تبليغاتX
مينــــــــــــــــه

 

حق او حقيقت ته ستنېدل

( اداريه )

 

نن چې په نړۍ کښې په مجموعي توګه ټول انسانيت او په خاصه توګه مسلمانان او په تېره بيا پښتانۀ له کوم تنزل او تباهۍ  سره مخامخ دي او هرې خوا ته په مختلفو بانو د بې ګناه انسانانو په بمونو، ميزائلو، بمباريو او ګوليو سره په خاورو او وينو کښې لوغړونه، سرونه او لاسونه پښې پرې کونه د هرې ورځې معمول جوړ شوے دے،د نړۍ په هر ګوټ کښې مسلمانان او په خاصه توګه پښتانۀ د دهشت ګردو په نوم سره پېژندل کيږي. مذهب، پګړۍ او ږيره چې د مسلمان او په خاصه توګه د پښتون قام شان او پهچان ؤ نن ورته د شک په سترګو نظر کيږي. زمونږ ځوانان چې په يوه ټولنه کښې د بدلون سبب ګرځېدې شي نن سبا په ډشونو، کمپيوټرونو، انټرنټونو او موبائلونو کښې د مثبتو چارو په ځاے د فحاشۍ، عريانۍ او بې لارې توب له سامانونو سره مشغول دي.

له بلې خوا ګرانۍ، لوډشېډنګونو او د حکومتي ادارو بدحالۍ زمونږ خلق پوزې ته راوستي دي.

اخېر دا هر څه ولې او څنګه په مونږ کښې داخل شول؟ که څه هم دا خبره صحيح ده چې نړيوال استکباري قوتونه په مونږ باندې د تسلط پېدا کولو او زمونږ د مغلوب کولو لپاره په خپلو نقشو باندې لګيا دي عمل کوي او د دې کار لپاره په مختلفو زاويو سره زمونږ د تباهۍ پروګرامونه جوړوي او عملي کوي يې او په دې حقيقت نن ټول خلق رسېدلي دي چې زمونږ اکثر مذهبي ليډران چې پکار دي زمونږ لارښوونه وکړي او مونږ د استکباري قوتونو له دې شېطاني سازشونو څخه خلاص کړي اکثر دغو استکباري قوتونو په بيه اخېستي دي او د هغوي په اشارو سره د مذهب په نامه د دهشت ګردو ډلو سرپرستي کوي او همدا رنګ اکثر سياسي ليډران چې پکار دي زمونږ د بدبختۍ د ختمولو لپاره په مونږ باندې مسلط غلط او ماده پرست او سرمايه دارانه نظام چې مونږ يې له بدبختۍ سره مخامخ کړي يو بدل کړي د خپلې کرسۍ ساتلو په چکرو کښې دي او بې د دغو استکباري قوتونو له خوښې نه نۀ شي کولې کرسۍ ته ورسي او يا کرسۍ وساتي همدا رنګ هغه سرکاري خفيه ادارې چې پکار دي مونږ د کورنيو او بهرنيو دښمنانو له دسيسو او شر نه نه خبر او وساتي د نړيوال استکبار چې په سر کښې يې امريکه ده د لاسو ګوډاګي جوړ شوي دي او د هغوي د نقشو عملي کولو لپاره زمونږ د تباه کولو کښې بوختې دي  مونږ له دغو مذهبي او سياسي مشرانونه او خفيه ادارو څخه اوس د هيڅ ډول اصلاح او بدلون راوستو طمه او اميد نه شو لرلې.

 نو په داسې حالاتو کښې مونږ ته نۀ دي پکار چې د خداے له رحم و کرم او مرستو څخه بالکل نااميده او مايوس شو بلکې په انفرادي توګه زمونږ هم د يو انسان، يو مسلمان او يو پښتون په توګه څۀ ذمه واريانې جوړيږي، پکار دي مونږ هر يو په انفرادي توګه هم لږ خپل ګرېوان کښې وګورو او له ځانه تپوس وکړو چې ايا داسې خو نه ده چې مونږ له خپل حقيقت او اصل نه لرې شوي يو؟ هغه حق او حقيقت چې د ټولو کائناتو، د ټولو مخلوقاتو او د ټولو چارو خالق دے، هغه ذات چې په خپلو بندګانو باندې ډېر زيات مهربان دے او له خپلو مخلوقاتو سره ډېره مينه لري، هغه ذات چې کن فيکون ذات دے او زمونږ دا بدبختي او بدمرغي د سترګو له رپ نه هم زر په خوشبختۍ او نېکمرغۍ بدلولې شي.

 خواوس دا سوال پېدا کيږي چې ولې يې نه بدلوي. نو صفا ځواب يې دا دے چې خداے پاک د هغه قام حالت نه بدلوي تر څو چې قام په خپله د خپل حالت د بدلولو غوښتونکے نۀ شي نو په داسې حالاتو کښې چې په اجتماعي توګه مونږ مشرتابۀ او رهبري نه لرو نو راځئ چې په انفرادي توګه د خپلې اصلاح په لټه کښې شو او دا حقيقت ومنو چې مونږ په انفرادي توګه له هغه خقيقي محبوب او پاک ذات نه ډېر لرې شوي يو، زمونږ او د هغه ښکلي او جميل ذات ترمېنځ ډېر غټ غټ حجابونه او پردې راغلي دي. او هر يو تر خپل وسه پورې  په ذاتي خواهشاتو، مېلاناتو او کثراتو کښې ورک  يو او هغه ذات مو هېر کړے  نو ځکه هغۀ هم مونږ هېر کړي او په خپل حال باندې پرېښودي يو. ځکه چې هغۀ مونږ ته په صفا ټکو کښې فرمائيلي دي:

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ( سورۀ بقره ١٥٢ ايت ) دلته له ذکر نه مراد يوازې په تسپو باندې د جنت او حورو غلمانو په لالچ کښې الله الله کول نۀ دي بلکې په ټول وجود سره هغه ذات ته متوجه کېدل دي، هغه له خپل خالق او مالک سره سره خپل حقيقي دوست ، جانان او محبوب ګڼل دي او هغه هر وخت په خپلو چارو پاندې څارونکے منل دي نو پکار دي چې هغه ذات ته متوجه شو له هغۀ نه د خپلو ټولو تېرو کوتاهېو، خطاګانو او نا فرمانيو بخښنه وغواړو او د آئنده لپاره  د دغو کوتاهيو خطاګانو او نافرمانيو نه کولو ژمنه ورسره وکړو او بيا ورته په ډېرې عاجزۍ او د زړۀ له اخلاصه سوال وکړو چې مونږ د تباهۍ له دې موجوده جبې نه چې مونږ پکښې په خپله ځان ښخ کړے دے وباسي. او مونږ چې څه د خپلې ناپوهۍ او خپلو ذاتي  اعمالو او کردارو په وجه او څه د خپلو مذهبي او سياسي مشرانو د غلطو لارښوونو په وجه له کوم بې لاري توب سره مخامخ شوي يو هغه بې لاري توب مو په صراط مستقيم سره بدل کړي او د هغو پاکو هستيو په لاره مو سم کړې  چې تا پرې انعام کړے دے چې بې له شکه حقيقي اسلام دے او د هغوي له لارې نه مو وساتې چې تار پرې غضب کړے دے او ياخپله ګمراهان دي او مونږ يې د اسلام په نامه دوکه کړي يو او په بلو بلو يې سر کړي يو.

نو په داسې حال کښې بې له شکه دا اميد لرلې شو چې هغه پاک او غېرتي ذات زمونږ دعاګانې قبولې کړي او مونږ له دې ځينو ګمراهانو او ناپوهو مشرانو نه خلاص کړي او داسې حقيقي او مخلص مشران مو په برخه کړي چې راته له دې موجوده تباهۍ نه نجات راکړي او سمې لار ې او صراط مستقيم ته مو هدايت کړي.     د هغې ورځې په اميد.

                                                                       د مينې مجلې اداره            

                                                                                                                                        

                                                                                          

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/06 او وخت 5:0 |

 

رڼا

 ( د قران مجيد تفسير )

  

ګرانو او قدرمنو مينه والو! لکه چې  پوهېږئ قران مجيد د خداے پاک له لوري نازل شوے هغه ستر او اخيري کتاب دے چې د اسلام د ټولو مسلکونو، فرقو، مذهبونو او فکري مکتبونو پرې اتفاق دے چې دا سپېڅلے کتاب له هر ډول تحريف او کمي زياتي نه پاک دے او له سورۀ فاتحې نه واخلې تر سورۀ ناس پورې يو کامل کتاب دے او کۀ څوک يې په يو ټکي کښې هم فرق راولي يا پکښې شک  وکړي هغه مسلمان نۀ شي کېدې نو غواړو چې د (( مينه )) مجلې په هره ګڼه کښې د (( رڼا )) سرليک لاندې ستاسو په خدمت کښې د قران عظيم الشان د يوې برخې د ترجمې او تفسيروړاندې کولو سعادت حاصل کړو. دا خبره د يادونې ده چې دا تفسير د ادارې له خوا څه خپل تفسير نۀ دے او نۀ له يو تفسير څخه اخېستل کيږي بلکې له مختلفو تفسيرونو څخه اخېستل کيږي دې لپاره چې د دې عظيم الشان اسماني کتاب په حقله خلق له لا زياتو معلوماتو نه خبر شي او د مختلفو فکري مکتبونو پېروکار له خپلو مکتبي افکارو سره سره د  مختلفو مکاتبو له نظرياتو او افکارو څخه هم خبر شي او  ترمېنځ يې  غږملتيا او همفکري او د يو بل د زغملو جذبه  پېدا شي ګنې هسې د دې عظيم الشان اسماني کتاب تفسير په هغه ډول چې يې حق دے ناممکن دے بلکې که د نړۍ ټول تفسيرونه را يوځاے کړې شي نو د قران مجيد د تفسير يوه برخه حق هم نۀ شي ادا کېدې (اداره)

 

د سورۀ فاتحې تفسير په تېر پسې

 

مَـالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

 

مالک د ورځې د جزا دے     

 

د قران مجيد ځينو قاريانو د (( مالک )) په ځاے (( مَلِک )) يعنې ميم په فتحې او لام په کسرې سره هم قرات کړے دے خو دغه قرات اکثرو مفسرانو له څو وجوهاتو څخه نه دے قبول کړے او هغه دا چې  يو خو له څوارلسو سوو کلونو راهسې  په مېلينونو مسلمانان مالک قرات کوي او بله دا چې د خداے له ګران  رسول (ص) د هغوي له اهلبېتو (ع) ، صحابه کرامو (رض)، اولياء کرامو او سترو سترو محدثينو او مفسرينو رحمت الله عليهم اجمعين څخه هم داسې څه روايت نشته چې ګنې هغوي  په نمونځ يا تلاوت کښې د مالک په ځاے مَلِک قرات کړے وي. همدا رنګ د ملک (يعنې واکمن، باچا، سلطآن، مشر او ملک ) کلمه د لغت له لحاظه محدوديت لري چې دغه محدوديت له خداے پاک سره نه ښائي. يعنې يو کس د يو قام ، يو کلي، يو ښار يا د يو هېواد ملک کېدې شي خو د هغه قام، کلي، ښار يا هېواد هر څه د هغۀ ملکيت نه شي کېدې او هغه نه شي کولې په هر څه کښې د تصرف او اختيار حق ولري. او د دې په اپوټه يو مالک د خپل ټول ملکيت مالک وي اوهغه په خپلو ټؤلو ملکيتونو کښې د تصرف او اختيار حق لري.

د عرفان خاوندانو په خپلو تفسيرونو کښې ليکلي دي چې مونږ نه شو کولې د خداے پاک مالکيت د انسان د مالکيت په شان وګڼو ځکه چې نن يو انسان د يو څيز يا څيزونو مالک دے خو سبا د هغۀ په ژوند يا د هغه د مرګ په صورت کښې بل کس يا کسان د هغۀ د ملکيت مالک جوړيدې شي چې د خداے پاک مالکيت له دې نه بالا تر دے. همدا رنګ د انسان په ملکيتونو کښې تر ټولو نزدے ملکيت د انسان د بدن اندا مونه او د بدن ظاهري او باطني قوتونه دي چې تر مرګه پورې د انسان په اختيار او تصرف کښې وي خو دغه مالکيت بيا هم ځينې محدوديتونه لري لکه د بدن ځينې ظاهري او باطني قوتونه دي  چې د انسان له تصرف نه بهر دي او هغه پرې اختيار نه لري او هغه په خپله فعاليت کوي لکه د بدن او د بدن د اندامونو رشد او وده چې انسان پرې اختيار نه لري يا د انسان په ويښه يا خوب کښې ډېر داسې سسټمونه دي چې په خپله فعاليت کوي او انسان د هغو د مالکيت لرلو باوجود نه شي کولې هغه فعاليت اودروي او همدا رنګ  په بدن کښې ډېر باطني قوتونه دي چې د انسان له اختيار او تصرف نه بهر دي. او حتي د انسان ټول بدن او روح چې کله د مرګ وخت راورسي نو هغه د خپل بدن او روح د مالکيت باوجود نه شي کولې هغه د مرګ وخت د يوې شېبې لپاره وروستو کړي. نو ځکه مونږ د خداے پاک د مالکيت لپاره د انسان د بدن او د بدن د اندامونو او ظاهري او باطني قوتونو مثال هم نه شو راوړې.ځکه چې د انسان دغه مالکيت که څه هم د انسان د نورو مالکيتونو په نسبت د خداے پاک د مالکيت معنې ته لږ نزدې دے خو بيا هم حقيقت او کامليت نه لري او اعتباري مالکيت دے او يو لړ نيمګړتياوې او محدوديتونه لري  چې د خداے پاک مالکيت له دغو محدوديتونو او نيمګړتياو نه ډېر بالاتر او مبرا دے.او د خداے پاک مالکيت په کامله توګه حقيقي دے.

 

هم بادشاه دے د همــه ؤ بادشاهانــو

هم د هر يو سلطان په سر سلطان دے

                                       (  ارواښاد رحمان بابا)

او همدا رنګ د خداے پاک لپاره د يوم الدين د مالک د اختصاص په هکله مفسرانو ډېرې شننې کړي دي لکه دا چې يوم الدين د يوم الجمع يعنې د جمع کېدو د ورځې چې باب الله ته د ټولو ممکناتو د رجوع کولو او فناء الله ته د ټولو موجوداتو د صعود کولو ورځ ده په معنا ده او نورې ورځې د متفرقاتو او تيت پرت ورځې دي نو د دې قول له مخې چې ؛ والمتفرقات فى النشئة الملكية مجتمعات فى النشئة الملكوتية د جمع کېدو د ورځې د مالک کېدو په وجه د متفرقاتو د ورځو مالک  شو.

او له دغې ورځې سره د خداے پاک د مالکيت د اختصاص په حقله دا هم راغلي دي چې هسې خو په دې دنيا کښې هر څوک څه نا څه مالکيت که څه هم اعتباري دے او حقيقي نۀ دے لري خو په دغه ورځ به ټول دغه اعتباري او عارضي مالکيتونه ختم شي او له ټولو مخلوقاتو نه به واک او اختيار واخېستې شي او هيڅ  يو به د څه واک، اختيار او مالکيت دعوا نه شي کولې

يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِّنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ (هغه ورځ چې هيڅ څوک له بل چا سره دمرستې لپاره د هيڅ څيز مالک نه دے او ټولې چارې د خداے په واک او اختيار کښې دي.)) (سوره انفطار آيه ١٩)

 حتی د انسان اندامونه چې په دنيا کښې د ټولو مالکيتونو په نسبت حقيقت ته لږ نزدې مالکيت ؤ به هم د هغۀ په خپل اختيار کښې نه وي او د هغۀ اندامونه به هم د هغۀ د اعمالو په حقله چې تر سره کړي يې وي ګواهي ورکوي. يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ  (( د قيامت په ورځ به د دوي ژبې ، د دوي لاسونه او پښې ګواهي ورکوي چې څه يې کول ))

(سورۀ نور ٢٤ ايت )

او په دغه ورځ چې ظاهر حکم به ساقط شي او باطني حکومت به جلوه ګر شي او بې له حق ذات نه به بل څوک تپوس کوونکے نۀ وي نو د هغۀ له خوا به اواز وشي چې: لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ  ؟  يعنې نن ورځ واک، اختيار، مالکيت او حکومت د چا دے؟ نو له دې امله چې ځواب ورکوونکے به هم نۀ وي او نه به چا ته د ځواب اختيار وي نو د حق ذات له لوري به خپله ځواب  وشي چې  لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ  يعنې نن ټول واک، اختيار، مالکيت او حکومت يوازې او يوازې هغه ذات لره دے چې واحد او قهار دے. (سورۀ غافر ١٦ )

نو همدا وجه ده جې خداے پاک له دغې ورځې سره د خپل مالکيت اختصاص ورکړے دے ځکه چې په دغه ورځ به هغه ټولو مخلوقاتو په تېره بيا انسان ته د خداے پاک حقيقي مالکيت او خپل اعتباري مالکيت ثابت کړي چې ځانونه به يې په دنيا کښې د هر څه حقيقي مالکان او واکمنان ګڼل.

له دې نه علاوه د معرفت خاوندان د يو کامل انسان د سېر او سلوک سفر  هم د يوم الدين په لور د سفر يو ډول ګڼي او دغه کامل انسان په دې عالم کښې په دغه سفر کښې يعنې د سلوک الی الله او د حق ذات په لور د هجرت په سفر کښې کله له حجابونو نه بهر شي نو د قيامت او د يوم الدين ساعت د هغۀ لپاره ظاهر او ثابت شي. نو دغه وخت حق په خپل مالکيت سره د هغۀ په زړۀ باندې ظهور وکړي. چې دغه د سلوک الی الله سفر ارواښاد حمزه بابا هم په نثر کښې او هم په نظم کښې په ښکلې توګه نقل کړے دے او دغه سفر چې په حقيقت کښې د ځان  پېژندنې سفر دے او له حضرت امام علي (ع) نه د نقل يو حديث له مخې چې فرمائي: (( من عرف نفسه فقد عرف ربه )) يعنې چې چا خپل ځان وپېژندو هغۀ خپل خداے وپېژندو نوکله چې کامل انسان په دغه سفر کښې ځان ته ورسي او ځان وپېژني نو هغه په اصل کښې حق ذات وپېژني او حق او د مالک يوم الدين په ذات کښې فاني شي او له دغه مقام نه وړاندې تګ محال او ناممکن دے نو دغه  مقام يې په اخيري شعر کښې داسې بيان کړے دے:

هلته تـــۀ اورسې (( تۀ )) ته هم هغــــه يې څـــــه چـــې (( تۀ )) يې

چې له (( تۀ  )) نه ځې په وړاندې (( تۀ )) به نۀ يې دا محال دے

*****

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/05 او وخت 5:0 |

 

د حضرت محمد (ص) ژوند

 

 

(يوه لنډه کتنه)

وړومبۍ برخه

ليک: عبدالرحيم درانے - مردان

 

له اسلام نه مخکښې د نړۍ او د عربو حالت

د اسلام له ظهوره مخکښې د ټولې نړۍ د خلقو حالت د عقائدو، افکارو او اجتماعي نظره ډير بد ؤ. که څه  هم د نړې د ټولو سيمو حالت يو شان نۀ ؤ خو ويلي شو چې د نړۍ ټول خلق په فکري بې لاريو، وهمي خيالونو، غلطو ټولنيزو دودونو، چټياتو او اخلاقي او اجتماعي افسانو او ستونزو کښې شريکووو.

