زمکه كښې خزانه په بوي سره پېدا كوي هغه غل دستي په زمکه پرېوت په كومو كومو ځايو كښې چې شاهي خزانه پټه وه هغه يې ټول وشنل خزانه يې راووېستله په شا يې كړه او بېرته په هغه لار چې راغلي وو لاړل.

سهار لا نۀ ؤ چي دوي  له  ښار څخه ووتل او يو ځنګل  ته ورغلل هلته كښېناستېدل اوس هر يو غوښتل چې خزانه ووېشل شي او خپله برخه يوسي.

محمود غزنوي غلو ته وويل زۀ ستاسو سردار يم زما امر منل په  تاسو لازم دے زما مشوره دا ده چي اوس خزانه و نه وېشو كه مونږ خزانه ووېشو خپلې خپلې برخې كورونو ته يوسو نو دا غلا خو مونږ د باچا په ماڼۍ كښې كړې ده باچا چې په غلا خبر شي نوكوشش به كوي چې غل ونيسي كېدې شي سپاهيانو ته ووايي چې كور په كور تلاشي واخلئ كه مونږ خزانه كورونو ته يوړه نو د تلاشۍ په دوران كښې به له کورونو څخه راووزي سپاهيان به مو ونيسي نواوس پکار دي چې خزانه دلته په ځنګل كښې پټه کړو سپاهيان چې د خزانې په تلاش كښې ناكامه شي بيا به مونږدا خزانه راوباسو او تقسيم به يې کړو.

غلو د محمود غزنوي خبره ومنله وې ويل ته صحيح وائې مونږ د خپل مشر حكم خامخا په ځاے كوو.

ټولو اتفاق وکړو او هلته يې  زمکه وکنله او خزانه يې پټه كړه اوس هر يو په خپله لار روان شو په دې وخت كښې محمود غزنوي ورته وويل انډيوالانو زۀ په تاسو کښې ستاسو نوے ملګرے يم او يو هم نه پېژنم چې څوک  يئ او په كوم ځاے کښې اوسېږئ زۀ ستاسو سردار هم يم پکار دي تاسو ټول ما ته خپل خپل ځايونه راووښيئ چي په كومو كومو علاقو كښې اوسېږئ.

غلو هم خپل خپل ځايونه محمود غزنوي ته وروښودل وروسته يې رخصت ځينې واخېست دوي كورونو ته لاړل محمود غزنوي شاهي ماڼۍ ته راغے يو ګړۍ پس په ماڼۍ کښې شورماشور شو چي شاهي خزانه غلا شوې ده سپاهيانو د غلو د نيولو د پاره د ښار په لور روانېدل غوښتل چې محمود غزنوي هغوي ته د هغو څلورو غلو ځايونه وروښودل چې ورشئ دا خلق  ونيسئ غلا دغو خلقو کړې ده.

هغوي هم د باچا امر په ځاے كړ ورغلل او هغه غلۀ يې له كورونو څخه راووېستل لاس تړلي يې راوستل غلۀ حېران وو چې مونږ څه رنګه زر ونېول شو دا څه چل دے سوچونه فکرونه يې شروع کړل چې چا زمونږ چُغلي وخوړه؟  مونږ خو يې ونيولو خو زمونږ سردار و نه نيولې شو.

غله يې قاضي صېب ته وړادې کړل قاضي د شاهي خزانې د غلا په جُرم د غلو د وژلو امر وكړ غلۀ وار خطا شول يو او بل ته يې ويل كه زمونږ سردار اوس وې خپل كمال به يې ښکاره كړے وې ارمان چې له زمونږ سره نيول شوے وې اوس خزانه يوازې د دۀ شوه.

غلۀ يې د دار په لور روان کړل په دې وخت كښې د سلطان محمود غزنوي له خوا امر وشو چې د شاهي خزانې غلۀ دربار ته راولئ دوي كه كوم اخري ارمان لري هغه دې ووايي چي زۀ يې ور پوره كړم.

غله د محمود غزنوي دربار ته بوتللې شول  محمود غزنوي په تخت باندې ناست ؤ غلو سرونه ځوړند نيولي وو په دې وخت كښې يو غل محمود غزنوي ته تر سترګو لاندې وكتل دستي يې وپېژندو چې دا خو هغه زمونږ پنځم ملګرے دے. يو غل ته يې په غوږ كښې وويل انډيواله! بېګا چې سپي كومه خبره كړې وه هغه رښتيا وه چي په دې پنځو کسانو كښې يو باچا دے دغه سړے چې اوس په تخت باندې ناست دے دا هغه زمونږ د بېګانۍ شپې انډيوال دے.

دغه غله دا كمال درلود چې څوک په توره شپه كښې وويني هغه بيا په ټول ژوند د دۀ په ياد وي نه يې هېريږي.

دويم غل ورته وويل بې عقله څه وائې د شپې دې د سپي په خبره يقين وكړ له غل څخه دې باچا جوړ كړ اوس باچا ته غل وائې داسې معلومېږي لكه چې د مرګ له ويرې دې عقل كار پرېښود.

د محمود غزنوي دوي ته پام ؤ اخر يې غږ پرې وكړ تاسو دوه كسه يو د بل په غوږ وكښې څه سره وائئ؟

كوم غل چې محمود غزنوي پېژندلے ؤ هغه زر څو ګامه ورمخکښې  شو لاس په نامه يې محمود غزنوي ته وويل اے زمونږ سرداره مونږ ټولو خو خپل خپل كمال ښكاره كړ اوس به ته خپله ږيره كله ښوزوې هغۀ وخت به يې ښوزوې چې مونږ ټول په دار شو.

محمود غزنوي چې د غل خبره واورېده خندا ورغله او وې ويل تا خپل كمال ښكار كړ زۀ دې وپېژندم اوس ګوره زه هم خپل كمال ښكاره كوم ږيره درته ښوزوم ځئ تاسو ټول اّزاد يئ.

غلو چې دا واورېدل د محمود غزنوي په پښووروغورزېدل معافي يې ترې نه وغوښنله چې بيا به مونږ غلا و نه كړو او ښۀ ښۀ كارونه به كوو.

غلو له باچا سره دا قول وکړ او په خوشحالۍ خوشحالۍ له دربار نه خپلو خپلو ځايونو ته رخصت شول.

 

په ژوب کښې د سيمينار او مشاعرې رپوټ

 

په ژوب کښې د سيمينار او مشاعرې رپوټ

رپوټ رفيع الله مندوخېل د مينې نمائنده

په جنوبی پښتونخوا ژوب کښې د خراسان ادبی ټولنې له لوري ځخه پوپه زړه پورې سيمينار او مشاعره وشوه د نورو کلونو په څېر سږکال هم دخراسان ادبی ټولنې له لوری چی يوه فعاله پښتو ټولنه ده په زړه پورې سيمينار او مشاعره  چمتو شوې وه د دغې ټولنې د مشر  تکړه شاعر محمدطاهر هوتک دلومړۍ شعری مجموعی   ؛  دازما دزړه درزا ده ؛ دمخکتنې دستوره او ورپسې آزاده مشاعره ترسره شوه دغې په زړه پورې مشاعرې ته له بنو او درزاندې سيمې ځخه په زيات شمېر شاعران راغلي وو او همدا رنګه د ژوب سيمې په سلګونو شاعرانو په دغې مشاعره کښې ګډون درلودو دغه سيمينار پر دوو برخو وېشلے شوے ؤ چې وړمبۍ برخه يې د مقالو او دويمه برخه يې مشاعرې ته ځانګړې شوې وه

دسيمينار صدر تکړه ليکوال او شاعر برملا خان برمول  او مشر مېلمه يې دروند استاد ښاغلے غازی سيال ؤ محمدطاهر خوږمن  هوتک بيا دکوربه په حېث له دروند اديب همايون مندوخېل او ښاغلی غلام محمد محمدی ؛ ښاغلی اطلس خان مطلوم مل ؛ ښاغلی ډاکټر اورنګزېب احساس ؛ ښاغلی مقبول احمد ناصر ؛ ښاغلی بخت مندوخېل ؛ ښاغلی ګوهر وزير ؛ ښاغلی  ايوب ؛ او ښاغلی شېخ محمد يار خان مندوخېل سره پر دريځ يا سټېج باندي ناست وو دسټېج چاري مسرور موسی خېل او نسيم ګل نسيم په مخ بيولي سيمينار سهار په لس بجې  د ژوب د ډګری کالج په تالار کښې د ښاغلی عنايت الله صاحب له لوری د قرآن کريم په سپېڅلو آيتونو سره پېل شو له دې وروسته  د مقالو لړۍ پېل شوه 