د اسلام له څرګنديدو نه تر مخکښې پورې يهوديانو د حضرت موسی (عليه السلام) دين بدل کړو او د هغۀ سم اصول يې په وچو او جامدو اصولو بدل کړي وو. د خلقو په ژوند کښې ماده پرستي او ماده ګروهنه  زياته شوې وه او د افسوس خبره دا ده چې مسيحيت او عيسائيت هم چې د خلقو د سمولو او له ککړتياؤ څخه د خلقو د پاکولو لپاره د حصرت عيسي (عليه السلام) په ذريعه راغلے ؤ د روحاني پلارانو او او پاپانو لخوا بدل شوے ؤ او عيسائي پاپانو او روحاني پلارانو د خپلې ګټې لپاره دوکان جوړ کړے ؤ. او له دې امله چې د اجتماعي سيسټم لپاره يې بشپړ قوانين نۀ لرل د خلقو له هر اړخيزې لارښوونې او ژغورنې څخه عاجز وو. د همدغو حالاتو له امله خلق په بې لاريو، وهمي دودونو، خيالاتو، جټيانو او افسانو کښې په ګډه ښکېل وو. هرې خوا ته د تباهۍ او فساد اور بل ؤ، وهمونه او غلط تصورات د مذهب په نامه په خلقو تپل شوي وو. خلقو د دوو يا دريو خدايانو عبادت کوۀ او اکثرو يې بتانو، ستورو، اور يا غوا ته سجدې کولې. او تر ټولو شرموونکښې دا چې ځينو کسانو د ښځو او سړو د تناسلې الو عبادت کوۀ ( تاريخ وېل ډورانټ  ا ټوک ٦٥ او ٣٠١ مخونه ٤ ټوک ٣٠٤ مخ ٧ ټوک ٩٥ مخ )  په ټوله نړۍ کښې اخلاقي او معنوي بې لاريتوب ؤ او د ورور وژنې، ظلم او زياتۍ بازار ګرم ؤ او په حقيقت کښې انسانيت د يو لوے ګړنګ په غاړه ؤ.

 

عربستان چې په هغه وخت کښې يې ورته سوزيدلې زمکه ويله، عجيبه حالت درلودۀ. عربستان د يوې داسې سيمې نوم ؤ چرته چې نه اوبۀ وې او نه شين بوټے، کيکرو او نورو تيزو ازغو ته به يې واښه ويل.که د دغې سيمې کورونو ته يې کورونه ويل نو غلطه وه بلکې دا کورونه داسې جونګړې وې چې د انسان په نامه يو موجود به پکښې لوغړيدۀ او په خړو اوبو او کجورو سره به يې د خيټې اور مړ کوۀ. جنګ او د قبيلو نښتې د عربستان د خلقو د ټولنيز نظام بنيادي اصل ؤ. مکه يوه بتکده وه او استوګن يې هغه سوداګر او سود خواره وو چې انسانان به يې په درهمو او دينارو اخېستل.

د کوچيانو او شپنو کوچي ژوند د ملکۍ او خانۍ يا فيوډل ازم په سېسټم سره ډېر ګران شوے ؤ، طبقاتي زبيښناک او سود خورو په وجه رامنځته شوي اقتصادي کړکيچ د انسان د ژوند مفهوم بدل کړے ؤ. او ټولنيزه نيکمرغي يې له تورتم سره مخامخ کړې وه. د عربو قبيلې د خپلې نادانۍ او ناپوهۍ په وجه د بتانو په عبادت لګيا وې او له کعبې شريفې يې يوه بت کده جوړه کړې وه.

      

په عربو کښې دا غلط تصور دود ؤ چې يوازې هغه کسان لوړ او معتبر دي چې عرب دي او عربي وينه لري. په عربو کښې دننه هم د زياتو شتو او اولادونو په وجه بيلابيل او وهمي وياړونه رامنځته شوي وو او هرې قبيلې به په ډېرو ځوانانو او شتو وياړ او فخر کوۀ.

لوټ مار، وحشيتوب، تېرے، يرغل او جنايت د عربو لوے صفتونه وو، د خلقو وژل د هغوي لپاره  د فخر او وياړ خبره وه او له دې امله چې لوڼه به يې د ځان لپاره شرم ګڼلې يا به يې له خرچې ويرېدل هغوي به  يې ژوندۍ ښخولې او که يو عرب به خبر شو چې لور يې شوې ده نو رنګ به يې له غصې سور شو او ځان سره به يې ويل چې اوس په دې شرم څه وکړم؟ کله کله خو به په ټولې کورنۍ او خاندان کښې يوه ښځه شرم ګڼل کيده.

په دا ډول عرب د فساد او تباهۍ په يوې جبې کښې ډوب وو، د شاته پاتې والي او ناپوهۍ په وجه  وحشيان او فساديان شوي وو. او د نړۍ د نورو خلقو په شان يې د مذهب په نامه د چټياتو او وهمونو عبادت کوۀ. څرګنده خبره ده چې د داسې ټولنې د سمولو لپاره يو بنيادي انقلاب او هر اړخيز بدلون ته ضرورت ؤ، خو ضروري وه چې د داسې انقلاب او پاڅون مشر او لارښود يو اسماني او خدائي کس وي چې له هر ډول تيري، زياتي او بت مننې څخه بچ پاتې شي او د ذاتي ګټو او فائدو لپاره خپل مخالفان د احتساب په نامه ختم نه کړي. بلکې د هغوي اصلاح وکړي او يوازې د خداے پاک په  لاره کښې د خلقو د حالت د سمولو او د ټولنې د پرمختګ لپاره کار وکړي. ځکه چې هغه لارښود او مشر چې پخپله معنويات او اخلاق نه لري او په هغۀ

کښې لوے انساني اخلاق او ځانګړتياوې موجودې نه وي، د ټولنې اصلاح نۀ شي کولې. دا يوازې اسمانې لارښودونکي او مشران دي چې د خداے پاک په الهام سره د خلقو د ژوند په ټولو اجتماعي او فردي اړخونو کښې بدلون راولي، نو راځئ چې وګورو د دې نړيوال انقلاب مشر څنګه ؤ او په نړۍ کښې يې څه بدلونونه راوستل.

 

د حضرت محمد(ص) زيږېدنه او ماشومتوب

د مکې ښار په دروند تورتم او چپتيا کښې ډوب ؤ او د ژوند او کار څه نښې نښانې نه ليدل کيدې. يوازې سپوږمۍ وه چې د نورو ورځو په شان ورو ورو د خواؤ شا له تورو غرونو راهسکه شوې وه او خپلې نرمې او تتې پلوشې يې په ساده او بې ډول او بې سينګاره کورونو او د ښار خواؤ شا کښې په دښتو غوړولې وې ورو ورو شپه تر نيمې واؤخته او د حجاز په سوې سپورې زمکې يې د ارام ساه واخېسته، ستورو هم په دغې بې ريا او صفا فضا کښې پړقا کوله او د مکې د ښار خلقو ته په مسکا وو، اوس سهار دے او سهارنيو مارغانو په زړۀ راښکونکي او زړۀ پورې اواز سره جنتي سندرې شروع کړې  ته به واې چې د خپل معشوق سره راز و نياز او پټې خبرې کوي.

 

 د مکې په افق باندې رڼا په راختلو وه خو لا تراوسه د مکې په ښار باندې رازداره چپتيا واکمنه وه او ټول خلق اودۀ وو يوازې بي بي امنه ويښه وه او د راتلونکي نوزيږي بچي په انتظار وه. ناڅاپه يې څو نوراني او ناپيژاندې بيبيانې په کوټې کښې وليدې چې ډېر خوږ  بوي ترې ختلو. بي بي امنه حيرانه شوه چې دا څوک دي او څه ته راغلي دي؟( بحارالانوار  15 ټوک 325.مخ ) څو شيبې وروسته نوے مېلمه او نوزيږے دنيا ته راغے او د مياشتو له انتظاره وروسته بالاخره د ربيع الاول په اولسمه يا دولسمه نېټه سهار د هغې سترګې د خپل زوے په ديدن رڼا شوې. ( بحارالانوار  15 ټوک ٢٥٠.مخ )

ټول خلق د دې نوي ماشوم په راتګ خوشحاله وو خو د خوشحالۍ په دې وخت چې  د حضرت  بي بي ا منې (ع) زړۀ له خوشحاليو ډوب ؤ د هغې ګران ميړۀ حضرت عبدالله (ع) په دې دنيا کښې نه ؤ ځکه چې هغه د شام له سفره د ستنيدو په وخت په مدينې کښې وفات شو، هماغه ځاے کښې ښخ شو او بي بي ا منه يې د تل لپاره يوازې پريښوده (کامل التواريخ دويم ټوک 10 مخ ، عبقات  1 ټوک 61 مخ )

حضرت محمد(صلي الله عليه و اله و سلم) وزيږيد او د دوي د زوکړې سره په يو وخت په اسمان او زمکې په تيره بيا ختيځ کښې چې د هغه وخت د تمدن مرکز او زانګو وه ځينې پيښې وشوې.

د نوشيروان باچا باعظمته ماڼۍ چې د ابدي قدرت او سلطنت تصوير يې وړاندې کوۀ هغه شپه ولړزيده او د فارس د اورتونونو (اتشکدو) اور چې په زرګونو کاله بل ؤ ناڅاپه مړ شو. همدا راز د ساوې سيمې د جهيل وچيدۀ هم د هغې شپې يوه معجزه  وه( بحارالانوار 15 ټوک 257  مخ )  چې د يوې يوې سيمې خلق يې راويښ کړل.

په عربو کښې له کلونو دا رسم ؤ چې د ښار اوسېدونکو به خپل ماشومان له زوکړې وروسته د ښار په خواؤ شا قبائلو کښې يوې دايڼې ته ورکول، چې هم په صفا او ازادې هوا کښې وروزل شي او هم فصيحه عربي ژبه زده کړي چې هغه وخت په کليو کښې ډيره وه په دې غرض چې بي بي ا منې د بچي لپاره شودې نه لرلې د حضرت محمد(ص) نيکۀ اوکفيل حضرت عبدالمطلب (ع) په دې فکر کښې شو چې د خپل ګران نمسي لپاره چې د حضرت عبدالله (ع) نښه وه، يوه محترمه، پرهېزګاره او مطمئنه دايڼه پېدا کړي. له ډېر تحقيقه وروسته يې بي بي حليمې (رض) ته خپل ګران نمسې وسپارۀ. دا بي بي د بني سعد د قبيلې يوه پاکه او اصيله  ميرمن وه او قبيله يې هم په ميړانه او فصاحت مشهوره وه.

بي بي حليمې (رض) حضرت محمد(ص) خپلې قبيلې ته بوتلو او د خپل زوے په شان يې د هغۀ ساتنه کوله. بني سعد قبيله تر دې مخکښې په قحتۍ او غريبۍ کښې اخته وه خو چې کله حضرت محمد(ص) د بي بي حليمې (رض) کور ته راغے د دغې قبيلې غريبي او بې وزلي ورکه شوه. د سيمې پټي شنۀ او څاروي ښه څاربۀ شول، پخپله د بي بي حليمې حالت هم ډېر ښۀ شو او شودې يې زياتې شوې. حضرت محمد(ص) پخپله هم تر نورو ماشومانو ښه وده موندله او د نورو ماشومانو په شان يې تتوې خبرې نۀ کولې.

 

حضرت محمد(ص) د پېښو په طوفان کښې

پېغمبر اکرم (ص) شپږ کلن ؤ چې مور بي بي امنه (ع) يې د خپلو خپلوانو د ليدو او د خپل خاوند د قبر د زيارت لپاره له حضرت محمد(ص) سره له مکې معظمې نه مدينې منورې ته لاړه او د خپلو خپلوانو له کتنې او د خاوند له زيارته وروسته مکې معظمې ته روانه شوه خو د ستنيدو په وخت د ابواء په نامه په يو ځاے کښې يې له دنيا سترګې پټې کړې او په دا ډول  د خداے ګران پېغمبر (ص) په هماغه وړوکوالي کښې چې د مور او پلار ډيرې مينې ته يې حاجت درلود، له داړو محروم شو.

د هغوي شمايل: لکه څنګه چې د اسلام د پېغمبر اکرم(ص) زوکړه او ورپسې حالت عجيبه او خارق العاده ؤ همداراز د هغه حضرت د وړوکوالي وينا او کردار له نورو ماشومانو لوړ او ښۀ ؤ. په دا ډول چې حضرت عبدالمطلب له دې خبرې خبر ؤ او د دغه حضرت (ص) به يې ډير احترام کوو.

د پېغمبر اکرم(ص) ترۀ حضرت ابوطالب (رض) وائې: هيڅکله مې له محمده (ص) دروغ، بد او جاهلانه کار ونۀ ليد، نه به يې بې ځايه خندل او نه به يې چټي خبرې کولې او اکثره به يوازې ؤ.

کله چې پېغمبر اکرم (ص) اوۀ کلن ؤ يهوديانو وويل مونږ به خپل کتاب کښې لوستل چې د اسلام پېغمبر له حرامو او مشکوکو خوراکونو ځان ساتي نو بهتره ده چې وې ازمايو. دوي يوه چرګه پټه کړه او حضرت ابوطالب (رض) ته يې وليږله، ټولو کسانو وخوړه ځکه چې خبر نه وو چې دا د غلا ده خو پېغمبر اکرم (ص) ورته لاس هم ورنه وړو چې کله ترې د نه خوړلو د سبب پوښتنه وشوه نو پېغمبراکرم (ص) وفرمايل چې دا حرامه ده او خداے پاک ما له حرامو ساتي. بيا يې له ګاونډيانو چرګه واخېسته او پېغمبر اکرم(ص) ته يې وليږله خو د چرګې قيمت يې ادا نه کړو او له ځان سره يې وويل چې بيا به يې پېسې ورکړو. پېغمبر اکرم(ص) بيا هم ونۀ خوړه او وې فرمايل دا چرګه مشکوکه او شکمنه ده. کله چې يهوديانو دا حال وليد نو وې ويل چې دوي په ريښتيا ډېر لوے او لوړ مقام لري.

 

د حضرت محمد(ص) شپني او تفکر، عفت او سپيڅلتيا

که څه هم ابوطالب د قريشو له مشرانو څخه ؤ خو ګټه يې د کورنۍ د درنو خرچونو لپاره پوره نه وه. پېغمبر اکرم(ص) چې په ځوانۍ کښې يې قدم اېښے ؤ نو فطرتاً غوښتل يې چې څه کار پېدا کړي او د ترۀ درانۀ خرڅونه يې کم شي خو مسئله دا وه چې داسې کوم کار وکړي چې په طبعه يې برابر وي؟

حضرت محمد(ص) چې په راتلونکې زمانه کښې يې د يو لوی پېغمبر ذمه واري په غاړه کېدونکې وه او له خود سرو او بې لارو خلقو سره به مخامخيدو او د جاهليت د وخت له غلطو عقايدو او دود دستور سره ورته مقابله پکار وه چې د عدالت د لوئې ماڼۍ او د انساني ژوند د سمو اصولو بنياد کيږدي، صلاح يې په دې کښې وليده چې شپني (د شپونکي توب کار) خپل کړي.

پېغمبراکرم (ص) د خپلو خپلوانو او د مکې د خلقو ګډې بزې او څاروي د مکې د خواؤ شا په صحراګانو کښې څرول او د هغوي ساتنه به يې کوله او کومې پېسې چې به يې ترلاسه کولې، له خپل ترۀ سره به يې پرې مرسته کوله او همدا رنګ  د ورشو او د دښتو له فضا او چاپيرياله چې د ښار د خلقو له هلو ګولو او جنګ جګړو څنډې ته وه، تجربې زده کړې چې د پېغمبرۍ په وخت کښې يې ترې ګټه واخېسته. په هر حال هغۀ په دې ټول دوران کښې د مروت، نېکو اخلاقو، سړيتوب، ښه ګاونډيتوب، صبر، رښتينولۍ، امانت ساتلو او له اخلاقي رذائلو او ککړتياؤ څخه د ځان ساتلو په شان په ټولو اخلاقې فضائلو کښې د خلقو لپاره نمونه  ؤ ان تر دې چې په خلقو کښې د امين او صادق په لقبونو مشهور شو.

کله چې د بالغېدو په وجه د انسان احساسات، جذبات او پټې جذبې وغوړيږي او هغه د ځوانۍ په تود او هيجاني دوران کښې داخل شي نو ځان ورته په يوه بله دنيا کښې ښکاري او په دې حساسې موقعې کښې چې د ښوئيدو، بې لارې توب او بې شرمۍ ډيرې موقعې موجودې وی که د ځوانانو سمه روزنه ونه شي يا هغوي پخپله د ځان خفاظت ونۀ کړي نو ډېر امکان شته چې د بدبختۍ، بدمرغۍ او ګمراهۍ په داسې لويه کنده کښې وغورزيږي چې د بيا خوشبختۍ امکان يې کم وي. پېغمبراکرم (ص) په يوې ککړې او خرابې ټولنې کښې ژوند کوۀ چې فضا يې اخلاقي بديو او ګناهونو توره کړې وه. د حجاز ځوانان بلکې بوډاګان په بې شرمۍ سره په جنسي بې لارې توب اخته وو. تر دې چې په هر کلي او کوڅه کښې په خاصو کورونو مخصوصې جنډې لګيدلې وې چې خلق به ورته د جنسي کارونو لپاره ورتلل.

پېغمبر اکرم(ص) په داسې ناپاکې معاشره کښې پيدا او ځوان شو او سره له دې چې تر پنځه ويشت کلنۍ يې وادۀ نه ؤ کړے. دغه فضا او چاپيريال پرې هيڅ اثر ونۀ کړو او هيڅ غير اخلاقي او غلط کار ترې ونه شو بلکې دوستانو او دښمنانو به هغه د اخلاقو او فضائلو لويه نمونه او بېلګه ګڼلو.

 

د پېغمبر اکرم(ص) وړومبے وادۀ

بي بي خديجه (ع) چې يوه مالداره او شريفه ښځه وه. خپل مال به يې نورو ته حواله کولو. چې د هغې لپاره تجارت وکړي او خپله ګټه ترې هم واخلي. بي بي خديجه (ع) د  خويلد بن اسد لور وه. دوه ځله يې دادۀ کړی ؤ او "ابوهاله" او عتيق مخزومي يې مړۀ شوي خاوندان وو. (که څه هم ځينو محققينو او مورخينو د بي بي خديجې د نورو ودونو  او څلوېښت کاله عمر خبره رد کړې ده او هغه يې پېغله ثابته کړې ده ) که څه هم مشهور قول له مخې د بي بي خديجې عمر څلويښتو ته رسيدلی ؤ خو د خپل ډېرمال په وجه يې غوښتونکي ډير وو او د قريشو غټو غټو کسانو به يې غوښتنه کوله. خو خديجې بي بي  ته پته وه چې دغو کسانو يوازې د دې مال ته سترګې نيولي دي.

 

کله چې په عربو کښې د حضرت محمد(ص) د امانت، شرافت او فضيلت اوازه خوره شوه او د بي بي خديجې تر غوږو ورسيده نو له حضرت محمد(ص) سره د تجارت خيال ذهن ته ورغے. هغوي ته يې د تجارت وړانديز وکړو او ورته يې وويل چې خپل يو غلام ميسره تا ته حواله کوم، ته زما لپاره تجارت وکړه او نورو ته به مې چې څومره برخه ورکوله، تا له به تر هغې زياته درکوم. پېغمبر اکرم(ص) چې د خپل ترۀ په غريبۍ خبر ؤ، دا وړانديز ومنلو.

د قرېشو تجارتي قافله سره د حضرت محمد(ص) روانه شوه چې پکښې د بي بي خديجې(ع)  مريې (غلام) هم له پېغمبر اکرم(ص) سره ؤ. کۀ څه هم ددې سفر جزئيات اوږدۀ دي او د ټولو ليکلو دلته مجال  نيشته خو دومره به ووايم چې په دې سفر کښې ډېر برکتونه رامنځته شول مثلاً په تجارت کښې ډېره ګټه، قافلې والو ته د ګران پېغمبر (ص) د شخصيت څرګنديدل، له پېغمبر اکرم(ص) سره د عيسائې راهب ملاقات او د دوي د پېغمبرۍ پيشګويي او بالاخره له بي بي خديجې(ع) سره د حضرت محمد(ص) د وادۀ سريزې او مقدمات.

د بي بي خديجې(ع) مريې "ميسره" د قرېشو دې بي بي ته د سفر جزئيات بيان کړل او وې ويل چې څه رنګه ورته په دې سفر کښې تر نورو سفرونو زياته ګټه په لاس ورغله او پېغمبر اکرم(ص) د ښو اخلاقو لوړتياؤ او کرامتونو يې هم خبره کړه. بي بي خديجې(ع) چې کله دا خبرې واوريدې نو د يهودي عالم هغه خبرې هم وريادې شوې چې د حضرت محمد(ص) د اسماني شخصيت او د قرېشو تر ټولو له محترمې ښځې سره د هغوي د وادۀ په حقله يې کړي وې. دا ټول حالات د دې سبب شول چې بي بي خديجه (ع) له حضرت  محمد(ص) سره وادۀ ته تياره شي. البته هغو پيشګويانو چې د دې ترۀ ورقه بن نوفل د تېرو پېغمبرانو په توګه د حضرت محمد(ص) د پېغمبرۍ په حقله کړې وې د دې شوق نور هم زيات کړو. خو څرنګه حضرت محمد(ص) ته د خپل زړۀ پيغام ورسوي، دا د قرېشو تر ټولو د شخصيت لرونکي ښځې لپاره اسان کار نۀ ؤ.