لومړۍ مقاله د ښاغلی نسيم ګل نسيم وه او بيا تکړه شاعر داود بخت مندوخېل خپله مقاله وويله او همدارنګه په خپل وارنورو درنو ليکوالانو لکه ډاکټر اورنګزېب احساس ؛ ښاغلی اطلس خان مظلوم مل خپلې مقالي وويلې ادبی  آر   ايس   پی   غلام محمدمحمدی او د راديو پاکستان ژوب پروډيوسر ښاغلی همايون مندوخېل ښاغلی محمد طاهر هوتک ته په کتاب چاپولو او سيمينار جوړولو مبارکي وويله همايون مندوخېل د محمد طاهر هوتک کتاب اودروند استاد ښاغلی غازی سيال ته ډالۍ کړو او ټولو مېلمنو شاعرانو ته يې د راډيو پاکستان ته د ورتګ بلنه ورکړه چې دغه شاعران خپل شعرونه  همدارنګه په عامه توګه د پښتو ژبی اهميت د راډيو له لارې  داورېدونکو غوږو ته  ورسوي له همدې ډالۍ وروسته دسيمينار لومړۍ برخه هم پاې ته ورسېده او له دې وروسته د  مشاعری برخه پېل شوه د يادولو وړ ده چي په دغه مشاعره کښې  په سلګونو شاعرانو او عامو وګړو ګډون کړے ؤ او پکښی اکثره شعرونه دپښتون قوم په مېنځ کښې اتفاق او وحدت را وستلو په اړوند وويل شول او د ناستو خلقو له لوری ځخه په ډېره منظمه توګه سره بدرګه کېدو د مشاعرې په پاې کښې ښاغلی نسيم ګل نسيم  د راډيو پاکستان ژوب ؛ ډی پی او زاهد افضل ؛ د بی  ار اېس  پی او خبريالانو رفيع الله مندوخېل ؛ خداے نور ناصر ؛ شاه بران کاکړ ؛ او رفيق مندوخېل ځخه د زړه له تله مننه وکړه
دغه مشاره ماښام په ۷  بجو پاې ته ورسېده

پښتو ژبه

 

پښتو ژبه

 

ارواښاد حمزه بابا

 

په پردۍ ژبه خبرې پښتون نه کا

بې ليلا بله سودا خو مجنون نه کا

څو د خپل ادب باران باندې ونۀ شي

بل باران به د قام فصل زرغون نه کا

غېرو ژبو کړې لاهو پۀ خپل تهذيب کښې

بې پښتو به دې اوس هيڅوک راستون نه کا

خپلې ژبې خپل تهذيب وته چې شا کا

ملګرتيا له هغه قامه ژوندون نه کا

اول خپله ژبه، پس ته نورې ژبې

بې بنياده عمارت خو سمون نه کا

فرنګيان د پښتو ژبې خوشه چين دي

خو دې درمن ته نظر هم پښتون نه کا

بې له دې که ټول جهان هم ورته پرېږدې

بل ميراث به ستا نسلونه ممنون نه کا

پاڅه پاڅه د عمل جذبه پيدا کړه

يو ملت هم ترقي په افسون نه کا

 

د پښتون حال

 

د پښتون حال

ارواښادګل باچا الفت

 

باغ او بڼ يې بې بلبل بې عندليبه
رنځوران يې بې دوا او بې طبيبه
څه په لوږه څه په تبه څه په تېغ مري
ورک شه ورک شه د پښتون خواره نصيبه
که يې ښه پوره په حال باندې خبر شې
خدايږو ته به هم پرې وژاړې رقيبه
ناپوهي خواره خواري ده او پښتون دے
کور يې وران کار يې ګډوډ او بې ترتيبه
لاس يې يو ځاے، پښه يې بل ځاے، سر يې بل ځاے
پښتانه ټوټې ټوټې دي بې ترکيبه
نه ډوډۍ لري ، نه پوهه نه تعليم څه
بې له تورې بل له هر څه بې نصيبه
چې يې ريښتينے خادم وينم بېنوا دے
پښتو ژبه ده په ژبو کښې غريبه
که غمخور، همدرد ، خواخوږے او دردمند يې
ژاړه ژاړه د پښتون په حال حبيبه

نفسونه شول غالب

 

نفسونه شول غالب

ارواښادملنګ جان

 

نفسونه شول غالب ددې غمه ژړيږم

بې کاره بې تعليمه راته پاتې خپل اولاد شو

پښتون غريب برباد شو

نسونه مخالف شول خيالونه مختلف شول

د کور بغض او حسد مونږ لره نه دی مناسب

نفسونه شول غالب

هر څوک ګټه د ځان کړي، وطن به څوک اباد کړي

د قوم مينه د زړونو نه بهر شوه ښه پوهېږم

ددې غمه ژړېږم

ملک صاحب دې جوړوي، په ګېډه دې دے موړ وي

د خوار او د غريب پوښتنه نشته څه فساد شو

پښتون غريب برباد شو

سيد پخپل سيادت، د ځان غواړي عزت

قسم دې ما ونه ليد د وطن د خير طالب

نفسونه شول غالب

څوک ميا او څوک ملا شول، د کسب نه ټپرا شول

وايي کسب و کمال څه کړم شکرانو باندې مړېږم

له دې غمه ژړېږم

نه ننګ شته نه غيرت، نه خاورې ته خدمت

نن وګوره دنيا ته هر ملت سر په مراد شو

پښتون غريب برباد شو

ګوندي او عداوت، په مونږ کښې شو عادت

دوستي او شفقت په پښتنو کښې شو غايب

نفسونه شول غالب

څوک وائي چې زۀ خان يم، معروف په کل جهان يم

هستي دولت مې ډير دي په خدمت باندې شرميږم

له دې غمه ژړيږم

دا خان نه دے خاين دے، پخپل ځان چې مئين دے

هيڅ غم د وطن نه خوري چې يو ځل يې نس اباد شو

پښتون غريب برباد شو

که حق وايم ويريږم، که نه وايم پړسيږم

د ځينو کارکنانو کار وي وړ د تعجب

نفسونه شول غالب

په ځاے د عدالت ، ما وه ليد تجارت

له غمه شم ترور يو نيم مامور نه چې خبريږم

له دې غمه ژړيږم

خاونده مونږ اصلاح کړې، دنيا کښې سربالا کړې

ډېر غلۀ د خپل کاله دي هر سړی مل د فساد شو

پښتون غريب برباد شو

پښتونه وروره واوره، نيکونو نه دا خاوره

ده مونږ ته سپارل شوې يې غافل په څه سبب

نفسونه شول غالب

ددې خاورې خدمت، کوې په صداقت

د کور په ځانځانۍ له باندنو خلقو شرمېږم

له دې غمه ژړيږم

رښتيا رښتيا به وايم، چې څو په دې دنيا يم

مجبور دی "ملنګ جان" له ډيره غمه په فرياد شو

پښتون غريب برباد شو

 

خپلواکه افغان حکومت

 

خپلواکه افغان حکومت

جمعه خان اواره

 

نه قبلوو شرق او غرب غواړو د قران حکومت   

   خپلواکه افغان حکومت، خپلواکه افغان حکومت    

  د روس ګواډاګيان نه يو امريکې غلامان نه يو        

    لرو ازادی خپله د چا نوکران نه يو                   

       جوړوو اتفاق سره يو د ځان حکومت                       

         خپلواکه افغان حکومت، خپلواکه افغان حکومت 

ځغلوو امريکايان، شرموو به انګرېزان            

              روسان مو کړل څنګه مختورن په جهان           

             رامنځته به کړو د ايمان حکومت                      

             خپلواکه افغان حکومت، خپلواکه افغان حکومت 

وطنه قربان مو نيکان ستا په سر                  

                        وباسو يې سترګی چې  کړی بد نظر              

                  يو موټے چې ټول شو اسان حکومت                                

              خپلواکه افغان حکومت، خپلواکه افغان حکومت 

پښتون اوتاجېک، شيعه، ازبک، هزاره                 

             بلوڅ، نورستانی وروڼه دی د اواره           

                           ټول غواړو د امن و امان حکومت                       

         خپلـواکـه افغان حکـومت، خپلواکه افغان حکومت

 

لويه خدايه

 

لويه خدايه

 

فېروز افريدے - قطر

 

په صفت د څوک مکين د پاس اسمان کړو

څوک په نفس دې  را بهر د خلد مکان کړو

 چې انا او ضد دې مل زما افغان کړو

خدايه پاکه ژوند دې ډير راته اوس ګران کړو

 دا زما د خپله لاسه په ما کيږي

چي زما غلام دې نن زما سلطان کړو

 دا د خپلو خطاګانو سزا مو مي

پښتنو چې خپل وطن د جنګ ميدان کړو

 نور د صبرد زغملو توان مو نيشته

ډير دې اوږد دا د صبر امتحان کړو

 پاکه خدايه ستا په لوے کرم به کيږي

په دا خپل تدبير کښي پاتې دې انسان کړو

 لويه خدايه بس د امن دعا غواړم

د فيروز دې که پوره دغه ارمان کړو

 

د امام خمېنی (رح) شخصيت

 

د امام خمېنی (رح) شخصيت

 

دلدار حسېن مجروح - پېښور

 