بي بي خديجې (ع)  له خپلې سويلۍ او رازدارې "نفيسه" وغوښتل چې په دې حقله له حضرت محمد(ص) سره خبرې وکړي. نفيسه دپېغمبر اکرم (ص) د ترۀ کور ته ورغله او له هغۀ سره يې په ملاقات کښې ورته وويل "ولې وادۀ نه کوې؟" دوي ځواب ورکړو "زما د ژوند شرائط او خرچ اجازت نه راکوي چې وادۀ وکړم". نفيسې وويل: "که دا ستونزه له منځه لاړه شي او يوه مالداره او شريفه ښځه چې کورنۍ يې هم شريفه وي له تا سره وادۀ وغواړي نو منې يې؟" پېغمبر اکرم(ص) ورځنې پوښتنه وکړه "داسې ښځه څوک ده؟" نفيسې وويل: "خديجه (ع)" حضرت محمد(ص) وفرمايل دا څنګه کيدی شي هغې د غټو غټو قرېشو غوښتنې رد کړي دي له ما سره به څنګه وادۀ وکړي؟"

نفيسې وويل: "هو! دا کيدونکې ده. او دا کار به هم زۀ وکړم" کله چې پېغمبر اکرم(ص) مطمئن شو چې خديجه(ع)  ورسره وادۀ کول غواړي نو خپل ترونه يې له قيصې خبر کړل هغوي ډېر خوشحال شول. د کويژدن دستورې يې وکړې او بالاخره په خاصو مراسمو سره د وادۀ جشن هم تر سره شو.

 

پېغمبر اکرم (ص) د خپل ګډ ژوند تر ټولو ښه دوره يعنې پنځه ويشت کاله له خديجې بي بي (ع) سره تېر کړل او له هغې سره چې د ژوند يوه ښه شريکه بلکې د پېغمبر اکرم(ص) يوه لويه مرستياله او ملګرې وه، ژوند وکړو.بي بي خديجه (ع)  وړومبۍ ښځه وه چې په پېغمبر اکرم(ص) يې ايمان راوړو او خپل مال دولت يې د اسلام د خورولو او تبليغ لپاره دوي ته ورکړو. پېغمبر اکرم (ص) له دې بي بي نه د شپږو بچو خاوند شو. دوه زامن او چې نومونه يې محمد او قاسم وو او په وړکوالي کښې په مکه کښې مړۀ شول او څلور لوڼه چې بي بي رقيه، زينب، ام کلثوم او فاطمه دي چې فاطمه (س) يې تر ټولو غوره وه. او د ځينو رواياتو له مخې يوازې بي بي فاطمه (ع) يې لور وه، او نورې د بي بي خديجې (ع) خورزې وې چې خور يې له مرګ نه مخکښې دې ته حواله کړې وې او هغې د خپلو لوڼو په توګه سترې کړې وې او چې کله يې له رسول اکرم (ص) سره وادۀ وکړ نو دغه جينکۍ هم ورسره راغلې او د پېغمبراکرم (ص) او د بي بي خديجې (ص) په لوڼو مشهورې شوې. خو ځينې بيا دغه جينکۍ هم د پېغمبراکرم (ص) او د بي بي خديجې خپلې لوڼه ګڼي. خو په دواړو صورتو کښې په دې خبره ټول اتفاق لري چې له بي بي فاطمې (ع) سره د پېغمبراکرم (ص) ډېره مينه وه او د هغې په فضائلو کښې يې ډېر مبارک حديثونه فرمايلي دي چې له دې نه د خداے پاک په نزد د بي بي فاطمې (ع) د مقام ، منزلت او عظمت پته لګيږي.

په هر حال د هغې سرښيندنې او بې مثاله فداکارۍ په وجه چې بي بي خديجې (ع) دپېغمبر اکرم( ص) او اسلام لپاره وړاندې کړه پېغمبر اکرم (ص) نه يوازې په ژوند کښې له هغې سره ډېره مينه لرله بلکې د هغې له مرګه وروسته هم کله به چې ورياده شوه نو ډېر به غمژن شو او د هغې په فراق او جدايۍ کښې به يې وژړل. هر څه چې وو د بي بي خديجې (ع) د عمر څراغ په پينځه شپيتۀ کلنۍ کښې يعنې د بعثت په لسم کال ګل شو او د پېغمبر اکرم(ص) کور د تل لپاره د هغې له رڼا خالي شو.

د پېغمبر اکرم(ص) نورې ببيانې(رض)

 

د اسلام ګران پېغمبر اکرم(ص) تر خديجې(س) وروسته له نورو ښځو سره وادۀ وکړو چې نومونه يې دا دي: بي بي سوده (رض)، بي بي عائشه (رض)، بي بي عزيه(رض)، ام حبيبه (رض)، ام سلمه (رض)، بي بي زېنب (رض) د جحش لور، بي بي  زېنب (رض) د حزيمه لور، بي بي ميمونه (رض)، بي بي جويريه (رض) او بي بي صفيه(رض).

لازمه ګڼم اوس د هغو حالاتو او شرايطو چې تقاضه يې کوله پېغمبر اکرم(ص) ګڼ شمېر ودونه وکړي، جاج واخلم. اصولاً ويلی شو چې د پېغمبر اکرم(ص) ودونه د څو مقصدونو لپاره وو.

1 _ د يتيمانو او غريبانو د حفاظت او د هغو کسانو د عزت د ساتلو په خاطر چې مخکښې يې راحته او عزتمن ژوند کوۀ. خو د سرپرست او ساتونکي د مرګ په وجه يې عزت او ايمان په خطره کښې ؤ ځکه چې د هغوي قبيلې به هغوي ځانته راکاږل او مجبورول په يې چې کافر او مرتد شي. لکه بي بي سوده چې حبشې ته تر هجرته وروسته يې ميړۀ وفات شوے ؤ او بې سرپرسته وه. د خداے ګران  رسول(ص) چې بي بي خديجه (ع) يې وفات شوې وه او ښځه يې نه وه له دې سره وادۀ وکړو. دويمه ميرمنه د خزيمه لور بي بي زېنب (رض) وه چې د خپل ميړۀ له مرګه وروسته له يوې خوا بې سرپرسته او له بلې خوا غريبه او فقيره پاتې شوه. پېغمبر اکرم(ص) د هغې د عزت ساتلو لپاره له هغې سره وادۀ وکړو، بي بي زينب (رض) د پېغمبر اکرم(ص) په ژوند کښې وفات شوه. بي بي ام سلمه (رض) هم يوه بوډۍ د يتيمانو خيال لرونکې او ايمانداره ښځه وه چې د پېغمبر اکرم(ص) بي بي شوه.

2 _ د پېغمبر اکرم(ص) د زياتو ودونو يوه بله وجه د نوي قانون کيښودل او د جاهليت د وخت د غلطو رسمونو او دودونو ختمول وو. د مثال په توګه د جحش لور بي بي زينب(رض) چې د پېغمبر اکرم(ص) د خولې د زوے زيد بن حارث (رض) ښځه وه. او دا وادۀ چې د پېغمبر اکرم(ص) په حکم تر سره شوے ؤ په اسلام کښې د غلطو طبقاتي امتيازونو او وياړونو د ختمولو يوه نمونه ده ځکه چې زينب د عبدالمطلب (ع) چې د قرېشو يو لوے شخصيت ؤ نمسۍ وه او حضرت زيد (رض) د کورنۍ له نظره مريې او غلام ؤ چې پېغمبر اکرم(ص) ازاد کړے ؤ. زېنب د خپل شخصيت او لوے والي په وجه په زيد لوئي خرڅوله او خپل ژوند يې تريخ کړو، فائده يې ونه کړه او بالاخره د زيد زړۀ له زينب تور شو او هغه يې طلاقه کړه. د زينب له طلاقولو وروسته رسول اکرم(ص) د خداي په حکم له هغې سره نکاح وتړله چې هغه رسم چې بې له څه دليل او مصلحته د جاهليت په خلقو کښې دود ؤ ختم کړي (ځکه چې هغوي به د خولې زوے ته هم حقيقي زوے ويل او د هغه له کونډې يا طلاقې ښځې سره به يې وادۀ نه کوۀ).

3 _ د وينځو او اسيرانو د ازادولو او خوشي کولو په خاطر لکه بي بي جويريه د "بني مصطلق" له لوې قبيلې څخه وه چې د اسلام له فوځ سره تر جګړې وروسته مغلوبه او ونيول شوه. پېغمبر اکرم(ص) د دغې قبيلې د مشر حارث له لور جويريې سره چې نيول شوې او اسيره شوې وه وادۀ وکړ. مسلمانانو چې کله وليدل چې بنديان د پېغمبر اکرم(ص) خپلوان شول نو اکثره يې ازاد کړل او لکه څنګه چې په تاريخ سيرۀ ابن هشام کښې راغلي دي چې د دې وادۀ په برکت د بني مصطلق په سلګونو کورنۍ ازادې شوې.

4 _ د عربو له سترو قبيلو سره د پيوند، د هغوي د کار ړنګونې او مخالفتونو د مخ نيوي او د کورني او داخلي سياست د ساتلو لپاره د اسلام پېغمبر اکرم(ص) له بي بي عايشې(رض)، بي بي حفصې(رض)، ام حبيبې(رض)، صفيې(رض) او ميمونې(رض) سره ودونه وکړل.

د ابوسفيان لور ام حبيبه هماغه ښځه وه چې کورنۍ يې د رسالت له کورنۍ سره سخته دښمني لرله خاوند يې په حبشې کښې له اسلامه واوړيد او نصراني شو او بيا مړ شو. ام حبيبه ډيره خفه او مضطربه وه ځکه چې پخپله مسلمانه وه خو پلار يې ابوسفيان د پېغمبر اکرم(ص) سخت دښمن ؤ او دې هغه ته پناه نۀ شوه وروړې. نو دې ته په پام سره ام حبيبه (رض) يوه محرومه او بې سرپرسته ښځه وه چې د اسلام  ګران  پېغمبر (ص) ورسره د سرپرستۍ او د بني اميه د زړونو د نرمولو لپاره وادۀ وکړو.

بي بي صفيه د "بني النصير" د قبيلې د مشر "حي بن اخطب" لور وه او وروسته له دې چې يهودي بنديان په مسلمانانو کښې خپارۀ شول. پېغمبر اکرم(ص) د دې د شخصيت او عزت د ساتلو لپاره له دې سره نکاح وتړله او په دا ډول يې د بني اسرائيلو له يوې لوې کورنۍ سره خپلوي جوړه شوه.

بي بي ميمونې له يوې لوې کورنۍ بني مخزوم سره تعلق لرلو او ګران رسول(ص) ورسره د هجرت په اوم کال نکاح وتړله. له بي بي عائشې (رض) نه بغېر د پېغمبر اکرم(ص) ټولې بيبيانې له دوي سره د وادۀ په وخت کونډې وې او د اکثرو د ځوانۍ او تازګۍ جوبن او دوران تېر شوے ؤ او دا پخپله لوے دليل دے چې د خداے د ګران رسول (ص) ودونه  د مصلحتونو او پاکو مقصدونو لپاره وو او د اسلام د دښمنانو لخوا په پېغمبر اکرم(ص) باندې د شهوت پرستۍ تور او تهمت بې ځايه او غلط دے.

له وحي او بعثت نه مخکښې هم د پېغمبر اکرم(ص) ژوند ډېر پاک او سپېڅلے ؤ او په دغه وخت يې نه بت پرستي کړې وه او نه داسې بل کوم غلط کار چې د دوي په لمنه تور لګيدلے وي. او داسې ډېرې واقعې او قيصې شته چې له پېغمبرۍ مخکښې د هغوي د پاک او بې داغه ژوند ښودنه کوي چې دوي نۀ چرته حرام کار کړے ؤ، نۀ يې دروغ ويلي وو نۀ يې چا ته دوکه ورکړې وه او نۀ يې داسې نور غلط کارونه کړي ؤ. اخلاق او کردار يې دومره لوړ ؤ چې خلق به ورته بې اختياره جذبېدل. په هغې بدې ټولنې کښې به نور بتکدې ته تلل خو پېغمبر اکرم(ص) به غار حرا ته تلو او هلته به د خداے پاک  عظمت ته سر په سجده ؤ. ( دوام لري )

نور بيا.........

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/03 او وخت 5:0 |

اسلامي وحدت د علامه اقبال (رح) له نظره

ليک: عبدالرحيم درانے مردان

ایک ہوں مسلم حرم کی پاسبانی کیلئے

نیل کے ساحل سے لے کر تا بخاک کاشغر

  

 ارواښاد علامه اقبال  عقيده لرله چې  مسلمانان په خپلو مېنځو کښې هيڅ جدي اختلاف او ستونزه نه لري په حقيقت کښې د هغوي اصلي ادعا يو څيز يعنی حق دے  نو کله چې په اصل  کښې اختلاف نه وي په ظواهرو او سطحي مسئلو کښې اختلاف اصلي نه دے  او مسلمانا ن بايد د اسلام اعتقادي جوهر يعنې وحدت ته پام وکړي  او په الهي رسۍ منګولې ښخې کړي  علامه اقبال (رح) هڅه کوله چې مسلمانان د وطن دوستۍ او خپل هېواد ته دوفادارۍ ترڅنګ له يو بل سره هم متحد وي  او هر مسلمان د ټولو مسلمانانو په وړاندې  عاطفه ولري  او درست  د توحيد په چورليز متحد شي  د ارواښاد علامه اقبال داندېښنې  وړ موضوع د اسلامي نړۍ وحدت  ؤ خو د هغۀ د نظر وړ د وحدت اساس قران او سنت دے  ځکه چې توحيد نه شلېدونکے  وحدت رامنځته کوي  او د مسلمانانو د عمل او نظر وحدت له همدې ځايه سرچينه اخلي . اقبال په دې خبرې باوري ؤ چې يو ه ورځ به  د اسلامي نړۍ وحدت په سياسي او جغرافيايي زمينوکښې تحقق پېدا کړي  ځکه خوېې د مسلمانانو ترمنځ وحدت ته جدي پام کوۀ  .

 هغه د اسلامي وحدت ځوړتيا په دوو څيزونو کښې ګوري وړومبې دا چې يو مسلمان هېواد په خپلو مذهبي اصولو باندې په سترګو پټولو سره ځېنو سياسي اواقتصادي قوانينوته غاړه کيږدي  دويمه دا چې يومسلمان هېواد په بل اسلامي هېواد  باندې حمله وکړي له همدې امله باوري دے  چې په اسلامي هېوادونو کښې د اختلاف په پېدا کېدو سره بايد هڅه وشي دغه اختلافات اوار شي  د اقبال سپارښتنه دا ده چې د توکم ،ژبې ،هېواد په شان دمولفوپه ځاے دې د رسول اکرم (ص) د مبارکواحکامو په اساس چې په ايمان او وحدت باندې تکيه ده له يوبل سره متحد شي  .

دا د هند د مسلمانانو هغه تصوير دے چې د علامه اقبال په غوښتنه راغونډ شوي وو او هغۀ پکښې هم ګډون کړے ؤ

 د ډاکټراقبال (رح) له نظره قران احتمالاً  مذهبي کتاب دے  چې بشر ېې يو ژوندے ارګانيزم بللے دے او دغه کتاب په ټولنيزو اخلاقو په  پابندۍ باندې او په بله وېناپه ټولنيز ډګر کښې داخلاقو په شتو ن ټينګار کوي . ارواښاد اقبال  د اسلامي امت ملاک او معېار د هغوي ايما ن بولي  او اسلامي امت شاتو ته ورته بولي چې دبيلابيلو بوټو له شيرې  نوے او واحد شے جوړيږي او باوري دے چې نور ملاکونه  لکه د رنګ توکم ، ژبه او داسې نور  د اسلام له نظره دهېواد او ملت  د بڼه خپلو لو لپاره ملاک نه شي کېدې .

علامه اقبال (رح)  د خپل وخت نړيوالو او سيمه ايزو شرائطو ته په پام سره داسلامي نړۍ داتحاد لپار ه درې رودې مطرح کړي دي  چې په ېوې باندې ېې ډېر پخلے کوۀ په دغو رودو کښې وړومينۍ روده  دا ده چې ټول اسلامي هېوادونه د يوې واحدې مشرۍ  له لوري اداره شي  چې دومره ممکنه چاره نه ده  دويمه دا چې اسلامي نړۍ دې  د يو فيډرېشن په بڼه اداره شي  چې دا هم دومره آسان کار نه دے  دريمه لاره چې ارواښاد ډارکټرهم پرې ډېر پخلے کوۀ دا وه چې اسلامي هېوادونه دې دکولتوري ،اقتصادي ، سياسي  ، او پوځي تړونونو په چوکاټ  کښې له يو بل سره نزدې اړيکې ولري  اقبال باوري ؤ چې داسلامي نړۍ د ستونزو داواري او پياوړتيا لپاره بايد اسلامي هېوادونه  د نبوي تعاليمو په بنياد  له يو بل سره متحد شي تر څو وژغورل شي .

اقبال د پنځو ن د نظام له وحدت څخه  د مسلمانانو د وحدت  دتفکرنتيجه واخېستله  او د مسلمانانو په ټولنو کښې  د موجودو حقائقوله  درک کولو څخه يې  د قران مجيد او ر سول اکرم  مبارک (ص) پرچورليز او محور دوحدت نظريه وړاندې کړه . اقبال تل اسلامي ملت ته خطاب کړےدے  او له اسلامي ملته د هغه هدف اسلامي امت دے  که څه هم هغه هېواد او قام  پالنه ستايي  خو له منفي نېشنلزم سر ه په کلکه مخالف دے. (او ورته يې يو ډول جديده بت پرستي ويلې ده ) علامه اقبال ژبني  ، توکميز او نشنلېسټي  تعصبات  خطرناک بولي او باوري ؤ چې مسلمانان بايدځانونه په جغرافيائي محدودې پورې  محدود نه کړي .

 

علامه  اقبال تل دسيمې څلورو  ملتونو يعنې افغاني  ، ايراني  ،  ترک او عرب ته توجه کړې ده  او د هغوي د قوت او کمزورتيا  ټکي په ګوته کوي  عربانو ته په خطاب کښې وائي چې د هغوي دين  د جهاد ، هڅو او جدوجهد دين دے  او له هغوي غواړي چې خپلې کمزورتيا او انحطاط ته توجه وکړي هغوي له ويرې منع کوي او  د عربي ملت له دوه ګوني والي څخه خواښني څرګندوي . د اسلامي نړۍ په وحدت او هويت باندې د اقبال تاکيد هيڅکله  د تعصب او  توکم پالنې  رنګ او بوي نه لري  او  هدف ېې  اسلامي نېشنلسټي او تنګ نظري  او د غېر مسلمانانو رټل نه دي اقبال د اسلامي نړۍ  دکړاونو او ناخوالو له امله اندېښمن دے  او دغه مسئلې هغه کړوي  هغه د اسلامي نړۍ  کمزورتيا او  وروسته پاتې والے له دې امله بولي  چې مسلمانان له اسلامي فکر او معنوياتو  لرےوالے بولي او تاکيد کوي چې که مسلمان خپل اسلامي هويت او شخصيت  بېرته ترلاسه کړي  خپل له لاسه تللے وحدت به هم ترلاسه کړي  هغه د مسلمانانو  د ځوړتيا او انحطاط عوامل په دې توګه بيانوي :

۱ ـ  له نويو اړتياؤ سره د مسلمانانو  دکولتو ر نا غږملتيا .

 ۲ـ  د ملي ګټو نه پېژندل او هغو ته بې پامي  .

 ۳ ـ په تعليمي او روزنيزو برخوکښې. جدي نيمګړتياوې

 ۴ـ په اسلامي ټولنو کښې تفرقه او تيت پرتوالے.

 ۵ ـ  د مسلمانانو ترمنځ د منفي صوفيګرۍ دوديدل .

 ۶ ـ تقليد .

 ۷ـ د توکل له مفهوم څخه  ناسم مطلب اخېستنه

 ۸ ـ  د پوهو او  صالحو مشرانو نه شتون .

 ۹ ـ په اسلامي کولتور کښې د وارداتي (درامد شويو)  غلطو ذهنيتونو  موجوديت .