په تاريخ کښې به ياديږی شخصيت د خمېنی      

               څوک انکار ترې کوې نه شی حقيقت د خمېنی             

             هر پېغام يې د اسلام دے او هر چا ته خاص و عام دے

هر پېغام يې دے هر چا ته وصيت د خمېنی                  

   تفرقې دلاسه ورک يـوپه هر ځاے کښې ځکه سپک يو

د يووالی دے هر چا ته وصيت د خمېنی                  

       تفرقه يو بيماری ده دا زمونږ کمزوری ده                   

        اتفاق سره راغونډ شئ په وحدت د خمنېی               

      اناالحق کلمه ووايه مۀ ويريږه بې له خدايه               

      بس په زړۀ کښې  راپېدا کړه يو جرات د خمېنی    

              نن د هر مظلوم په زړۀ بس يو دغه ارزو ده       

                دے ظالم د زمانې ته ضرورت د خمېنی                  

           په اسلام باندې قربان ؤ ښه منونکے د قرآن ؤ              

             مسلمان ځکه ژړيږی په رحلت د خمېنی              

             د هر چا دغه دعا ده اخوت يې تمنا ده                 

                کاش چې مونږه وې منلے نصيحت د خمېنی             

                د مجروح په نوم يادېږم خمېنی نه قربانېږم            

                  لـرم زړۀ کښې عقيـدت او مـحبت د خمـېنـی              

 

غزل

 

غزل

 

مراد علي مراد- دره آدم خېل

 

شيندم ګلونه د جانان پۀ لار کښې

اميد لرمه د هجران پۀ لار کښې

بهار راغلے ؤ زۀ نۀ پوهېدم

ځکه ژړېږم د خزان پۀ لار کښې

ژوند مې تېريږي د اوبو پۀ شانې

درياب بهيږي د دوران پۀ لار کښې

روان پۀ زمکه يم خو خداے خبر چې

چرته رسېږم د اسمان پۀ لار کښې

زما منزل زما د زړۀ مقصد دے

مزل کومه د ارمان پۀ لار کښې

اميد لرمه چې را وبه رسي

نصيب لرمه د جهان پۀ لار کښې

مراده لاړ کۀ شمه ډېر هم لرې

تا له راځمه د کاروان پۀ لار کښې

غزل

 

 

غزل

 

ظهور احمد ظهور- دبۍ

 

مينې دې خيالونو سره مل کړمه

وګوره تا څۀ رنګه  بد ل کړمه

ډېره موده پس دې بيا ګويانه کړم

څنګ دې خمارو سترګو غزل کړمه

خاندمه چي نه نو نور به څۀ کوم

زۀ مي خپل جانان ځان سره ټل کړمه

دې ته رحم ستا کۀ د خداے ووايم؟

ګله زۀ دې يو دوه کښې اټل کړمه

اوښکې به شبنم دې غېږ کښې اوروم

تا کۀ زۀ اودۀ پۀ خپل څنګل کړمه

څومره به مزه وکړي ستا سترګو کښې

وايم چي خپل ځان درته کجل کړمه

شپې د انتظار ظهوره نۀ درومي

ډېري بانې جوړې  کۀ چل ول کړمه

 

 

نيمګړې هيلې

 

نيمګړې هيلې

 سميع الدين افغانے

 

 د ژونــــد بهـــير پــــه بيــــړه بـــيړه درومي
 تل خوشــحالـــي او د  زړه سر دې نه وي

 کلــــــه نا کلــــــه داســـــي ډېــــــر پيښېږي
 چي څـــــه کـرې حاصل او بر دې نـــــه وي
 
 داسي هستي زمينداري بـــه څـــــه کــړې

ځمکه دي ډېــــره وي بـزګـــــردي نــــه وي

 او يا د ځـمکي د حــــاصل نـــــه ورســـــته
 فصل دي پوخ وي او لوګــــر دې نــــه وي

 هــــغه تنــــها د بـــېوسۍ موقــــــعه کــښي
 مشکل دي ډېر وي کمک ګــر دې نه وي
 
 ملياره !تــــه بــــه هم خوشحالـــه نــــه وي
 چي نيـــــالګي کېنـــــوې ثـــمر دي نـه وي
 
 ژمے بـه څنګه پــــه خوښۍ کښې تېر شي؟
چــي بام څڅيږي او خټګـــــر دې نـــــه وي
 
 دا تنــــــهائې بــــــه څــــــه لــــذت ولـــــــري
په کور کښې ناست يې او دلبر دې نــــه وي
 
 د داســــي وصلـــــــــه نا اميـــده يــــــې تل
 وادۀ دې کــــــړے و ي پســـر دې نــــــه وي
 
 چي د اشـــــنا پــــــــه تـــمه تمـه ناست يې
 ورځ دي اوږده شي مازيګر دي نــــــه وي

يا پـــــــــه چرتونـــــــو او فکـــرونــــــو د يار
 شـــــپه دي اوږده شي او سحر دې نـه وي

د شــــوګــــيرو د خپل جانــان نـــــه ورسته
خـــــوب دې راغلے وي بستر دې نــــه وي

 چي غــــــريبي او بـــې وسي وي مــــــــدام
پـــــــه تبه پروت يې او ډاکتر دې نـــــه وي

 چي کلــه کلـــــــه خـــــوشحالي پېښه شي
 پرواز دي زړه غـــواړي وزر دې نــــــه وي
 
 د بــــې انــــصاف درزي د ظلـــــمه روستـه
 کالي دي جــــوړ وي خو ټــټر دې نــــه وي
 
 داســي وخــــــتونـــــه د نيمګــــړو هيلـــــو
 کلـــــه پېښيږي چـــــي هنـــــر دې نـــــه وي
 
 يا کــــه پــــه هر څــــه بانــدي پوه يې مګر
 پـــــه لاس کي زور نلـــــرې زر دې نـــه وي
 
 داسي تنـــــدی هـــــم پـــــه داغلــــــو ارزي
 چــــــي خوښۍ نلــــري اختــر دې نــــه وي
 
 يــو خـــــوږ ارمان لرو پـــــه زړو کښې ربــه
 چي نور جنګ نــه وي ستمګر دې نه وي

خاونــــده بــــــيا هـــغه وختونـــــــه غــواړو
 پښتانـــــــــه يو کړه لـر او بـر دې نــــــه وي

 

 

غزل

 

غزل

           ډاکټر علي کمېل قزلباش 

 

ستا و کوڅې ته چې درځمه او تر پايه رسم

رقص د زړګي شي چې به اوس تر يوه ځايه رسم

اوس لا د ځان په معرفت کښې هم نيمګړے يمه

زۀ چې تر ځانه ورسېږمه، تر خدايه رسم

ته لکه چېغې د ملا، سماعتونه وهې

زۀ لکه نعره د دروېش د زړۀ تر پايه رسم

تۀ د ازغي غوندې لمن نيسې، سوالګرصفته

زۀ د بهار د خوشبوي غوندې تر ورايه رسم

که دې د شونډو رنګ کړم خور د خپل وجود په ګلبڼ

تل ته به زۀ د بهارونو تر سرايه رسم

کمېله ډېر چې رانه لرې، دا نزدې دښمن دے

څنګه به زۀ تر خپله نفسه پورې وايه رسم

دريابونه

 

دريابونه

 

د مينې په دې برخه کښې په کتابونو تبصرې ستاسو مينه والو په خدمت کښې وړاندې کيږي. کوم د قلم خاوندان چې په خپلو کتابونو باندې تبصره په دې برخه کښي خپرول غواړي نو پکار دي چې له تبصرې سره د خپل دغه کتاب دوه ټوکه د مجلې دفتر ته راولېږي

حمزه پېژندنه کتاب چاپ شو

 

 

رپوټ : مجيب لحاظ

ښكليه كه دا غواړې چې حمزه څه دے

- حمزه پېژندنه کتاب د سالنګ كتاب خپرونكې ادارې لخوا له چاپه راووت.

حمزه پېژندنه کتاب كښې د غزل بابا په ژبه د دۀ د ژوند په بېلا بېلو اړخونو هر اړخيز مالومات وركړل شوي دي.
ځوان ليكوال صالح محمد صالح په كتاب  باندې د خپلې ليكنې په يوه برخه كښې ليكلي: ((په دې كتاب كښې چې د ارواښاد حمزه بابا د يوې مفصلې مركې ژباړه ده، تاسوپه خپله د دۀ له خولې د نوموړي د ژوند په نورو اړخونو خبرېږئ، په ډېره ساده ژبه يې د خپل ژوند ځينې ترخې او خوږې تجربې، دغه راز نورې پېښې يادې كړي چې په ځينو برخو كښې يې په څرګندونو كښې يو خوږ طنز هم شته، په ځانګړې توګه كله چې د خپل ماشومتوب د وخت ځينې كيسې كوي حمزه پېژندنه د غزل بابا حمزه شينواري سره په اردو ژبه د خاطر غزنوي مركه وه، چې د ((داستان امير حمزه)) په نوم د كتاب په بڼه له نن نه دولس كاله پخوا چاپ شوې وه.