اقبال خپل عظمت او لوړاوي ته د اسلامي نړۍ دستنېدو لپاره  يوطرحه وړاندې کوي  چې  څلور اصلونه لري  :

 

وړومبنے اصل  په قران مجيد باندې عمل او  ټولو وګړنيزو  او ټولنيزو برخو ته هغه داخلول دي   دويم اصل اسلامي روايتونو او درسول الله مبارک (ص) د سنت په شمول  اسلامي  دودونو ته ستنېدل دي   او په دې باوري دے چې پخواني دودونه   دنسکورېدو په حال کښې ملتونه ژغورلې شي . د اقبال په طرحه کې دريم ا صل له اسلامي شريعت څخه پېروي او د هغه اجرا  ده  او بالاخره څلورم اصل  د مسلمانانو لپاره د يو ملي او  ډ‌له ايز مرکز شتون دے  چې دغه مرکز حاضر دمه هماغه کعبه ده او داسلامي ملت لپاره اساسي مرکز ګڼل کيږي چی فنا نه لري  .

اقبال ډېر  د اسلامي نړۍ ستونزو ته پام کړی دے  او هغه  د اسلامي نړۍ دوحدت مهم نظريه ورکونکے بللے شو چې په ډېر درايت سره يې مناسبي لارې چارې وړاندې کړي دي

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/02 او وخت 5:0 |

 

نوې چپې

 

 

 

(ناول)

(څلورمه برخه)

 

ليک: ارواښاد حمزه بابا

سريزه

 

(( نوې چپې )) هغه يواځېنے ناول دے چې ارواښاد حمزه بابا په خپل ژوند کښې ليکلے دے. د دې ناول د مرکزي خيال په هکله به دومره ووايو چې بابا په دې  ناول کښې د يوې مسلمانې پښتنې ټولنې نمونه ورکړې ده لکه چې څنګه د بابا له تعليماتو نه څرګنده ده چې هغه د اسلام باده او شراب د پښتو په پياله او جام کښې پښتون قام ته ورکول غواړي. او اسلام هم هغسې غواړي چې په حقيقت کښې څنګه دے او د مذهبونو په نامه له هر له ډول افراط او تفريط نه يې پاک غواړي او پښتو د پښتو په نامه له هر ډول غلطو رسمونو، رواجونو نه پاکه غواړي او دا دواړه هم هغسې غواړي چې څنګه په حققت کښې دي. بابا د دې خبرې قائل نه دے چې د پښتو او قوميت په نامه او بانه دې اسلام ته شا کړې شي او يا دې د اسلام په نامه او بانه باندې ژبې او قوميت ته کفر وويل شي، د هغۀ له نظره د يو پښتون لپاره اسلام او پښتو لازم او ملزوم دي او که په دې کښې يې يو څيز هم پرېښودو نو هغه يو څيز به يې خا مخا نيګړے او غېر معياري وي او د داسې کس ګمراهي يقيني ده.

      بابا په دې ناول کښې که يو طرف ته د يوې پښتنې معاشرې هغه مثبت اړخونه ښودلي دي او د يو صحيح مسلمان پښتون کېدو د تقليد وړ مختلف کردارونه يې ورکړي دي لکه د يوې پښتنې کورنۍ د يو پښتون او ايماندار مشر، يوې پښتنې مېرمنې، مور، لور، خور، ورور، ځلمي، پېغلې، دوست، يار، استاذ، سياستدان، پاکلمن مينه وال او حتي يو نوکر وغېره. او د هغوي مړانه، خلوص، صداقت ، شرافت او پاکه مينه يې څرګنده کړې ده او د ژوند په ټولو څانګو کښې د هر يو خپل هغه رول يې چې فطرت ورته ورکړے دے  ښودلے دے نو بل طرف ته يې د منحرف شويو او جاهلو او نه تربيت شويو يا غلط تربيت شويو پښتنو او د پښتو او غېرت په نامه او بانه باندې د جاهلانه  رسمونو نمونې هم ورکړي دي او همدا رنګ يې د هغو په ترڅ کښې د مغربي منځ تشي تهذيب او تمدن له ظاهري پړق پړوق او يا د ځينو پرديو، مفاد پرستو او ناپوهو سياستوالو په جذباتي نعرو د دوکه شويو او تېروتيو پښتنو د بيا هدايت کېدو نمونې هم په ډاګه کړي دي چې ويلې شو چې دا ناول نه بلکښې د هرې طبقې د وګړو او د هر دور د پښتنو لپاره يو تل پاتې کښېدونکے لارښود دے او هغه مشهوره خبره چې سمندر يې په کوزه کښې بند کړے دے او چې کله يې زمونږ پښنانۀ وروڼه خوېندې ولولي نو خپله به يې له اهميت نه خبرشي. خداے پاک دې دا کتاب د لرې او برې ټولې پښتونخوا د خلکو لپاره د بېدارۍ يو والي، خپلواکۍ، ترقۍ او خوشحالۍ سبب وګرځوي. په درناوي ( اداره)

.په تېر پسې......

 

سليم کوزه واخېسته اودس يې وکړږ چې ساعت تېرېدۀ د کلي سړي يو يو جومات ته راتلل. نمونځ ختم شو ، سليم بهر ته راووت، چې هجرې ته راغ نو عزيز خان چاې اېښې وېږ په قبائلو کښې اکثر چاې د وخته څښکلې کيږي. چې سليم کښېناست عزيز خان ورته پياله ډکه کړه او نور کليم ورته په تالي کښې يو لويه پراټۀ کېښوده.

سليم: (( زما زړۀ ته نۀ کيږي، واخلئ تاسو يې وخورئ ))

نور کليم د څه ويلو اراده کړې وه چې په دې کښې حجرې ته سيد خان راننوت، سليم د تپوس نظر پرې واچاوۀ. د سيد خان له تندي نه معلومېدله چې د سليم کار يې ترسره کړ ے دے. د سليم په زړۀ کښې د اميد ډيوه بله شوه.

سليم: (( اے ورځه زما د برخې پراټه دې سيد خان وخوري، بېګا راسره بولو ته وتلے ؤ ))

يار بادشاه: (( دا خوله او پراټه ؟ چرته غوشايه دې وخوري ))

 

 

سيد خان: (( رښتيا وائې، دا پراتۀ هم د يار باچا لپاره ښه ده، بېګا غريب ټوله شپه غوشايۀ خوړلي دي )) خبره څه وه چې ټولو بړق وهل، له خنده نه د سليم په حلق کښې چاې ونښتې او په ټوخي يې ګوتې پورې کړې، په جامو يې د چايو څاڅکي پرېوتل. نور کليم د نغري په غاړه ګېډه په دواړو لاسو ونيوه او يار باچا چې کچه شونو بې واره يې پراټه اوچته کړه او ځان ته بيل ورته کښېناست، عظيم خان هم په دې وخت کښې راغلے ؤ، هغه هم له نورو سره څه داړچيګي غوندې وکړل او بيا يې تپوس وکړ: (( ويړکيو څه خاندو ؟ خېر خو دے؟ ))

سليم: هسې بېګا مو په ياردبادشاه قصه کړې وه. ))

عظيم خان: (( ښه نو ځکه ورته سيدخان ووې چې ټوله شپه يې غوشايۀ خوړلي دي ، يره پوره دوړه يې ورپورې وويشته. سيد خان ډېر بد دے )) د يار بادشاه خوله د پراټې په غړۍ ډکه وه، په زور يې غړۍ اونغړده او سر يې پورته کړ...

يار بادشاه: (( هو! ډېر بد دےکه خداے ته بد شي. ))

سليم مسکے شو خو د نورکليم ورته فکر شو.

نور کليم : ((پوهو، دا خو يې سمه پراټه له ستوني تېره کړه، بس کړه خوار شې، ځان ته خو به ټوله نۀ خورې .))

سيد خان: (( يره خان دې خداے ژوندے لري د دۀ له برکته مونږ هم دا دوه ورځې څه وخوړل. ))

يار بادشاه: (( ګنې خشکۍ په مخه اخېستې وې، او په نن صبا کښې د منی د خراړې په څېر سر کاوته کېدونکے ؤ. ))

سيد خان: (( وشوه، مخوکه دې بنده کړه ګوره.....))

نور کليم : ويړکو چې څوک يې سره خلالص نه کړو، شابسې ګورم به مو.))

يار بادشاه: مړه څله يې راباندې له مرۍ نه نيسې ))

سيد خان: ويړکيه خبرې به د خولې ښې وي، لاسونه له پراټې سره ښۀ ښکاري. )) په دې خبره بيا ټولو وخندل.

عظيم خان: (( سليمه که هغه چيټۍ ليکې چې زۀ پېښور ته يو سړے تيار کړم.))

سيد خان په ځېر ځېر سليم ته وکتل،سليم د سيد خان په مطلب پوه ؤ، هغه هډو له سيد خان سره سترګے برابرې نۀ کړې.

سليم: (( په دواړو سترګو، قلم دوات به زما په بکس کښې وي راوې غواړه .))

عظيم خان: (( عزيز خانه! منډه کړه او قلم او دوات راوړه.))

عزيز خان: ((قلم او ..... او هغه بل دې څه ياد کړو دا دا؟ ))

عظيم خان: (( قلم ، مشواڼۍ ))

عزيز خان: (( دغسې وايه کنه زۀ دووت څه پېژنم! ))

عظيم خان: ((ځه ورشه د سليم خور ته ووايه هغې ته معلوم دي. واخله دا کنجي.))

عزيز خان کنجۍ ته لاس ورتېر کړ، سليم هم د خپل صندوق کنجۍ ته اوکتل، د هغۀ په زړۀ بيا د خفګان طوفان راغے، فکر يې کاوۀ چې عظيم خان به څه په غصه د ګلرخ نه د صندوقنو کنجيانې غوښتي وي، هغه وخت به د ګلرخ په زړۀ څه تېرېدل. عزيز خو کنجي واخېسته کور ته روان شو ، خو د سليم په زړۀ کښې د غمونو يوه اوږده سلسله روانه شوه. له دې نه پس چې په حجره کښې څومره خبرې اترې شوې دي سليم نه دي اورېدلې. نن يې عظيم خان ته بې اختياره قهر هم راتۀ خو دهغۀ مثال د يو دروېش يا فقير ؤ چې غصه ورشي په خپل ځان يې سړوي. عزيز خان راغے او سليم ته يې  قلم او مشواڼۍ په سټول کېښودل. سليم يو ستړے اسويلے وکړ قلم يې واخېست خو چې د سرنامې ليکل يې شروع کړل سترګې يې ډکې شوې د پلار يادونه يې په زړۀ راوورېدل، اوښکې يې په سترګو سترګو کښې اوڅښلې او په خط يې ګوتې پورې کړې، سليم لا خط نه ؤ پوره کړے چې حجرې ته يو سپين ږيرے راننوت.

سپين ږيرے: (( السلام عليکم. ))

عظيم خان: (( وعليکم سلام شېر احمده ستړے مۀ شے، ويړکيو ټوپک يې اونيسو )) له شېر احمد سره دوه ملاتړلي زلمي هم وو. سليم له کاغذ نه قلم پورته کړو او هغوي ته متوجه شو. سيد خان سليم ته د مطلب په نظر وکتل او بهر ته ووت.

عظيم خان: (( نورکليمه! منډې کړه چاے پخې کړه ))

شېراحمد: بس خوار مۀ شې د چايو وخت تېر دے، يوه ټوټه کار مې ؤ درسره . ))

عظيم خان: (( خېر دے ؟ ))

شېر احمد: (( خېر دے )) دا يې وويل او سليم ته يې لاندې باندې وکتل. سليم په حقيقت پوه شوے ؤ، خپله توجه يې بيا خط ته وګرځولهږ

عظيم خان: (( بيا هم ؟ ))

شېراحمد: (( زۀ اکبر خان رالېږلے يم . ))

د دې وېنا په اورېدو سره د ويرې او خوشحالۍ ګډو جذباتو د سليم زړۀ په درزا کړ، خو سر يې له کاغذ نه پورته نۀ کړ.

عظيم خان: (( د څه لپاره يې رالېږلے يې؟ ))

شېراحمد سليم ته په ګوته اشاره وکړه.

شېراحمد: (( د دغه ويړکي په حق کښې ))د عظيم خان په برېتونو کښې حرکت پېدا شو، يوه وروځه يې له بلې نه اوچته شوه.

عظيم خان: (( د دغه ويړکي په حق کښې؟ مطلب يې څه دے؟ ))

شېراحمد: (( مطلب؟ مطلب دا دے کنه چې دا ويړکے خو تا ولجه کړے دے کنه؟ ))

عظيم خان: (( هو، ما ولجه کړے خو په دې کښې د اکبر خان څه کار دے ؟ ))

شېراحمد: (( دا د اکبر خان دوست دے او زمونږ د ټول کوکې (کوکي خېلو) مېلمه ))... عظيم په قهرېدو سترګو سليم ته وکتل، د هغۀ يقين وشو چې هر شان چې ده خو سليم اکبر خان ته په خبر ورکولو کښې کامياب شوے دے.

عظيم خان: (( اېما له دې ويړکي سره شل کاله تېر شوي دي. د اکبر خان نامه يې هم نۀ ده اخېستې، نن يې اکبر خان څه رنګ اشنا شو؟ او دا ويړکے د ټولې کوکې مېلمه څنګه شو؟ ))

شېراحمد: عظيم خانه! اورېدلي دې دي چې غر په غر نه ورځي خو سړے په سړي ورځي، اکبر خان او دا ويړکے د سبق ملګري او د وړوکوالي اشنايان دي که ستا په مخکښې دغه ويړکے کله اکبر خان نۀ وي ياد کړے نو دا خو نۀ ده چې ګوندې اشنايان نۀ شول، او د ټولې کوکې مېلمه ځکه دے چې وطن ته مو راغلے دے او پښتانۀ خپل دښمن هم په کور کښې نه ويژني، ولجه خو لويه خبره ده. ))

عظيم خان: (( ښه نو اوس تۀ ويائې څه ؟ ))

شېراحمد: (( عظيم خانه ! سمې خبرې کوه د ټول اپريدي پوزه دې لږه پرې کړ چې اوس په کوکي خېلو کښې هم پائيلات جوړوې، داسې ولجې څوک نه شي کولې، هر سړے يار اشنا لري، خو خلق سترګې غړوي. ))

عظيم خان: (( پرويځي (غلبېل ) خپل سوري نۀ ويني او د کوزې دوه سوري ويني، شېراحمده! اېما په کار کښې دې کار نشته، خپل غونډ ورې لغړوه او اکبر خان ته ويايه چې که پهِِ خفه يې نو لس زره روپۍ بونګه يې تۀ راکړه.))

شېراحمد: (( عظيم خان دويواو مونږ  سره عزيزان يو او عزيز نوم د خداے دے. زور مټې درته نه ويايو خو خواست کوو دا ويړکے راکړه ))

عظيم خان: (( دا نۀ شي کېدې ))

شېراحمد: (( ښه پکر وکړه عظيمه خانه! ))

عظيم خان: (( يو ځل خو مې درته وويل چې که اکبر خان پهِ خفه وي نو بونګه دې راوړي. ))

شېراحمد: (( ښه نو تۀ اوس دومره سړے شوې چې له خپل عزيز نه بونګا غواړې؟ ډېره ښه شوه او مبارک دې شه بيا که مونږ د خپل سړي پوښتنه کوله نو له بونګې سره به راشو )) دا يې وويل او په غصه کښې له کټ نه پورته شو، ټوپک يې واخېست او په غصه کښې سلام واچوۀ، عظيم خان ښکته کتل په بې پروائۍ يې ورته په مخه ښه وويل او شېراحمد سره د خپلو ملګرو له حجرې نه ووت، په حجره کښې داسې چپه چپيا شوه چې د سترګو ځمب هم د اورېدو وړ ښکارېدۀ. له داسې حالاتو نه پېدا شوې چپيا د قيامت شور لري او اوس چې د سليم په حقله په عظيم خان د دې کوم رد عمل کېدونکے ؤ هغه سليم محسوس کړے ؤ. او د هغۀ د مقابلې لپاره يې خپل حواس راجمع کړي وو. عظيم خان يو ساعت پس سر راپورته کړ، د هغۀ له سترګو نه سپرغۍ توئيدې، سليم ته يې مخ راستون کړ.

عظيم خان: (( سليمه! دا خو ويايه چې د چا په خوله دې اکبر خان ته خبرې کړي دي؟ ))

سليم خان: (( زما خبرې ته څه ضرور دے، تا خو څه پټ کار نۀ دے کړے په سپينه ورځ دې د ټول ولس په مخکښې ولجه کړے يم، نمر په ګوتۀ نۀ شي پټېدې ))

عظيم خان: (( نورکليمه! منډه کړه حسن خان ته ورشه او ورته ووايه چې مونږ ته د لسو ټوپکو غم وکړي او شيرخان ته هم ويايه چې يو کس راولېږي، تاسو هم تيار اوسئ چې اکبر خان مو په ګړئ راوانۀ وړي هسې هم زوراوريئ. ))

نور کليم: (( زۀ به لاړ شم خو دادا څه تالا خو نۀ ده، اکبر خان ګولۍ نه غوڅوي څه؟ د کوټو بنګارونه خو به نۀ وي جوړ. ))

عظيم خان: (( خېر هر څه چې وي خو د هر کار بندوبست مخکښې پکار دے، په جنګ کښې اسپان ( اسونه ) نه سربيږي. عزيز خانه تۀ سليم بوځه او د بوسو په کوټه کښې يې اوساته. ))

سليم: (( د بوسو په کوټه کښې؟ دا ولې؟ ))

عظيم خان: (( د دغه  فائده به دا وي چې دويم ځل به چا ته خبرې نۀ شې کولې او ايما د لاس نه به هم درته امن وي. ))

سليم: (( ښه ده عظيم خانه! چې څه وس دې وي هغه وکړه زۀ يې هم زغملو ته تيار يم. ))

دا يې وويل او هغه نيګړے خط يې ټوټې ټوټې کړ او دعظيم خان په مخکښې يې ګوزار کړ.

عظيم خان: (( د دې مطلب؟ ))

 

سليم: (( مطلب دا چې زۀ اوس پلار د روپو لپاره تکليف نۀ ورکوم. ))

عظيم خان: (( خداے په راستي چې زۀ دې روپۍ له پېستکي (پوستکي) نه هم جوړې کړم. ))

سليم: (( خېر هغه ستا خوښه، او دا زما خوښه ده. څه چې دې له وسه کيږي ايله مه کوه. ))

عظيم خان: (( عزيز خانه! يو کار بل وکړه، مورته دې ووايه چې د سليم په خور پۍ او غوړي بند کړي او په سليم خو خود. ))

عزيز خان: (( ډېره ښه ده، مخکښې شه سليمه! ))

سليم روان شو او لږ ساعت پس عزيز خان يوې تنګې بدبودارې کوټې ته ورننه وېست، کوټه نيمه له بوسو نه ډکه وه او يو شلېدلے کټ پکښې پروت ؤ، عزيز خان ورپسې دروازه پورې کړه او کلف يې ورواچوۀ. سليم د دې نوې تنګسې د مقابلې لپاره طبيعت ته د حوصلې جوهر ورکول شروع کړل، په کوټه کښې ماشو اتڼ اچولې ؤ او ځينې ځينې ماشي به د سليم په غوږ کښې د تنازعه لليقا د سندرې يوه کړۍ وئيله او بلې ډډې ته به يې هپه وکړه. دې زېمجنې کوټې ته د سليم راتګ د هغوي لپاره له اختر نه کم نه ؤ.... د سترګو په رپ کښې يې په سليم بلندره جوړه کړه، ولې څومره چې د تکليف احساس زياتېدۀ هومره د سليم د زغم قوت غزېدۀ. هغه د انساني طبيعت په فلسفه پوه ؤ او هغۀ په شعر کښې دا خيال څرګند کړے هم ؤ چې فطرتاً سړے نۀ نرم دے او نۀ سخت:

هر سړے له خپل ماحول سره اشنا شي

د فطرت له لوري نرم دے نۀ سخت

دغه وجه وه چې نوې تنګسه به که هر څو سخته وه خو هغۀ به خپل زړۀ ته په دې تسلي ورکوله چې لږ ساعت پس به طبيعت ورسره اشنا شي. د هغۀ په خيال کښې د کامياب ژوند جوړولو راز هم دغه ؤ.

سليم تر ډېره وخته د خپلو پارېدلوجذباتو او احساساتو دا ناڅاپي طوفان اعتدال ته د راوستو په کوشش کښې ؤ. ان تردې چې د مازيګر د بانګ تت غږ يې تر غوږو شو. په دومره وخت کښې يې سترګې هم له تيرې سره اموخته شوې وې، او هغۀ چې يو خوا بل خوا وکتل نو کټ سره نزدې يې د اوبو يو منګوټے د خاورو کوزه او يو کنډول پراتۀ وليدل. خداے زده چې عظيم خان له مخکښې نه دا انتظام کړے ؤ که عزيز خان او نور کليم له سليم سره د بوسو کوټې ته راوړي وو او په هغه پرېشانۍ کښې سليم نۀ وو ليدلي. د کوټې لهاړي زاړۀ او لوګي وهلي وو او کنج کښې يو زړه غوندې ايوه ولاړه وه چې د پاسه پرې په موږې کښې  غاښوره رازوړنده وه. د ماښام له نمونځ نه پس دروازه بېرته شوه او عزيز خان دننه راغے، په يو لاس کښې يې ډيوه او په بل لاس کښې يې شکور ؤ.

سليم: (( خېر خو به وي. بهر څه خبرې اترې وې؟ ))

عزيز خان: (( خبر به شې ))

سليم: (( اخير څه خو ووايه ))

عزيز خان: (( خپله مړۍ دې اوخوره ستا د نور له خبرو سره څه کار دے؟ ورچينې چې څه وي هغه به وي ))

د عزيز خان لهجه دومره ستغه وه چې سليم ورسره نوې خبرې مناسب ونه ګڼلې. سر يې ښکته کړ او چې شکور ته يې وکتل سکړک پکښې پروت ؤ. يو ساعت يې سکړک ته کتل او هيڅ حرکت يې نه کړ.

عزيز خان: (( شکور ته ولې ګورې خو پياڅه ( سکړک ) دے کنه. عظيم خان ويل چې سليم له اصله کوچې دے او هم دغه يې خوراک دے ايله نن صبا يې په دنيا کښې نغن ( ډوډۍ ) نصيب شوې ده )) سليم د غصې لمبه په زړۀ تېره کړه. د غصې او بې وسۍ ګډ تاثرات يې په مخ ښکاره شول.

سليم: (( هغۀ رښتيا ويلي دي ))

عزيز خان: (( زۀ به درته د نمازخفتن نمانځۀ ته راشم که ورچنې دې د وتو نيت وي نو.... ګورو به ))

سليم:  (( ډېره ښه ده ))

د عزيز خان له وتو نه پس په خپله د سليم نظر شکور ته ورټيټ شو. د هغۀ طبيعت د سکړک خوراک ته غاړه نه اېښوده. خو سليم د داسې حالاتو په رو ګودر پوه ؤ. خپل زړۀ ته يې وويل چې په هر حال کښې د خداے پاک شکر پکار دے. د صبر پانګه هم په داسې موقعوپکاريږي. او بيا يې يو ټوک سکړک رامات کړ او په خوراک يې شروع وکړه.هغۀ ته معلومه وه چې هم د غه عبيعت چې اوس د سکړک نه تښتي د سختې لوږې په وخت به يې يو لوے نعمت ګڼي. عادت ماتول که هر څو سخت وي خو چې د مرګ ژوند سوال پېدا شي نو عادت څه چې فطرت هم د موقعې د نزاکت د احساس کولو په وجه د مرکزي خيال سره ملګرے شي. د چې د نمړۍ تېرول به ورته سخت شول نو د اوبو ګوټ به يې واخېست. د هغۀ په خيال کښې دا ټول حؤادث د انسانيت د تکميل مختلفې کړۍ دی تر څو چې انسانيت په هر څيز غالب نۀ شي او د هر څيز لپاره په طبيعت کښې ځاے پېدا نه کړي، او بيا له دې سره سره د خپلو حؤاسو نظام هم قائم اونۀ ساتي تر هغې د حېوانيت د تېروتو نه د انسانيت رڼا ته نۀ شي رسېدې. کامل انسان هغه دے چې ټول واردات په خپل ځان کښې فنا کړي.دا نه چې واردات يې په مخه واخلي او د خپل انسانيت پنګه هم ترې ورکه کړي..... سليم هم په دې فکر کښې ؤ چې بهر ډزې او چغې سورې شوې. په اول کښې خو ډزې کمې وې خو چې څومره وخت تېرېدۀ په ډزو او چغو سورو کښې زياتې کېدۀ. او بيا خو داسې حال شو لکه چې د بټ نينې. يوه ګېنټه هم دا حال ؤ بيا ورو ورو لږې کمې شوې. او بيا بالکل بندې شوې.شور او زوږ ورک شو. او کامله يوه ګېنټه چپه چپيا وه. آخېر تېر نمازخفتن سليم د چا د راتګ ښکالو واورېد. چې غوږ يې اونيوۀ ښکالو د يو نه بلکې د ډېرو کسانو د راتګ ؤ. هغوي ورو ورو په خپلو کښې خبرې هم کولې خو سليم د هغوي په مطلب نه پوهېدۀ ځکه چې پوره پوره نۀ شوې اورېدې خو د خبرو غږ داسې ؤ چې ويره پکښې نۀ معلومېده. هغۀ ته خپل وجدان وويل چې دا خلق څه په بد نيت دې خوا ته نۀ دي را روان. دا خيالات د سترګو په رپ کښې پېدا شول او تېر شول. د کوټې په کلف کښې کنجي تاؤ شوه، دروازه بېرته شوه او خوږ غږ د سليم د زړۀ په فضاء کښې د خوشحالۍ ګنګوسۍ پېدا کړې (( سليمه! ګرانه وروره! )) او له دې سره يو دستي لالټېن په دروازه کښې اوچت کړې شو. سليم چې ورته اوکتل اکبر خان ورته غېږ پرانېستے ولاړ ؤ، وردو يې کړل او دواړه دوستان تر غاړه شول.

دريم باب

(په تيره کښې)

 

 

چې تنګسه تېره شي او د حواسو لښکر وسله کيږدي نو له طبيعت نه بار لرے شي. د مدافعت غم پاتے نه شي. طبيعت ته ارام  اورسي او بيا ورو ورو خپل پخواني حالت ته روان شي. په داسې حال کښې زړۀ دومره نرم شي چې خواه مخواه ژړا کول غواړي، او بيا چې يو خوا خوږے دوست هم ورسره ترغاړه وي نو غريو يې د زلزلې صورت اختيار کړي. دغه حال د سليم هم ؤ. د هغۀ سترګو ته يو څو ګرمې ګرمې بې قراره اوښکې راورسېدې او سر يې د اکبر خان په ټټر باندې زوړند شو.

اکبر خان: (( سليمه خوږه وروره! تۀ او دومره کمزوري؟ ))

سليم: (( اکبر خانه! ګرانه وروره! دا زما په ژوند کښې يو نوې او ډېره ترخه تجربه وه. ))

اکبر خان: (( په داسې حال کښې هم خپلې فلسفيانه خبرې نه پرېږدې. )) او له دې سره يې وخاندل. راځه خوږه وروره وس تۀ ازاد يې ..... بالکل ازاد. ))

سليم: (( دا ډزې څنګه وې؟ څوک خو به...... ))

اکبر خان: (( نه نه، خداے خېر کړ، عظيم خان راسره روغه وکړه او تۀ يې بې له څه شرطه پرېښودې. وس راځه خور به دې په کوڅه کښې انتظار کوي. ))

سليم : (( د هغې څه حال دے ؟ )) افسوس ما د هغې لپاره هيڅ نۀ شول کولې.. ښه ده، ځئ چې ځو، خو عظيم خان څه شو. ))

نور کليم: (( هغه له مليانو سره په حجره کښې ناست دے . ))

سليم: (( مليان د څه لپاره راغلي دي؟ ))

اکبرخان: (( هغوي زمونږ زمونږ او عظيم خان په مېنځ کښې خېر اوغوښت څه مليان دي او څه سېدان دي. ))

سليم: (( الحمدلله )) چې پښتون له خپل فطري جوهر نه خالي کيږي نه. تر اوسه د خپلو مشرانو ادب کوي. ځئ چې ځو. ))

 

سليم او اکبر خان روان شول نور کليم ورنه وړاندے شو او شېر احمد سره د دوو دريو مېنځګړيو ورپسې روان شول،چې د حجرې کوڅې ته راورسېدل ګلرخ يې د عظيم خان له مور سره ولاړه وليده. باري قچر او اسونه هم ټول ولاړ وو. ګلرخ چې سليم وليد ور دوو يې کړل او خواږۀ ورور په ټټر يې سر کېښود، بې اختياره يې اوښکې روانې شوې او داسې غريو اونيوه چې له خولې نه يې خبره هم نه شوه وتې.د عظيم خان مور هم بې اختياره په ژړا شوه. د هغې له ګلرخ سره ډېره مينه وه ځکه چې هغه پخوا دوه ځل له عظيم خان سره د محمد امين خان کلي ته تلې وه او د هغۀ شرافت او سخاوت يې په زړۀ کښې ځاے نيولے ؤ. هم دغه وجه وه چې کوم وخت عظيم خان سليم ولجه کړ نو هغې يې مخالفت کړے ؤ او په دې خبره يې عظيم خان ډېر ملامته کړے ؤ. او په هم دې وجه عظيم خان بده بده وهلې وه. نور کليم په خپله هم د دې ولجې ډېر مخالف ؤ خو پښتانۀ کشران ډېر کم د مشرانو مخالفت کوي، هغوي د مشر حکم د کاڼي کرښه ګڼي. په لاس کښې يې لالټېن ؤ او په رڼا کښې يې په مخ د خوشحالۍ تاثرات ښکارېدل. يو د بړوان صاحبزاده صاحب چې د دې صلحې باني مباني ؤ مخامخ تسپې په لاس ولاړ ؤ. دا خاندان د حسني (ع) سېدانو دے. د هغوي شرافت ، سخاوت او مېلمه دوستي مشهوره ده. د اورکزو نه دلته راپېښ شوے ؤ. چې خور ورور يې دواړه تر غاړه اوليدل نو په کړۀ وړۀ کښې يې د خوشحالۍ رڼا ښکاره شوه. سليم د ګلرخ سر راپورته کړ، د هغې نقاب يې اوچت کړ او د هغې ښکلے تندے يې ښکل کړ. د لالټين رڼا د ګلرخ له مخ نه تاؤ راتاؤ شوه، د هغې په اننګو پورې نښتې اوښکې د ستوريو په څېر اوبرېښېدې. دا داسې وخت ؤ چې ټولو خلقو خور او ورور ته کتل. د اکبر خان نظر هم د ګلرخ په مخ پرېوت او له کتو سره يې محسوس کړل چې د هغۀ زړۀ د څه داسې څيز تقاضا شروع کړه چې د هغۀ لپاره څه نوے غوندے ؤ. داسې معلومېدل چې د هغۀ د ژوند په کتاب کښې يو نوے باب شروع کېدونکے وي. د هغۀ ځوانۍ يو نوے اړخ بدل کړ. جذبات يې سندريز شول. د ګلرخ ساده ښائست او برېښېدونکو اوښکو يې په زړۀ کښې د يو نوي طوفان تخليق اونښلوۀ. هغۀ پوره پوره د خپل دې نوي احساس اندازه نۀ شوه کولې خو خپل نظر يې د ګلرخ د وېښتو په يو ښکلي لړ کښې ځوړند محسوس کړ کوم چې د هغې په اننګي رازنګېدۀ. ........

دوام لري نور بيا........

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

پښتو ادب

 

څلورمه برخه

 

د کابل د ژبو او ادبياتو پوهنځي د انګرېزۍ د څانګې پوهنيار عبدالکريم وصل وردګ د ژبې په موضوع د خپلې مقالې په بله برخه کښې ليکي:

(٢) دويمه موضوع: ژبه د عادتونو له نمونو څخه جوړه شوې ده

د يوې ژبې د ليک او لوست زدکړه د يو لړ عادتونو زدکړه ده. يو پښتو ژبے ماشوم اړ دے چې د ((ش)) ، د معروفې ((يې)) او مجهولې ((يې)) د غږونو د ويلو عادت او د هغو ترکيب سره د شېدو د غوښتنې په وخت کښې زده کړي، او يو انګرېز ماشوم د دغې اړتيا لپاره اړ دے چې د M,I,L,K  يعنې ملک د غږونو ويل او د هغو ترکيب په ترتيب سره زده کړي.

د A,R,M  غږونه په درې واړو ژبو يعنې انګرېزۍ، پښتو او درۍ کښې استعماليږي، داسې چې د هغوي ترتيب توپير کوي. د نمونې په توګه په انګرېزۍ او پښتو ژبو کښې د دوې نمونې په ترتيب سره په ARM, MAR څار، بار او نورو کښې کاروي. په هندي ژبه کښې د غږ دا نمونه په دې ترتيب سره لکه MAR (مار) د وهلو په منعې سره کاروي په دري ژبه کښې د دغو غږونو ترتيب په داسې بڼه راځي لکه د RAM (رام) او MAR (مار) په کليمو کښې.

د ليک په سېسټمونو کښې ډېره هم دا طريقه کاريږي. د ليکونو زدکړه هم د ځينو ټاکلو عادتونو زدکړې ته اړتيا لري. دغه ډېر عادتونه مونږ د مکتب له تګ نه مخکښې په ماشومتوب کښې زده کوو. نو که وروستو مونږ کومه بله ژبه زده کول غواړو نو هرو مرو يو لړ نور عادتونه هم زده کوو. د دويمې ژبې د عادتونو زده کړه آسان کار نۀ دے، ځکه چې اکثراً د مورنۍ ژبې عادتونه د هغوي د زدکړې په لاره کښې خنډونه پېدا کوي.

دا يوازې انسان دے نه نور حېوانات چې د يوې ژبې د زدکړې او د هغې د استعمال توان  لري. يو طوطي کولې شي يو لړ کليمې ان جملې زده کړي او هغه په دويم ځل تکرار هم کړي. د بېلګې په توګه طوطي کولې شي لکه راغے، ماشوم خندا کوي، هلک وږے دے، په شان جملې يادې کړي خو دا طوطي بيا له يادو د دې توان نۀ لري چې په هغه ځاے کښې چې يوې نوې جملې ته لکه احمد وږے دے ضرورت پېدا شي له ځانه يې جوړه کړي، حال دا چې په انسانانو کښې يو درې کلن ماشوم کولې شي دا کار وکړي. د ژبې د زدکړې توان په انسانانو کښې فطري دے. يعنې انسان دا توان د زېږېدو له وخته له ځان سره لري. خو د بلې ژبې د زدکړې لپاره خاصوعادتونو ته اړتيا لري. دا حالت زياتره د يو ماشوم د تګ له زدکړې سره يو شان والے لري، خو بيا هم مجبور دے چجې د تګ په عمليه کښې بيلا بيل ګام اخېستنه زده کړي.

(٣) دريمه موضوع: د ژبې وړومبۍ وسيله وېنا يعنې ګړېدل دي.

 د نړۍ ټولې ژوندۍ ژبې ويل کيږي او ډېرې يې ليکل کيړي. د ژبې وړومبۍ وسيله وېنا او دويمه يې ليکل دي. دا خبره چې ولې ژبپوهان په دې عقيده دي جچې وېنا وړومبنۍ وسيله ده ډېر دلائل لري.

وړومبے: کوم څيز چې ماشوم وړومبې زده کوي وېنا ده نه ليکل. په حقيقت کښې ماشوم د خپلې مورنۍ ژبې ډېر جوړښتونه او کليمې د مکتب له تګ څخه مخکښې د اتلسو مياشتو په عمر کښې پېل کوي او هغه زده کوي او ليکل يې په ښوونځي (سکول) کښې د شپږو او اوو کالو په عمر کښې زده کوي.

دويم:د نړۍ ډېر وګړي چې نالوستي پاتې کيږي هيڅکله د ليکلو سېسټم ان د خپلې مورنۍ ژبې هم نه زده کوي، نو مونږ نه شو کولې چې ووايو د دوي خپله مورنۍ ژبه نه ده زده.

دريم: د ليکلو سېسټمونه  د وېنا له سېسټمونو نه ډېر وروسته منځنته  راغلي دي. ډېرې ژبې تر اوسه پورې ويل کيږي او اوس اوس ځانونو ته د ليکلو سېسټمونه پېدا کوي. نو مونږ نه شو کولې چې د ليکلو د سېسټم له مخې هغه ژبه ونه ګڼو.

څلورم: د هغو ژبو لپاره چې ليکل کيږي وېنا ضروري ده، کله چې تاسو په پښتو کښې اوبۀ ليکئ نو د غږونو لپاره سمبول ليکئ نه دا چې د اوبو ګېلاس به رسموئ. همدا رنګ په هندي يا اردو ژبه کښې پاني کليمه د پ، الف، ن، ي يا پي اے اين آئي د تورو د مرتبو هيجاؤ په وسيله ښودل کيږي. د اوبو ليکل شوې څېره غږونه ښئ نه څيزونه، دا ځکه چې د اوبو ليکل شوي شکلونه په دواړو ژبو کښې چې د هيجا ډېر بد سېسټم لري لک په انګرېزۍ کښې د Nighbour   کليمه په N   سره شروع کيږي نه دا چې د هغې کليمې په ځاے دخپل ګاونډي څېره انځوره کړي.

د ليکلو سېسټم د وېنا او تلفظ په پرتله ډېر ورو تغير کوي. په انګرېزۍ کښې د knight    او  knife  د کليمو تلفظ د شېکسپئر په وخت کښې او اوس يو شان نه ؤ. د دغو او نورو ډېرو کليمو تلفظ تغير کړے دے خو هيجا يې په خپل ځاے پاتې ده او دا هغه دليل دے چې ولې انګريزي هيجا نن د څلورو پخونيو پېړيو په پرتله ډېره بده ده؟

(٤) څلورمه موضوع: ژبه له سمبولونو څخه جوړه ده

په وېنا او ليکلو دواړو کښې ژبه له سمبولونو څخه کار اخلي نه له نښو څخه. هيڅ يو سمبول يا نښه له هغه شي سره چې دوي يې ښئ ورته والے نه لري خو نښې څه نا څه د هغه شي په څېر ښکاري کوم چې دوي نه استعمالوي. د ټېلفون له بوت يا غرفې نه بهر تاسو د ټېلفون انځور وينئ دغه تصوير د ټېلفون په څېر څيز نه دے خو د ټېلفون په څېر ښکاري چې دغه څېره د نښې په توګه ګڼل کيږي. له بلې خوا د ټېلفون د غږونو سلسله هم د ټېلفون په څېر نه ښکاري. هم دا رنګ په ليک کښې د ټېلفون) ( telephone د کليمې د تورو سلسله هم د ټېلفون غوندې نه ښکاري. دغه غږونه او توري چې له څيز سره کوم يوشان والے نه لري سمبولونه دي.نښې عموماً عامې خو سمبولونه عام نه دي. د سپې د پښتو نښې په ټوله نړۍ کښې يو ډول دي نو ځکه نښې دي خو د Dog,s Feet  عبارت يوځې په انګلش کښې استعماليږي نه پو نورو ژبو کښې. نو ځکه دا عبارت له سمبولونو څخه جوړ شوے دے. د يو بس تمځاے کښې يو علامت خو  بس د تم ځاے يعنې Bus Stop  د سمبولونو يو ترکيب دے کوم ته چې مونږ ټرېفک سائن وايو. نښې خو ټرېفکي چراغونه نه سمبولونه دي، ځکه چې سور چراغ او شينه چراغ په ترتيب سره د اودرېدو او مخ ته د تلو په څېر نه ښکاري.

ژبې تل سمبولونه کاروي نه نښې. دا سمېولونه کېدې شي وېنا يا ليک وي. په عمومي توګه د وېنا سمبولونه د ليک د سمبولونو په واسطه ښودل کيږي. که ژبو د سمبولونو په ځاے له نښو څخه کار اخېستې نو ټولو ژبو به د سپې د انځورولو په واسطه ښودۀ . يعنې ويلې شو چې يوه ژبه به وې او بس. خو څه رنګه چې مونږ پوهېږو دغه حېوان په پښتو کښې د سپي ، په دري کښې د سګ، په عربۍ کښې  د کلب، په جرمني کښې د Hunt او هندۍ او اردو کښې د کتا د تورو په ترکيب سره ښودل کيږي. نو بيان شوې بېلګې دا ثابتوي چې ژبه سمبوليکه ده. يعنې دا چې ژبه تل له سمبولونو څچه کار اخلي نه له علاموتونو څخه.