دغه مركه ځوان ليكوال ذبيح الله احساس پښتو كړه او(( ښكليه كه دا غواړې چې حمزه څه دى- حمزه پېژندنه)) په نوم د كتاب په بڼه په سپين كاغذ او رنګه پښتيو د سالنګ كتاب خپرونكي لخوا خپره شوه.

حمزه پېژندنه دوه برخې لري، په وړومبۍ برخه كښې يې له بابا سره شوې مركه او په دويمه برخه كښې يې د ژباړن لخوا د بابا ۱۲۰ غوره كړې شوي بيتونه راغلي، چې د كتاب ارزښت يې يو په دوه كړى دے.

د كتاب وړومبۍ برخه د بابا په پيغام پاى ته رسېږي:

(( په عامه توګه ټول انسانيت او په ځانګړې توګه پښتون ملت ته وړانديز كوم چې خپلې حيواني غوښتنې دې له پامه وغورځوي او د انسانيت ساتنه دې وكړي. كله چې انسانيت ازاد او خپلواك وي او د حيوانيت له كړۍ ووځي نو په نړۍ كې امن راځي.امن د انسان د حقيقي پرمختګ ضامن دے او بس))حمزه پېژندنه-۱۶۶مخ

سالنګ كتاب خپرونكي له تېرو دوه كلونو را په دې خوا هڅه كوي چې ګټور پښتو كتابونه چاپ كړي. تاسو حمزه پېژندنه او د خپرونكي نور چاپ شوي كتابونه د هېواد له بېلا بېلو كتابپلورنځيو څخه تر لاسه كولى شئ.

 

(يو خبر)

جامعه الازهر هم بهائي فرقه بې دينه او ګمراه  اعلان کړه

(يو خبر)

 

د ايران د اسلامي  جمهوريت نه پس د مصر جامعه الازهر هم د دنيا په مختلفو سيمو کښې  فعاليت کوونکې  (( بهائي )) فرقه ګمراه او لا دينه اعلان کړه

د تابناک نړيوال خبري سايت د القدس العربي د يو رپوټ په حوالې سره د يو خبر له مخې د بهائيانو يوې ډلې تېر کال په مصر کښې د شناختي کارډ حاصلولو لپاره درخواست ورکړے ؤ او د قاهرې له حکومت نه غوښتي وو چې د دوي دين (( بهايت )) دې په رسميت باندې وپېژني. او په شناختي کارډ کښې دې دا قېد ولګي چې د مصر حکومت يوازې د شناختي کارډ له جاري کولو سره موافقه کړې ده او په دغه کارډ کښې دې د هغوي د مذهب ذکر ونکړې شي. په دې وروستيو کښې  د خودساخته مذهب بهائيت په حقله د يوې پېړۍ له خاموشۍ نه پس بالاخره  د مصر د مذهبي مطالعاتو مرکز په رسمي توګه اعلان وکړ چې بهائيت مذهب د اسلام له مبين دين او يا نورو الهي دينونو سره هيڅ تعلق نه لري  او دا فرقه په کامله توګه له نړيوال صهيونېز م سره وابستګي لري.

د دغه رپوټ له مخې د مصر د جامعه الازهر مشر شېخ سيد محمد الطنطاوي هم وويل د دې خودساخته دين پېروکار  ګمراهان دي او په هيڅ يو دين باندې ايمان نۀ لري او د دنيا په مختلفو هيوادونو په خاصه توګه په اسلامي هېوادونو کښې د فساد، تخريب کارۍ او رذالت سرچينه او سبب دے.

د يادونې وړ ده چې د بهائيت مرکز د اسرائيلو په حيفا سيمه کښې دے او د دې خودساخته دين لويه قبله هم د اسرائيلو په عکا کښې ده. او د دې فرقې  پېروکار د نړۍ په مختلفو ملکونو منجمله پاکستان کښې په خپلو تبليغاتو باندې بوخت دي.

 

ما ته خطونه په پښتو کښې ليکه

                       

ما ته خطونه په پښتو کښې ليکه

 

 

  په نامه د هغه خداے چې همسر نۀ لري

 

ګرانه انور شاهين خانخېل صېبه!١ او د مينې مجلې همنوا  ملګرو ! له مينې ډک سلامونه قبول او منظور کړئ.

ستاسو له مينې ډکه (( مينه )) مجله مې ولوسته او ډېره مې خوښه او زړۀ ته رانزدې شوه او زۀ د پښتون قوم لپاره حق او حقيقت پېغام رسونکې بولم. د دې مجلې ليکنو مې په زړۀ کښې يو نوې چذبه او ولوله رابېداره کړه او دومره اثر يې راباندې وکړ چې بې اختياره مې قلم له نثر نه نظم ليکل شروع کړل او داسې شعرونه يې وليکل:

((مينه)) ده مينه سره مينه لرم

ښۀ په اخلاص يې تکه سپينه لرم

خلقه! پښتون يم ده نوا مې د زړۀ

ځکه يې لرم چې زړۀ کښې وينه لرم

کۀ په پښتو کښې څوک تحريف ونکړي

دا دے اسلام وېنا رنګينه لرم

مينه د خداے او پېغمبر امر دے

دا وېنا عسل نه شيرينه لرم

(( مينه )) شي جوړه پېغمبره زما

ځکه يې زړۀ کښې زۀ نيازبينه لرم

(( مينه )) کښې مينه د قرباؤ ښکاره کړم

چې آئينه د زړۀ حسينه لرم

(( مينه )) پښتون د بېدارۍ سبب شه

دعا له رب العالمينه لرم

محسن به هر قدم په مينه اخلم

د خداے په در کښې يې تخت نشينه لرم

 

                                                                                په مينه

                                                                سيد نور حسن ګل محسن

                                                         کلے خاديزۍ، تحصيل او ضلع کوهاټ

 

 

 

 

 

 

ګرانو او خوږو ملګرو! سلامونه

 

ستاسو مينه مجله مې د وېبلاګ له لارې وليده په ليدو سره ډېر خوشحاله شوم، ډېر په زړه پورې معلومات او ليكنې پكې راوړل شوي دي، ستاسو مجله داسې يوه مجله ده، چې د هر ادب مينه وال تنده خړوبوي.
ګرانو وروڼو! له تاسو په درنښت سره يوه هيله كوم، چې هغه ليكنې چې تاسو يې خپروئ پکار دي دا ليکنې خپرېدل دوام ومومي ځكه چې ډېرې په زړه پورې ليكنې دي.په ژوند، ژبه، قلم او سوكالۍ مو بركت شه.

                                                                            ستاسې ورور
                                                                             مجيب اميري
                                                                           كابل_ افغانستان

 

 

 

 

د مينې مجلې زړۀ ته رانزدې کارکوونکو زمونږ له مينې ډک سلامونه قبول کړئ

ستاسو مينه مجله په متواتره توګه لولم او خوند او مزه ترې اخلم واقعي چې دا مجله لکه چې له نوم نه يې څرګنده ده له مينې او خلوص نه ډکه ده او داسې ليکنې پکښې خپريږي چې په نورو مجلو کښې يې نه وينو او دغه ليکنې د نن د يو پښتون مسلمان ضرورت دے.

زۀ له تاسو څخه ډېره مننه کوم چې زما ليکنو ته په خپله مجله کښې ځاے ورکوئ زۀ به درسره خپله قلمي رابطه ټينګه ساتم

له پاک ربه ستاسو د دې مجلې او ستاسو د لا کاميابۍ او پرمختګ لپاره لاس په دعا يم

                                                                                   مظفر خان

                                                                                                                                                                         نوښار

 

 

 

عزتمنه وروره انور شاهين خانخېل صېبه او د مينې مجلې نورو چلوونکو د سلامونو غنچې مې قبولې کړئ

 

په يو داسې وخت کښې چې د لر او بر پښتانۀ له فتنو او فسادونو سره مخامخ دي ستاسو د مجلې په زړۀ پورې ليکنې د پښتنو د زخمي زړونو د مرهم کار ورکوي او دردېدلو زړونو ته دا تسلي او اطمينان ورکوي چې په پښتنو کښې داسې روښان فکره او په اسلام مئين خلق هم شته چې اسلام او پښتو په خپل اصلي بڼه پښتنو ته وړاندې کوي. او په دې دور کښې چې په نړيواله سطح د اسلام او پښتو د بدنامولو او غلط شکل کښې د وړاندې کولو سازشونه روان دي  په ښکلي او زړۀ راښکونکي شکل کښې د اسلام او پښتو وړاندې کولو باندې ستاسو د کوششونو ډېره قدرونه او احترام کوو او پښتنو ته پکار دي چې په دې مشن کښې له تاسو سره د هر ډول قلمي، اخلاقي او مالي ملاتړ وکړي چې په کومې جذبې سره تاسو قلم اوچت کړې دے هغه جذبه قائمه پاتې شي.

زما له خوا ستاسو او ستاسو د ملګرو په روغ صحت ، خوشحالۍ او سوکالۍ دعا کوم

                                                                                زړۀ ور خان

                                                                                ټوپۍ بازار

                                                                                ضلع صوابۍ