(٥) پنځمه موضوع: ژبه د اختياري سمبولونو سېسټم دے

مخکښې مو وويل چې ژبه سمبولونه کاروي نه نښې. کوم سمبولونه چې په ژبو کښې په ليک او وينا کښې کاريږي اختياري دي. يعنې د کوم ځانګړي دليل بنسټ نه لري. وړومبې په وېنا کښې د سي اے ټي (cat)  د غږونو ترکيب په طبيعي توګه هغه حېوان چګې پيشو نوميږ نه ښئ. که چرې د غږونو د دغې سلسلې او حېوان ترمېنځ کومه طبيعي اړيکه موجوده وي نو پښتو، دري يا فارسي، اردو، هندي او نورو ټولو ژبو به دغه حېوان د يو شان غږونو په سلسله باندې ښودۀ. خو داسې نه کوي. پښتو هغه د پيشو او هندي او اردو يې د بلي د غږونو په ترکيب سره ښئ. نو د غږونو دغه ټولې سلسلې په اختياري توګه د يو حېوان د ښودلو لپاره ټاکل شوي دي.

د ګرامر په برخه کښې دې انګريزي جملو ته وګورئ:

Hussain killed flies  (1) د کليمو د ترتيب په لږ بدلون سره کولې شو داسې جمله جوړه کړو: Flies Hussain killed (2) د دويمې جملې معنا د وړومبۍ جملې له معنې سره پوره توپير لري اوس دريمه او څلورمه جمله په پښتو کښې وګورئ:

(٣) ما ټولې مڼې وخوړې. (٤) ټولې مڼې ما وخوړې. د څلورمې او دريمې جملې د کليمو ترتيب يو له بل سره فرق لري په داسې حال کښې چې د دوي په معنا کښې نزدې والے شته. که چرې سمبولونه په ژبه کښې د طبيعي دلائلو په اساس جوړ شوي وې نو دوو مختلفو ژبو ګرامر به هم د يو بل په شان ؤ، چې داسې نه ده.

دا خبره دغه حقيقت ثابتوي چې ژبه د اختياري سمبولونو يو سېسټم دے. د هغو سمبلونو چې په هيڅ منطقي دليل سره نه دي ټاکل شوي.

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

يَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفاءٌ

(( اے هغه خدايه! چې نوم يې درمل او ذکر يې شفا ده ))

                                                           امام علي (ع)

 قرآنی روغتيا( څلورمه برخه )

(موخې او هدفونه)

تحقيق: استاذ جمشيد خدادادی

پښتو ژباړه: ( مينه اداره ) 

١- د قرآنی روغتيا تر ټولو مهم او بنيادی هدفونه له بدنی او روحی بيماريو څخه مخنيوے دے.

٢- مخنيوے له علاج نه زياته مهمه چاره ده.

٣- په دې روغتيا کښې په حقيقی مخنيوی سره قرآنی کلتور او ثقافت رامنځته کيږی او جوړيږی.

٤- په اصل کښې د قرآنی کلتور او ثقافت خپرول د سلامتيا په ترلاسه کولو کښې هم هغه قرآنی روعتيا ده.

٥- په قرآنی روغتيا کښې د انسان اصلی خوراک چې په قرآن مجيد کښې بيان شوے دے خپرول کيږی.

٦- انسان په قرآن مجيد کښې د بيان کړې شويو خوراکونو په خوړلو سره له بيماريو څخه مخنيوے کوی.

٧- د قرآنی روغتيا په خپرولو سره روغ ټولنيز تعلقات رامنځته کيږی.

٨- د قرآنی روغتيا په خپرولو سره د خوراک د خوړلو صحيح اداب زده کولې شو.

٩- د خوراک د خوړلو د ادابو په زده کولو سره په بيماريو له اخته کېدو څخه مخنيوے کولې شو.

١٠- د قرآنی کلتور په خيال ساتلو سره به په دوامداره توګه روغ او خوشحاله ژوند ولرو

١١- د قرآنی کلتور په خيال ساتلو سره به خوشحاله روح او ارامه افکار ولرو.

١٢- په قرآنی روغتيا سره به په روغ  او سالم بدن سره  ژوند وکړو.

١٣- د بيمارۍ او ناجوړتيا په وخت د قرآنی روغتيا د کلتور په خيال ساتلو سره ډېر زر روغه سټه حاصلولې شو.

١٤- د قرآنی کلتور په خيال ساتلو سره لاعلاجه او مشکل علاجه بيمارۍ له منځه وړلې شو.

١٥- سلامتيا او روغه سټه له سترو الهی نعمتونو څخه يو نعمت دے چې د قرآن مجيد په ذريعه انسان ته ډالۍ کړے شوے دے.

١٦- د قرآن مجيد او په هغۀ باندې د عمل په کولو سره د بدنی او روحی غم او درد څخه خلاصېدې شو.

١٧- قرآنی روغتيا په نړۍ کښې له موجودو روغتياګانو څخه يوه داسې روغتيا ده چې حېرانوونکې او عجيبه چارې رامنځته کوی.

١٨- د دې روغتيا اصلی موخې او هدفونه د نړۍ د ټولو انسانانو د سلامتيا هيله ده.

١٩- زيات داسې کسان شته چې د قرآنی روغتيا په خيال ساتنې سره يې سلامتيا او روغه سټه حاصله کړې ده په هغوی کښې يو شمېر ډاکټران دوستان هم شامل دی.

٢٠- د قرآنی روغتيا له برکتونو څخه دا برکت هم بس دے چې يو شمېر شنډې او بې اولاده مېرمنې د اولاد مېرمنې شوې (د انډومتريوز  بيماری علاج د روزانه خوراک څښاک په ذريعې سره )

٢١- د دې روغتيا دارو او درمل هم هغه د روزمره خوراکی څيزونه دی.

٢٢- د دې روغتيا دارو او درمل هيڅ ډول جانبی عوارض او منفی اثرات نه لری ( شات، سبزۍ، مېوې، بوزغلی او نور خوراکی څيزونه )

٢٣- د دې روغتيا دارو او درمل ډېر خوندور، مزېدار دی او له لږ نه په لږ وخت کښې خپل اثرات ښئ او له دې درملو څخه په استفادې سره  بيمارۍ ډېرې زر په سلامتيا او روغه سټه باندې بدليږی.

٢٤- د بيمارۍ ښه کېدل او د کمزوريو ختمېدل هيڅ بيه او خرچ  نۀ لری.

٢٥- د قرآنی روغتيا د کلتور په خپرولو سره له ډېرو بې مقصده لګښتونو څخه مخنيوے کولې شو.

٢٦- په قرآنی ورغتيا کښې هغه داروګان ( خوراکی څيزونه ) موجود دی چې په نورو ډولو روغتياګانو کښې ورته اشاره نه ده شوې.

٢٧- په قرآنی روغتيا کښې د LDH او CPK آنزيمونو په اسانه مخنيوے کېدې او کنټرولېدې شی.

٢٨- په دې روغتيا کښې په زياتو چارو کښې اپرېشنونو او جراختونو ته اړتيا نه پېښيږی او په يو خوراکی پرهېز سره بيمارۍ ښې کېدې شی.

٢٩- په پرهېز او د خوراک په خيال ساتلو سره د رغانده او لوړ خيالات لرونکی يو بل ډول انسانان جوړېدې شو.

٣٠- د دې روغتيا په خيال ساتلو سره له ډېرو بې مقصده وابستګېو او پېېلتياؤ څخه ژغورل کېدې شو.

*****

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

 

ما ته ليکونه په پښتو کښې ليکه

 

د لوے مهربان او بخښونکي خداے په نامه

 

د مياشتنۍ مينې مجلې چيف ايډيټر انور شاهين خانخېل او نورو خپروونکو ګرانو دوستانو ته له مينې او خلوص نه ډک سلامونه وړاندې کوم او هيله لرم چې ټول به روغ جوړ او خوشحاله وي.

عرض به دا وکړم چې کله راته د مياشتنۍ مينې مجله ملاؤ شوه او و مې لوسته نو زړۀ مې ډېر خوشحاله شو او د خپل ژوند هغه وختونه راته را په ياد شول چې کله شل کاله وړاندې مې خداے پاک په مشهد مقدس کښې د حضرت امام  رضا (ع) د زيارت په وسيله سترګې خلاصې کړې او لوستل ليکل مې د خداے په پاکې نامې سره شروع کړل. په داسې حال کښې چې ليک لوست مې نۀ وو زده او بې تعليمه وم. نو له ليک لوست  له زدکړې وروسته مې چاپېره نظر وکړو چې راته په پښتو ژبه داسې کتابونه ملاو شي چې هغه څه ترې زده کړم چې يو مسلمان پښتون ورته اړتيا لري او د هغو په لوستلو سره انسان د ژوند په لاره په صحيح توګه  يون وکړي، خو څه دا ډول کتابونه مې و نۀ موندل نو بيا مې له يو بل نه پوښتنه وکړه نو راته وويل شول چې په پښتو کښې زياتره کتابونه د شعرونو دي او په نثر کښې هم زياتره د لېلې مجنون، يوسف خان شېربانو، شيرين فرهاد او داسې نورو نومونو باندې مشتملې قيصۍ دي او که د ارواښاد حمزه بابا په شان مشرانو په نثر کښې څه ګټور کتابونه ليکلي هم دي نو هغه ملاوېدل ګران دي. نو مجبور شوم چې د فارسۍ کتابونو په لوستلو شروع وکړم چې په ښکليو ښکليو او ګټورو موضوع ګانو باندې پکښې په لکونو عنوان ګټور او د کار کتابونه موجود وو نو ډېر افسوس مې وکړو چې کاش په پښتنو کښې هم داسې څوک پېدا شي چې که په خپله نه وي نو لږ تر لږه له فارسۍ او نور ژبو نه ارزښتناک کتابونه په پښتو کښې ترجمه کړي چې پښتانۀ ترې ګټه اوچته کړي. نو خداے پاک زما دا آرزو پوره کړه او راته د ښاغلي انور شاهين خانخېل يو کتاب (( د اهلبېتو د مذهب عقائد )) ملاؤ شوچې ومې لوستو نو ډېر خوشحاله شوم او د خداے پاک شکر مې ادا کړو چې دغه ښاغلي داسې ګټور کتاب يې پښتنو ته ډالۍ کړو، بيا څه موده پس راته د دغه ښاغلي يو بل کتاب (( حمزه بابا او اهلبېت )) تر لاسه شو چې دغه کتاب زما په روح او فکر باندې يو ژور اثر وکړو او پکښې له ډېرو حقائقو نه خبر شوم او همدا رنګ ورپسې راته (( د امام علي (ع) ژوند )) نومې بل کتاب چې د حضرت علي (ع) په حقله له حقائقو نه ډک ؤ ملاؤ شو چې له زړۀ نه مې ښاغلي انور شاهين خانخېل ته دعا ووته او ورسره مې مينه نوره هم زياته شوه او دغسې ورپسې چې  مې (( خوندور بحثونه )) نومې کتاب وکتو نو هغه مې د پښتنو لپاره دومره ګټور محسوس کړ چې مې وويل چې که شاهين صېب سره نور څه نېک عمل نۀ وي  نو دا کتاب يې هم  بس دے او بيا په مختلفو موضوع ګانو راته د هغۀ لخوا وخت په وخت کتابونه ملاوېدل او بالاخره اوسنۍ مينه مجلې چې د دغه ښاغلي په سرپرستۍ کښې له پېښور څخه خپريږي ډېر خوشحاله کړم او زما د عمر ارمان يې پوره کړ ځکه چې په دې مجله کښې هغه څه دي چې يو پښتون ورته نن سبا ضرورت لري او زۀ دا خبره په ډاګه کولې شم چې له حضرت حمزه بابا (رح) نه پس که چا د پښتو د خدمت په ترڅ کښې د حق او حقيقت د څرګندولو لپاره څه تحريري کار کړے دے نو هغه انور شاهين خانخېل دے. نو  خداے  پاک دې د خپل ګران رسول (ص) او د هغوي د پاکو اهلبېتو (ع) په خاطر د انور شاهين خانخېل او د هغۀ د انډيوالانو په قلمونو کښې نور هم  برکت واچوي او اوږد ژوند، روغ صحت او د دواړو دارېنو نېکرغي دې يې په برخه کړي.او مينه مجله دې د پښتنو د يووالي او بېدارۍ سبب وګرځوي.

                                                                                             

                                                                                                         دعا ګو

                                                                                              سيد وهاب حسېن وهاب

                                                                                                     مشهد مقدس

                                                                                           د ايران اسلامي جمهوريت 

 

 

ډېر ګران او زړۀ کښې مېشت ليکوال، شاعر ورور ښاغلي انور شاهين خانخېل صاحبه! سلامونه او ښې چارې

وروره! ډېر زيات خوشحال شوم چې مينه مجله مې د انټرنټ په مخ وکته، خداےشته دومره خوند يې راکړ چې هډو پوښتنه يې مۀ کوه. دومره مې پرې زړۀ اوبۀ اوڅښلې او دومره مې زړۀ باغ باغ شو چې لکه يو ورک شوے څيز مې راپېدا کړے وي. په هر حال ډېره ښائسته علمي، ادبي او په زړۀ پورې مجله او وېبپاڼه ده خداے دې يې درته مبارکه او ښه کړي او په استعدادونو باندې دې نور هم برکت شه. خوشحال خو په دې يم چې له پېښور غوندې ځاے څخه ( چې پکښې پښتو ته خاص پاملرنه نۀ کيږي ) تاسو داسې يو ښائسته او په زړۀ پورې پښتو مجله او د هغې وېبپاڼه خپروئ.

                                                                                                                  په مينه

                                                                                                         سيد نظيم سيدي

                                                                                               www.sayedy.blogfa.com 

 

 

   

 د مينې مجلې چلوونکو خوږو دوستانو ! سلامونه مې قبول کړئ

مينه مجله مې د وېبپاڼې له لارې وکته ډېره مې خوښه شوه او زړۀ مې يې په لوستو خوشحاله شو. په تېره بيا د ارواښاد حمزه بابا (( نوې څپې )) ناول ډېر خوندور او ګڼور ناول دے. خداے پاک دې هر پښتون ته د دې نېکې جذبې توفيق ورکړي چې هغه د حمزه بابا په شان د پښتو پتنګ شي.

                                                                                                           مننه

                                                                                                   ظهور احمد ظهور   

 

 

                                                                                  

                                   

 

ګرانو او قدرمنو دوستانو! له مېنې او محبت نه ډک سلامونه مې ومنئ

مېنه مجله مې په وېبلاګ کښې وکته ډېره زياته مې خوښه شوه او چې څنګه يې بلاګ ښکلے دے داسې به مينه مجله هم ښکلې وي. خداے پاک دې تاسو ته نور هم توفيقات درکړي چې د قلم په ذريعه د پښتو او پښتنو خدمت وکړئ. زۀ درسره د هر ډول قلمي همکارۍ ته چمتو يم.

                                                                                                            په درنښت

                                                                                               راز محـد نورزے پکتيا وال

                                                                                                        پکتيا افغانستان

                                                                                  http://www.noorzay.blogfa.com

                                                                                        http://www.razm.co.cc

 

 

 د پښتون قام ښاغليو روشنفکرانو وروڼو ! سلامونه

 د انټرنټ له لارې مې مينې مجلې وېبپاڼه وکته ډېره مې خوښه شوه او په دې ډېر خوشحال شوم چې تاسو غواړئ چې په پښتنو کښې مينه ، محبت او خلوص پېدا کړئ نو زۀ هم غواړم چې له دې مجلې له لارې د پښتنو روشنفکرانو، پوهانو او حق پرستو عالمانو ته پېغام ورکړم.

تشدد، تعصب، ځان خوښونه، جنګ،جګړې او تنازعه داسې اوصاف دي چې نن ورسره د زمکې په سر د نړۍ خلق مخامخ دي او په تېره بيا د پاکستان او افغانستان په پولو کښې يعنې د لر او بر پښتنو په سيمو کښې د دا ډول تاوتريخوالي او جنګونه ،تعصب، ترهه ګري ، ځان وژنه ، بل وژنه او په يو بل باندې ظلمونه خپلې انتها ته رسېدلي دي او ډېره د مصيبت او افسوس خبره دا ده چې دغو کارونو ته د اسلام غوندې پاک او پاکيزه دين نوم ورکړې کيږي او د بې ګناه خلقو د وژلو لپاره په ځان پورې چاودېدونکي مواد تړل او ځان الوزول د جنت ضمانت ګڼل کيږي. ايا داسې خو نه ده چې په حديث مبارک کښې لولو چې رسول کريم (ص) فرمائي: «العلماء خيار الناس ان عملوا بعلمهم و شرار الناس ان لم‌يعلموا بعلمهم» يعنې علماء تر ټول بهترين کسان دي که په خپل علم باندې عمل وکړي او تر ټول بدترين کسان دي که په خپل علم باندې عمل و نه کړي. يا دا چې فرمائي «اذا فسد العالم فسد العالم» يعنې دا چې کله عالِم فاسد شي نو ټول عالَم فاسد شي.

    نو که پښتانۀ نن له دغه ډول مليانو او علماے سوء په نرغه کښې ګرفتار وي نو مونږ حق لرو چې د پښتنو له روشنفکرانو او پوهانو او حق پرستو عالمانو نه تپوس وکړو چې ولې دغه کسان مخې ته نۀ راځي او د پښتنو لارښوونه نه کوي؟ ايا خداے پاک به له دوي نه پوښتنه نه کوي چې ستاسو په موجودګۍ کښې پښتانۀ ولې له جهالت او تباهۍ سره مخامخ وو.

نو بس زۀ په ډېرې عاجزۍ سره د پښتنو روشنفکرانو، پوهانو او حق پرستو عالمانو نه غوښتنه کوم چې د عمل مېدان ته راشي او پښتنو ته له دې تباهۍ نه نجات ورکړي او چې هر کله پښتانۀ په لاره شو نو مونږ ټول افغان قومونه به هم په سکون او امن کښې شو او چې هر کله ټول افغان ملت په امن کښې شو نو د مرحوم علامه اقبال په قول په ټوله اېشيا کښې به امن او قراري راشي.

 

                                                                                                            محمد نعيم اكبري

                                                                                                            غزنے افغانستان

 

 

  

ښاغلي انور شاهين خانخېل وروره! د تودو سلامونو ډالۍ قبوله کړه

 

مينه مجله مې ولوسته يقين وکړه دومره خوند يې راکړ چې په الفاظو کښې يې نه شم بيانولې ځکه چې په دې مجله کښې هغه هر څه په هغه ډول موجود وو چې د نن ورځې ضرورت دے او دا خبره ستاسو بالکل حقيقت دے چې پکار دي پښتانۀ ژبه او قوميت د اسلام په چوکاټ کښې خپل کړي او که داسې وي نو واقعي چې بيا د خپل قوم او ژبې خدمت هم عبادت کښې شمېرل کيږي او که له اسلام نه بهر وي نو بيا زحمت دے او د فائدې په ځاے نقصان کوي او همدغه رنګ د اوچ کړس مذهب حال هم دے چې د ژبې او قوم خيال پکښې نه وي ساتل شوے نو هغې ته هم مونږ يوه اوچه مذهبي نظريه ويلې شو او د اسلام نوم ورته نه شو ورکولې ځکه چې اسلام د مثبت قوميت مخالف نه دے د منفي قوميت مخالف دے. جې مونږ په ماضي کښې د دغه افراط او تفريط د نقصاناتو کتونکي وو او اوس هم يو.

مينه مجله چې د دې نظريې چې زمونږ د پښتنو مشرانو نظريه ده کوم خدمت ته ملا تړلې ده هغه د ستائېنې او قدرونې وړ ده او پکار دي پښتانۀ د دې نظريې په خپرولو کښې له دې مجلې سره له زيات نه زيات تعاون وکړي. چې همدا له موجوده هلاکت نه د پښتنو د نجات لاره ده.

                                                                                                                                                                                                                                   په مينه او خلوص

                                                                                                     ستاسو ورور

                                                                                            محمد جان آفريدے پېښور

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

زما په دواړو اوږو

 

رحمت شاه سائل

 

زمـــا په دواړو  اوږو  نــــاستو فرښتو وليکئ

زما په سر  که څه ليکئ نو په  پښتو وليکئ

 

د پاکې مينې ګناه ګارو چې منکر پرې نشئ

د رقيبانو الــــزامونه  پــه تندو  وليـــــــــــــکئ

 

پــــــه ښـــايستونو پسې ورکـــــو لېونو ملګـــرو

زما په زړۀ کښې  د ګل  مينه  په  اغـزو وليکئ

 

زما په لاسو کښې په پښو کښې ديوتاګانو د وخت

د زندګۍ نـــــوم  د اجل  پـــــــه زولنو ولـــيکــــــئ

 

د ځنځـــيرونــــــو خالقانـــــو ـــ   د وحشت زامنو !

مـــا پــــه فطــــار کښې د ژوندون  د لېونو وليکئ

 

اے شاعــــــــرانو ـــ  د قلـــــــم  په آزادۍ مئينو !

حـــــال  د بلوچـــــــو  ماشومانو د سلګو وليکئ

 

د آزادۍ عـــــــالمبردارو د نـــــــړۍ قــــــامونـــو

اوس د نړۍ  نقشه  کښې کور د پښتنو وليکئ

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

غريب سړے

 

دلدار حسېن مجروح- پېښور

 

هر سړے په خپل خپل عقل کښې هوښيار وي

خـــو غريب ځکــــــه کم عقل وي چې خوار وي

د هـــــر چــــــا خبـــرې اوري ښۀ پوهــــــيږي

هـــــر يــــــو کس تـــه په خندا وي تابعدار وي

زړۀ يــــې غـواړي چې هر چا ته ځواب ورکړي

ضرورت يـــــې مجـــبوري وي طمعـــــه دار وي

هر خوا ګوري په محفل کښې غلے ناست وي

د دنيـا پــــــــه مســـــــائلو ګـــــــرفتـــــــار وي

څــــوک اواز وربــانــــدې وکړي په خندا شي

لــــــه زړګي نــــــه يــــې خبر پــروردګار وي

د مــــالـــــدارسړي دروغ واړه رښتيــــــا وي

د غريب پــــــه حـــــــق وېنا د چا اعتبار وي؟

د غـــــــريب ګفتار د خـــــوار مــــلا اذان  دے

اے مجــــــروحـــه! خوار مــــلا اذان بېکار وي

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

پړه

 

محمد يوسف خدمتګار مزدور زوے

 

افسوس افسوس ستا په ژوندون پښتونه

تا نه د پلار نيکه تاريخ هېر دے

اور مې بليږي په لړمون پښتونه

خپل حقيقت درځنې تريخ هېر دے

 

افسوس افسوس د غم نارې وهمه

په هديرو باندې مې لوبې وشوې

چې پښتون پاڅيږي سورې وهمه

دود او جرګو باندې مې لوبې وشوې

ژوند مې توفان شولو څپې وهمه

ديرو حجرو باندې مې لوبې وشوې

 

 

په اور دې وسومه بيلتون پښتونه

پښتونوالے درنه بيخي هېر دے

 

 

پښتونه پاڅيږه دنيا وګوره

د اسمان ستورو کښې ژوندون لټوي

سر کړه راپورته شا اوخوا وګوره

هر څوک د خپل منزل مضمون لټوي

خپل وړاندې وروسته په رښتيا وګوره

د ژوند غوښتنې دې بدلون لټوي

 

په ټينګ ايمان وکړه پاڅون پښتونه

رسم و رواج درنه خپل سيخ هېر دے

 

حال ته دې ګوره لر او بر پښتونه

څو به د پلار نيکۀ په نوم وياړې

شه د سيالانو برابر پښتونه

که اوچت ژوند او اوچت نوم غواړے

د وياړ په خوا کښې کړه ځان نر پښتونه

که ننګ عزت او د پت نوم غواړے

 

يو کړه پخپلو کښې پښتون پښتونه

تانه دښمن خپل مخامخ هېر دی

 

ستا غېرتي ولس احتياج د نورو

ته ورور وژلو ته پښتو وائې

ستا خزانې باج او خراج د نورو

ته خوشو لاپو ته پښتو وائې

ته استعمال شوې په مزاج د نورو

دښمن به وروڼو ته تر څو وائې

 

بندې کړه لارې د بيلتون پښتونه

تا نه د پلار ژوندون راسخ هېر دے

 

ستا سرحدونه له امو او جيحون

تا د عمان خليج کښې امن راووست

ستا رواجونه د جرګو د قانون

په هندوستان کې به دې امن راووست

اوس ولې ته شوې ډلې ډلې زبون

تا به د جنګ ميدان کښې امن راووست

 

وکړه يووالے پيوستون پښتونه

تا نه تګلورے مخامخ هېر دے

 

تا دې بچي ټول نوکران تربيه کړل

د پرمختګ کاروان نه پاتې شولې

تا دې نالوستي خپل ځوانان تربيه کړل

د وړاندې تګ کاروان نه پاتې شولې

تا په جنت کښې شيطانان تريبه کړل

د مدنيت کاروان نه پاتې شولې

 

وکړه د نوي ژوند تړون پښتونه

ستا خدمتګار نه ستا پاسخ هېر دے

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

مرد

ارواښاد خوشحال بابا

مرد هغه چې همت ناک، برکت ناک

له عالمه سره خوږ په زيست و ژواک

مخ يې مخ، قول يې قول، عهد يې عهد

نـــه دروغ، نــــه يې فرېب، نه تش تپاک

لږ ويل ډېر يې کول په خاموشۍ کښې

د غونچې غوندې خله ډکه، سينه چاک

چـــې خـــبره د پستۍ، د بُلندۍ شي

پـــه لويۍ لکه آسمان، په پستۍ خاک

په تمکين کې لکه سبر، په سخا کښې

پـــه هــــر لور څانګې ږنګورې لکـــه تاک

لکه ګل شګفته روی تازه په باغ کښې

همېشــــه د ښو بلبلـــو پرې بلغــــاک

چې دا هسې ښه ويل کا زۀ حيران يم

چـــې خــوشحال راوړ له کومه دا ادراک

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

كمپيوټر پروګرامونه او د هغو قسمونه

 

 

انجينر مرتضي وهاج    

 

د كمپيوټر پروګرامونه او د هغو قسمونه

 

KINDS OF SOFTWARE

 

 

د كمپيوټر او انسان ترمنځ چه څومره اعمال ترسره كيږي هغه د انسان او سافټ وئير تر منځ ترسره كيږي د كمپيوټر د پرزه جاتو اصلي وظيفه دا ده چې د مختلفو پروګرامونو د اجرا كولو لپاره زمينه برابره كړي. پرزه جاتو ته  د كمپيوټر وجود او پروګرامونو ته  د هغۀ دماغ ويلې شو  نه صرف دلته بلكې په ټوله دنياكښې يوه عامه جمله ويل كيږي (زۀ كمپيوټر زده كوم) ليكن داجمله داسې معنا لري لكه څوک چې ووايي چه زۀ سپورټ زده كوم حال دا چې د ټولو سپورټونو زده كول د انسان د وس څخه بهر خبره ده صحيح جمله به دا وي چې يو كس ووايي چه زۀ د كمپيوټر يو پروګرام زده كوم ځكه چې د كمپيوټر   دنيا دومره وسيع شوې ده چې ټول پروګرامونه يو شان نه اجرا كيږي كه څه هم د پروګرامونو جوړونكي په دې كوشش كښې دي چه پروګرامونه يي سره ورته وي ليكن د پروګرامونو د شمير د زياتوالي له وجې نه په مختلفو پروګرامونو كښې د مونږک او ليكمن استعمال مختلف دي

 

 

بګ  (Bug)

 

د بګ له تاريخ څخه تاسو خبر ياست ليكن اوس د كمپيوټر په پروګرامونو كښې هر قسم غلطۍ ته چه د پروګرام د جوړولو په وخت كښې په پروګرام كښې پاتې كيږې بګ ويل كيږي . په كوم پروګرام كې چه غلطيانې موجودې وي هغه په صحيح ډول سره نه اجرا كيږي. كومې كمپنۍ چه پروګرامونه جوړوي او ل د هغه پروګرام يو ورژن يعنې ګڼه خلقو  ته د غلطيو د په نښه كولو لپاره وركوي چه دغه پروګرام ۹۰ فيصده صحيح وي . د غه ورژن ته بيټاورژن ويل كيږي.  كمپيوټر يو داسې مشين دے چه په دواړو برخو (پرزه جاتو او پروګرامونو) كښې يي ډېر په بيړه پرمختګ كيږي نو ځكه عام ليدل كيږي چه د پروګرامونو عمر د ۱۸ او  ۲۴ مياشتو ترمنځ وي . په هر ځل شائع شوي پروګرام ته د هغې پروګرام ورژن ويل كيږي. په همدې حساب سره د وېنډوز هم مختلف ورژنونه شايع شوي دي چه د ۱.۰ ، ۲.۰ ، ۳.۰ ، ۳.۱۱ ، ۹۵، ۹۸، ۲۰۰  او داسې نور .

 

 

د استعمال له مخې د كمپيوټر پروګرامونه دا لاندې قسمونه لري

 

 

۱ - آپريټنګ سسټم Operating System:

 

 

لكه څرنګه يي چه د نوم څخه څرګنديږي  د دې پروګرام وظيفه دا ده چې كمپيوټر د آپريټينګ لپاره تيار كړي.دا يوه داسي رابطه يا وسيله ده چه د كمپيوټر ، استعمالونكي او پروګرامونو تر منڅ تعلق جوړوي بغېر له دغه پروګرام څخه هيڅ پروګرام استعمالوونكے او كمپيوټر د يو او بل په مقصد او خبره باندې نه شي پوهېدې. نو ويلې شو چه بغېر له دغه پروګرام څخه كمپيوټر د هيڅ كار نه دے. ډاس، وېنډوز، يونكس، لينكس وغيره يي ښه مثالو نه دي.

 

 

۲-ورډپروسيسرز:

 

 

په ټوله دنيا كښې د كمپيوټر د استعمالوونكو د احصايي مطابق  د شخصي كمپيوټرونو د ۸۰% څخه زيات كمپيوټرونه  يو نه يو قسم ورډپروسيسر ضرور لري دا هغه پروګرامونه دي چه د اپريټينګ سيسټم څخه وروسته تر ټولو زيات استعماليږي. ددي قسم پروګرام په موجديت كې كمپيوټر په يوه برقي ټايپ رايټر باندې بدليږي چه د مختلف قسمه خطونو اسنادو ،كتابونو او مجالو د ليكلو او ډيزاين لپاره استعماليږي. نن سبا په ماركيټ كې ډير زيات ورډپروسيسرز پيدا كيږي ليكن مشهور قسمونه يي MS-Word , Word Perfect دي تاسو د خپل ضرورت مطابق پروګرام اخيستۍ شي.

 

    

 

 

۳-ډيسك ټاپ پبلېشر:

 

 

دا ډول پروګرامونه په متن او شكلونو باندې مكمل كنټرول فراهم كوي دا ډول پروګرامونه د لويو لويو خپرندويه ادارو د ضرورت د پوره كولو لپاره جوړيږي چه د كتابونو،مجلو او اخبارونو د چاپولو لپاره په كار يږي . ښه مثال يي پيج ميكر دي ليكن اوسني ورډرپروسيسرز هم دا كار په اسانۍ سره كولې شي.

 

 

۴-ګرافكس پروګرامونه:

 

 

دا هغه ډول پروګرامونه دي چې د شكلونو د ډيزاين لپاره او يا په عكسونو باندې د مختلفو عمليو د اجرا كولو لپاره استعماليږي. دا ډول پروګرامونه مونږته د رسامۍ مختلف قسمه وسايل برابروي د كومو په واسطه چې مونږ محتلف قسم  ډيزاينونه تيارولې شو د دې ډول پروګرامونو ترټولو ښۀ پروګرام كورل ډرا نوميږي چه تر ټولو زيات شمير استعمالوونكي لري او په تعميراتي برخه كې زيات استعماليدونكۍ پروګرام  آټوكيډ دے

 

 لدې نه علاوه ٌفوټوشاپ، فوټوپينټ، پرنټ آرټسټ، ميكروميډيا،فري هينډ او مائيكروسافټ فوټوډرا هم په زياته اندازه استعماليږي.

 

 

•0-    سپريډشيټ پروګرام:

 

ددې ډول پروګرامونو په موجويت كښې كمپيوټر په يو كثيرالمقاصد او عصري ترين كالكوليټر باندي تبديليږي پدې ډول پروګرامونو كښې كالمونه او قطارونه وي چه د كالمونو او قطارونو د اتصال څخه واړۀ واړۀ بكسونه رامنځته كيږي دا بكسونه د سيلونوCells  په نومونو سره ياديږي. پدې ډول پروګرامونو كښې د حساب هر ډول پچيده مسايل حل كيدې شي.مثالونه يي  مائيكروسافټ ايكسل، لوټس۱۲۳، كوآټروپرو وغېره دي.

 

 

۶- ډيټابيس:

 دا ډول پروګرامونه د حقايقو او معلوماتو د ساتلو د هغې د تحليل او تجزيي او له هغې څخه د مختلفو نتايجود حاصلولو لپاره جوړيږي. پدې كښې داسې اصول ليكل كيږي چه د هغې په مرستې سره مونږ په كمپيوټركښې مختلف قسمه معلومات په مختلفو قسمونو سره ذخيره كولې شواو بيا په كمپيوټر كښې ذخيره شوي معلومات په مختلفو قسمونو سره په پرده او كاغذ باندې ښودلې شو. پدې ډول ځينو پروګراموكښې د محاسبې ځينې پروګرامونه هم شامل وي ترڅو كوم چې د مصارفو ، ګټې ، نقصان وغيره د حساب لپاره استعماليږي . مثالونه يي  ايكسيس ، فوكس پرو ، ويژوئل فوكس پرو او ډي بيس دي.

 

 

۷-كميونيكيشن پروګرام:

 

كميونيكيشن يا نيټ ورك پروګرامونه چه د كمپيوټرونو ترمنځ د ټيليفون د تارونو او يا مستقيمې رابطې لپاره استعماليږي همدغه پروګرامونه د ننۍ معلوماتي ټكنالوژۍ روح دي د همدغو پروګرامونو په واسطه مونږ خپلې نظريي د نورو سره شريكوو چه ځينې پروګرامونه يي په لاندې ډول دي (pcAnywhere),(Outlook), آوټ لك ايكسپريس، نيټ سكيپ ميسنجر، يوډرا ، نيټ سكيپ كميونيكيټر، انټرڼيټ ايكسپلورر وغيره دي.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

امريکې ته

 

ډاکټر امير سلطان شاهد- شيرين کوټې

 

 

د غضب اور دې په سپينه ماڼۍ بـــل شه

تـــا ايرو كې دې پټ كـــــړے مسلمان ته

رو ګودر دې د خلاصی ترې نه اوس نيشته

راشه ټينګ شه اوس علی مرد مېدان ته

حق چې راشی د باطل كډې په سر شی

د خسڼی حيثيت څــــه وی طوفان تــــه

پوه شه بيا دې د خپل سر امن هم نيشته

چا كـــه لاس د مظلوم واچوۀ ګريوان تــــه

د بــــــارودو دنــــدوكار په سترګو ړوند كړو

د انســـــان قـــدر به څه ورشی انسان ته

د كفـــــارو دوستانـــــه سوده تـــاوان دے

راشه وګـــوره صحيح كتاب قــــــران  ته

ستا د سپينې ماڼۍ وار دې الله تېر كړی

د انســـــان په نظـــر نه ګورې انسان ته

تـــا خبرې چې صفا صفــا شروع كــــړې

اے شاهــده اور دې ورتـه كـړو ديـوان تـه

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

د ارواښاد امام خمېني عارفانه کلام

 

(زما فتوا)

 

پښتو ژباړه: انور شاهين خانخېل

 

ستا کوڅې مخه مې ځاے دے ما قسم دی وی په تا

خَـــــم د زلفــــــــو دې قسم خورم مېکده منزل زما

                      عارفان د مخ دې واړه هم ظلوم دی هم جهول دی(١)                    

 دغـــــه ظلم دغه جهل زما سَــر زمــــــــا ســـــــودا

                چې دې مخ باندې مئين دے او د وصل ارمــــانجن دے                

 ستا کـــــوڅې ته دې سجده کـــــړی دغه ده زما فتوا

                             که عالم، جاهل، زاهــــــد دے همه واړه دې شېدا دی                           

دغـــــه پټ راز په زړګی کښې څــــــه زما نه دے تنها

مخ څرګند جلوه ښکاره کړه سترګو لاندې اشاره کړه                                   

د غمــــــجن مئين زړګی مې بس همـــــدغه ده سودا

که جومات، دېر او کنيس دے صومعه که بتکده ده                                        

 هلتــــه ذکــــر مې د يار دے چې تېرېږې په کوم خوا

مونږه ټول يو په حجاب کښې په حجاب او په حجاب کښې                           

بـس پـــــــه خپـله دا حـجـــاب دے راز زمـا د مــعمّـا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(١) حمزه بابا (رح) ليکی چې مشهور عارف ابن عربی د قران مجيد د سورۀ احزاب د ٧٢ ايت إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا  په تفسير کې ليکی چې په دې ايت مبارک کې له انسان نه مراد عارفان دی  او دوی ته يې جاهلان ځکه وئيلی دی چې د کائناب د دې دومره څيزونوله موجودګۍ نه باوجود دوی له خداے نه بغېر بل څه نه وينی او ظالمان يې ورته په دې وجه وئيلی دی چې د خداے پاک عارفان هغه څيزونه چې خداے پاک په انسان باندې حرام کړی نه دی خو دوی بيا هم له ډېر احتياطه ترې نه ځان ساتی: لکه حضرت امام علی (ع) په خپلو اخيری وختونو کښې د يو اصحابی د پوښتنو په ځواب کښې يو ځاے کښې فرمائی: حضرت آدم (ع) خداے پاک د غنم له خوړولو نه منعې کړے ؤ خو هغۀ وخوړه. او زۀ يې د غنمو له خوړلو نه نه يم منعې کړې خو ما ټول عمر غنم نه دی خوړلی.

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

د مينې پېغام

 

محبوب ګل ياسر- تنګي هشنغر

 

په دې جهان كښې ښکلے نوم تۀ د اسلام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښکاره كړه

په دې جهان كښې ګڼې  نښې د اسلام خورې دی

د پاک رسول او د نبيانو په هر ګام خورې دی

څومره ښائسته پكښې ضمير ته مو د پام خورې دی

بس دے بېدار شه ته مسلمه خپل اقدام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښكاره كړه

اوس خو راويښ شه ښه حكمونه د قران ښكاره كړه

ښکلې رڼا د پاک اسلام په دې جهان ښکاره كړه

په دې تياروكښې دې ورک شوی خپل مقام ښكاره كړه

مئين په دين شه ته د مينې پکښې نام ښكاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښکاره كړه

د دين لپاره ډېرې وينې د نبيانو توې دی

د اهلبېتو او نېكانو صحابانو توې دی

د لا اله نعره دې پورته په هر ګام ښكاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښكاره كړه

څومره ظلمونه په دې وخت کښې په اسلام شروع دی

د پاک الله د خوږ نبي په دې نظام شروع دی

څه څه كانې د پاک الله په دې كلام شروع دی

د حق اواز دې ښه په چغه پاس له بام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښكاره كړه

په پاكه زمكه فلسطين صهيونسټان ډېره دی

هم په عراق، افغانستان كښې امريكيان ډېره دی

په هر هيواد کښې د كفارو اېجنټان ډېره دی

په زور د تورې هر ظالم ته خپل انجام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښکاره كړه

د احمد شاه غوندې تورزن يو ابدالی پېدا كړئ

پېدا غېرت د دين او هم پښتونولی پېدا كړئ

د اسلام شمعې ته پتنګ غوندې مستی پېدا كړئ

په دين مئينو ته اسلام غوره نظام ښكاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښكاره كړه

د دې لپاره فلسفه د محمد پكار ده

پکښې رڼا د حق اسلام هم د احمد پكار ده

چې راضی كيږی پرې الله د پاک احد پكار ده

ايمان مضبوط كړه د الله قانون مدام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښکاره كړه

تورې تيارې د دې باطل نو ختمول غواړو

په دې ناحقو نن د حق اواز منل غواړو

د ضمير سترګې يې رڼا ته غړول غواړو

ياسره شمع د اسلام په تور ماښام ښکاره كړه

مسلمه پورته شه د مينې يو پېغام ښکاره كړه

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

پــــښــتـو

ارواښاد کبير ستورے

 

ګــنـا د بـــل چــا نـــــــه ده دا زمــــــونــږ خــپــلــــــه ګـــــنــا ده

پــښــتـو، پــښــتـونــولـــــی تـــــه اړولــې چـــې مــو شــا ده

 

پــښـتـو تـــشــــه ژبــه نـه ده دا د ژونـد ښـکـلې قــانـون دے

پــښـتـــــو او پــښــتـون تــورو کـښـې ښـه لــويــه مـعنـــا ده

 

چې نـنګ وکړي جـــــانانه څـــوک پـښـتو باندې پښتون شي

پـــښـتو پــخـپـلـــــه پـــت، ښــــيــګــڼه، تــوره او وفـــــــا ده

 

پــښــتـو چې د پـــتـمـن پــښــتون اولــــــس د زړګـی سرده

د خــپــل وزيــر بـاچـــــا لـه لاســــه ســــروهــــی تـــــــالا ده

 

پــښـتون چـې څـوک کـړي مـشر او خاوند شي د کــــــرسۍ

هـغــه بــس مـــــاتـه کـړې دا د خــپــلــې پــښـــتــو مـــلا ده

 

بــاچــيــــــــــان خو پښتانۀ تاريخ کې ډېـــــر زيات دي تېر شوي

خـــــو خـپـلـــــه پــښـتو ژبــه پــرېـــښودلــې هــر بــاچــــا ده

 

بــاچــــا چـې د کــــوم قـــام، د قـام پــه ژبــه نــه پــوهــېـږي

دنـيـا کښې بـه څـنـګ ســيـال شـي تـمه څه د پــــر مخيا ده

 

پــښـتـون نه، غـېـر بل قام ســتوری دنيا کښې چـــــا ليدلے

چـې قــام پـــــــــه اقـــتــــدار وي او د ژبــی وتــــې ســــاده

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

زېرے

 

ارواښاد حمزه بابا وائي: (( اردو هيڅ چا ژبه نه ده او د ټولو ژبه ده )) نو د مينې مجلې ادارې هم د زياتو اردو ژبې لوستونکو د زياتو غوښتنو په بنياد له دې موجوده ګڼې څخه په مجله کښې د څو اردو مخونو اضافه کړې ده نو له ټولو اردو ژبې لوستونکو په تېره بيا د اردو ژبې ليکولانو څخه غواړوچې د دې مخونو د لا ښکلا لپاره خپل قلمي زيارونه راولېږي همدا رنګ دې مونږ په دې حقله له خپلو قيمتي رايو، وړانديزونو او انتقادونو څخه خبر کړي.

                                                                                                 په مينه او درناوي

                                                                             د (( مينه )) مجلې اداره

 

 

 

د خداے د ګران رسول (ص) سپکاوے

 

د يو خبر له مخې د جامعه الازهر د رسمي شمېرنې مطابق لږ تر لږه له لسو زرو نه زيات وېبپاڼې (websites) نېغ په نېغه توګه د خداے د ګران رسول حضرت محمد مصطفي  صلي الله عليه و آله وسلم په سپکاوي لګيا دي چې لږ تر لږه يو ميليارډ ډالره په دغو وېبپاڼو باندې خرچ کيږي.

دا وېبپاڼې له هغو وېبپاڼو نه علاوه دي چې د اسلام او د اسلام د ګران پېغمبر (ص) دښمنان پکښې د قاديانيت، بهايت او وهابيت غوندې مذهبونو په جامه کښې په غېر مستقيمه توګه د خداے د ګران رسول (ص) سپکاوي کوي.

 

 

د پښتنو اتفاق

 

« پښتانه ډېر بې اتفاقه قام  دے خو په ېوه خبره يې کلک اتفاق کړے دے چې مونږ به چرې هم نه متفق کــــېـــږو».

                                                                      (ارواښاد باچا خان )

 

 

 

سړيتوب 

چې سړے مـــــې ځــــان ګڼلو سړے نـــــۀ وم

چې په دې پوه شوم سړے نه يم سړے شوم

ما حمزه تـــه چـــې خـــداے حب د علي راکړ

د خېبر د شنډو غـــــرونــــــو ازمــرے شــــوم

                                     (ارواښاد حمزه بابا)

 

 

 

 

د وطن مينه

 

عُمِّرَتِ الْبِلادُ بِحُبِّ الأَوْطانِ
ښارونه له وطن سره په مينه اباد دي.

                                             ( امام علي عليه السلام)

 

 

له چا څخه سوال پکار دے؟

يوه ورځ يو سوالګري له حضرت امام حسېن (ع) نه سوال وکړ يعنې خېر يې ترې وغوښت نو امام ورته د څه ورکولو په ترڅ کښې نصيحت وکړ چې انسان ته خداے پاک ډېر کرامت ورکړے دے نو پکار نه دي چې بل انسان ته لاس وغزوې خو د ډېر مجبورۍ په حالت کښې که بل ته لاس غزوې نو بيا دريو کسو ته غزوه او وې فرمايل:

«لا تَرْفَعْ حاجَتَكَ إِلاّ إِلى أَحَد ثَلاثَة: إِلى ذى دين، أَوْ مُرُوَّة، أَوْ حَسَب.»

له دريو کسو پرته بل چاته خپل حاجت مه وړه: ديندار کس ته، زړۀ سواندي کس ته او يا هغې چاته چې ښه کورنۍ او خاندان لري .

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

شېخ خرښبون سربڼے بابا (رح)

 

 

د کسي غر (سليمان غر) د سيمې د پښتون عبدالرشيد بابا نمسے ؤ. د خپل وخت عارف او د خداے پاک په مينه کښې مست بزرګ ؤ، خداے پاک ورته ښکاره کمالات او کرامات ورکړي وو او زيات وختونه به د خداے پاک په عبادت بوخت ؤ. نقل کيږي چې دې د پلار په ژوند کښې رخصت شو او له خپل اولاد سره له کسي سيمې (سليمان غر) نه مرغې (غوړه مرغه) سيمې ته راغے او کله کله به د غنډان غرۀ ته چې دکلات په جنوب ختيځ کښې د کلات او شاه جوي ترمنځ له ترنک سره نزدې واقع دے  تلو او هلته به يې د خداے پاک عبادت، ذکر او ستائېنه کوله. او کال کښې به يو ځل د خپل ترۀ بيټني نيکۀ ليدو ته تلو او د هغۀ له وفات نه پس به هم د هغۀ د زيارت لپاره تلو. نقل کيږي چې د خرښبون بابا له شېخ اسماعيل سره چې بيټني نيکۀ په زوے ولۍ نيولے ؤ سره لوے شو. او هغه وخت چې خرښبون بابا د کسي له غرۀ نه غنډان غرۀ ته تلو نو اسماعيل بابا به ورپسې ډېر ژړل.

وائي چې يو وخت خرښبون بابا او اسماعيل د سړبن او بيټني نيکۀ په مخکښې ناست ؤ چې کور يې د کسي په غرۀ کښې ؤ او د پلار او ترۀ لخوا په رخصتېدو کښې ؤ نو اسماعيل نيکۀ يې په جدائۍ کښې داسې شعرونه وويل:

که يون دے يون دے مخکښې بېلتون دے

له کسي غرۀ څخه ځې خرښيون دے

که وروره، وروره خرښبون وروره

ته چې بېلتون کړې زما وير ته ګوره

چې ځې مرغې له تورې کرغې له

همځولي پاتې، ځې څه برغې له

د خداے لپاره خرښبون ياره

چې هېر مو نکړې زمونږ کهول واړه

زړۀ مې رپېږي يار مې بيليږي

بېلتون يې اور دے ځان په سوزيږي

 

همدا رنګ نقل کيږي چې د اسماعيل بابا د شعرونو په ځواب کښې خرښبون بابا په خپلو شعرونو کښې داسې غبرګون وښود:

 

بېلتانۀ نعره مې وشوه په کور باندې

نه پوهېږم چې به څه وي پېښ په وړاندې

له خپلوانو به بيليږم په سرو سترګو

دواړه سترګې مې په وينو دي ژړاندې

 

اسماعيله! ستا نعرې مې زړۀ سورے کي

بېلتانۀ خرښيون بيا له تا پردے کي

نه هېريږي که مې بيا نه ستا يادي کي

په چړو د وير به پرې شي د زړۀ مراندې

 

ځمه ځمه اوږد يون مې دے و مخ ته

د يانه څورے به واچومه ترخ ته

ستاسو ياد به مې وي بس د زړۀ و سخ ته

که دا ځمکه غرونه ټول شي لاندې باندې

 

نقل شوي دي چې خرښبون بابا (رح) لاړو او په مرغه سيمه کښې مېشت شو او هم هلته کښې وفات شو چې دغه وخت ٣١١ هجري کال ؤ او وروسته يې زامن هم په غوړه مرغه کښې اوسېدل او د کاسي اولاد يې کسي او پښين سيمو ته ستانۀ شول او هلته کښې مېشته شول او کند او زمند اولادونه خوارۀ وارۀ شول او ننګرهار، خېبر او پېښور کښې مېشته شول.

 

( له پټې خزانې تاريخ کتاب څخه په نقل سره )

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

 

تصوف او عرفان

 

(دريمه برخه)

 

 

 

مولانا معين الدين ابوالفضل

 

په تېر پسې

 

محترمووروڼو! له دې مخکښې چي د «مرابطې» په دويم قسم شروع وکړو د مقدمې او معترضې جملې په توګه د تصوف او عرفان له مطالبو څخه يو مطلب درته ذکر کوم ، هغه دا چي : د مرابطې دغه شپږ سره قسمونه له دې څخه پيدا کيږي چي د انسان په زړه کښي له الله (جل جلاله ) څخه ويره پېدا شي ، د خوف او له خداے څخه د ويري  په باب مخکښي تفصيل تېر شو خو دلته د دې ذکر درته کوم چي له الله (عزوجل ) څخه الهي پيغمبران عليهم السلام په څه اندازه ويريدل ، او فرښتې او ملائکې ترې په څومره اندازه ويريږي ، او همدا رنګ د صحابه کرامو او د خداے پاک  د نورو صالحو بندګانو ويره له الله «جل شانه » څخه څنګه وه ؟  تر څو چي د دوي د خوف او ويري د بيان په وجه له الله (جل جلاله ) څخه دويري په حقيقت ښه خبر شو ، او کوښښ وکړو چي موږ هم د دوي پر نقش قدم لاړ شو.

 

د ګران  رسول حضرت محمد( صلی الله عليه و آله وسلم ) ويره له الله (جل جلاله ) څخه

په يو متفق عليه حديث کښی له حضرت عائشې «رضي الله عنها» څخه روايت دے چي ويلي  يې دي : چي بې شکه به چي کله هوا بدله شوه ، او سخت باد به را والوتۀ نو د خداے د ګران  رسول (ص) مبارک مخ  به تغير وخوړ ، بيا به لاړو او په حجره مبارکه کښي به ګډ وَډ ګرځيدۀ ، او وتۀ او ننوتۀ  به ، دا هر څه به په دې وجه ورپېښيدل چي د الله جل شانه له عذاب څخه به ويريدۀ ، يعني له دې څخه ويريدۀ چي دا بدلون د هوا اودا سخت باد د الله تعالی د عذاب د نازليدو په وجه نه وي . همدا رنګه په يو بل روايت کښې چي ابن عَدي ، او بيهقي په شعب الإيمان کښي په مرسل ډول ذکرکړے دے ـ راغلي دي چي : د جناب  نبي کريم «صلی الله عليه و آله وسلم » په حضور کښي دغه مبارک آيت تلاوت کړے شو چي : {ان لدينا انکالا و جحيما و طعاما ذا غصة وعذابا أليما }  يعني بې شکه شته زموږ په نزد (يعني دقيامت په ورځ) د نافرمانواوکافرانو خلقو لپاره درانۀ زنځيرونه ( يعني چي دوي به پرې باندې تړل کيږي) او سوزوونکے اور د دوزخ ، او په غاړه او ستوني کښي نښتېدونکے خوراک ، او درد ناک عذاب ، نورسول اکرم (ص) د دغه مبارک آيت له اوريدلو سره سم د الله جل جلاله د عذاب له ويري بې هوشه شو. همدا رنګ په يو بل حديث شريف کښي چي ابوداود ، ترمذي ، او نسائي يې روايت کړے دے راغلي دي : چي د اسلام ګران پېغمبر (ص) به  چې کله په نمانځۀ کښي داخل شو نو د دۀ له سينې مبارکې څخه به ( د الله جل جلاله د ويري په وجه ) داسي د جوش اواز اوريدل کيدۀ لکه څنګه چي يو ديګ يا« کټوۍ» په اور باندي په جوش کښي راشي او اواز ورڅخه اوريدل کيږي .

 

د حضرت ابراهيم عليه السلام ويره له الله (جل جلاله ) څخه :

 حضرت ابودرداء «رضي الله عنه » وائي : چي حضرت ابراهيم خليل الرحمن چي به کله نمانځه ته ولاړ شو نو د خپل رب د ويري له وجهې به د دۀ له زړۀ مبارک څخه د يوه «مِيل » په مسافت ليري لا اواز اوريدل کيدۀ.

 د حضرت داؤد عليه السلام ويره له الله (جل جلاله ) څخه :

 امام مجاهد« رحمه الله » وائي : چي حضرت داؤد« عليه السلام » په داسي حال کښي چي په سجده باندې پروت ؤ څلويښت ۴۰ ورځي پرله پسې يې ژړل ، دغه دواړه قولونه امام غزالي «رحمه الله تعالی » په إحياء العلوم کښي ذکرکړي دي .

 

د حضرت جبرئيل عليه السلام ويره له الله (جل جلاله ) څخه :

د اسلام پېغمبر (ص) په يو مبارک حديث کښي چي امام غزالي رحمه الله په احياء العلوم کښي ذکرکړے دے  فرمايلي دي : ( ما جاءني جبرئيل قَط الا و هو يَرعَدُ فَرَقا من الجبار ) يعني هيڅ کله نه دے راغلے جبرائيل  ما ته  مګر په داسي حال کښي چي دې به ريږديدۀ له وجهي د ويري له الله «جل جلاله » څخه .

 

د حضرت ميکائيل عليه السلام ويره له الله (جل جلاله ) څخه :

 په يوحديث کښي چي ابن ابي الدنيا او احمد ، او ابن شاهين يې روايت کړے دے راغلي دي : چي حضرت أنس بن مالک( رض ) وائي : چي رسول اکرم (ص) له حضرت جبرئيل (ع) څخه پوښتنه وکړه ، چي څه وجه ده چي زۀ نه وينم يعني هيڅ کله ميکائيل په داسي حال کښي چي دې دې خاندي ، نو جبرئيل ورته عرض  وکړو چي له کومه وخته چي د دوزخ اور پيداشوے دے ميکائيل نه دي خندلي ، (! د دغه حديث په شان حديث د اسرافيل عليه السلام په باره کښي هم راغلے دے چي امام بيهقي ذکرکړےدے ، او د جبرئيل عليه السلام په باره کښې هم راغلے دے چي ابن ابي الدنيا يې په کتاب الخائفين کښي روايت کړے دے )

همدارنګه امام غزالي په إحياء العلوم کښي ذکرکړي دي چي کله په ابليس ملعون باندي ښکاره شول هغه څه چي باندې ښکاره شول ـــ يعني چي ددۀ نيغ په نيغه نا فرماني وه له الله څخه او بيا د هغۀ په نتيجه کښي ددۀ ملعون کېدل ، او د الله تعالی قهر او غضب ؤ په دۀ باندې نو جبرئيل او ميکائيل عليهماالسلام دواړو  په  ژړا شروع وکړه بيا الله «جل جلاله » دوي ته وحي وکړه چي څه پيښه ده تاسو دواړو ته چي دغه رنګه دواړه ژاړئ ؟ نو دوي دواړو وويل : چي اے ربه ! په دې وجه ژاړو چي موږ ستاله عذاب څخه نه يو بې غمه ، نو الله پاک ورته وفرمايل : چي په همدغه ډول دواړه اوسئ ! يعني زما له عذاب څخه مۀ بې غمه کيږۍ ! !! . همدا رنګه امام غزالي په إحياء العلوم کښي له محمد بن المنکدر څخه روايت کړےدے چي وائي: چي هغه وخت چي پيداکړےشو اور د دوږخ نو والوتل زړونه د ملائکو له خپلو ځايونو څخه ، يعني زړونه يې د الله  تعالی د عذاب له ويري څخه بې ځايه شول ، او تر هغه وخته بې ځايه وو چي انسانان الله (جل جلاله ) پيداکول  بيا کله چي د آدم عليه السلام د اولادې پيدايښت وشو، نو بيرته د دوۍ زړونه خپلو ځايو ته راوګرځيدل .

د اصحابانو ويره او خوف له الله «جل جلاله » څخه

 امام غزالي ذکرکړے دے چي حضرت ابوبکر (رض) يو مارغۀ ته مخاطب شو : اے مارغۀ! کاشکې زۀ هم ستا په شان مارغۀ وې ، او نه وې پيداکړې شوې په داسي حال کښي چي بشر او انسان يم ، يعني دا يې په دې وجه ويل چي د انسانانو مخ ته حساب او کتاب راتلونکے دے نو د الله له ويرې څخه  به  يې دا ويل . همدارنګه امام غزالي ذکرکړے دے چي حضرت عمر(رض) چي به کله يو آيت  د قرآن کريم واوريد نو د الله جل جلاله د ويري له وجهي به په داسي حال کښي په زمکه باندې وغورځيد چي بې هوښي به پر راغله بيا په دې سبب ډيري ورځي خلق پوښتني ته ورتلل . او حضرت عثمان (رض) د الله تعالی د ويري له وجي ويلي دي : وددت اني إذامت لم أبعث ) خوښه کړې ده ما دا چي بېشکه زه کله چي مړ شوې وائ نو بيا بيرته له قبره څخه ژوندے نه وې راپورته شوے . او حضرت أبوذر او حضرت أبوطلحه «رضي الله عنهما » هر يوه له الله پاک څخه د ډيري ويري په خاطر ويلي دي : ودِدت لو أني شجرة تُضدَد ) يعني دا مي خوښه ده چي کاشکي په عوض ددې کښي چي انسان يم انسان نه وې ـــ يوه داسي ونه وې چي هومره کټېدلې او پرېکېدلې . او همدارنګه أم المؤمنين حضرت عائشې «رضي الله عنها » له الله (جل جلاله ) څخه د ويري په خاطرويلي دي : چی زما دا خوښه ده چي نَسيًا مَنسِيا وائ ، يعني له سره پيدا شوې نه وې ، او يا دا مطلب چي مړۀ  شوي وې نو بيا نَسيًا مَنسِيا ګرځيدلي وې ، يعني له مخه هيره کړې شوې وې او بيرته له قبره څخه ژوندۍ نه وې راپورته کړې شوې . دسَلفُواو طابعينو ويره له الله «جل جلاله» څخه : روايت دے چي حضرت سفيان ثوري (رح) مريض شو ،نو يو چا دده قاروره و يو ذمي طبيب ته ښکاره کړه ، دغه ذمي طبيب چي دده قاروره وليده نو ويې ويل : چي ددغه مريض اينه خوف او ويري ورپرې کړيده ، بيا دغه ذمي وده ته راغے او د ده نبض ئې وکتل بيا يې وويل : چي په مذهب حنفي کښي د دۀ په شان بل څوک زما په علم کښي نه دے راغلے. او حضرت حسن بصري (رح)  وويل : چي له دوزخ څخه به يو سړے زر ۱۰۰۰ کاله وروسته راووزي ، اوبيا يې وويل : چي اے خلقو! کاشکي دغه سړے زۀ وې ، دا ده د الله پاک د ويري په سبب وو ، او په دې سبب چي له دې څخه ډير ويريدۀ چي اخيره خاتمه مي چپه نه شي ، نو ځکه يې داسي وويل ، ځکه دغه سړے چي زر کاله بعد له د دوزخ څخه راوزي دا د ده په باب يقيني ده چي له دنيا څخه بې ايمانه ، نه دئ تللے .

 

د مرابطې دويم قسم:

محترمو وروڼو ! د تصوف او عرفان د تفصيلاتو د تسلسل په دې برخه کښي د «مرابطې » د دويم قسم ، يعني د «مراقبې »بيان درته عرضه وم : مرَاقَبَه د احسان څلورمه برخه ده ، هغه احسان چي له الله (جل جلاله ) سره احسان بلل کيږي ، او هر مسلمان ته په کار دي چي له الله (جل جلاله ) سره په هغه احسان بايد موصوف وي ، هغه إحسان چي په حديث د جبرئيل کښي يې د سوال او جواب په شکل کښي ذکر راغلے دے، چي تفصيل يې په دې ډول دے چي ابوهريره (رض) فرمايلي دي : چي نبي اکرم «عليه الصلاةو السلام » يوه ورځ د خلقو په مخ کښي ښکاره ناست ؤ ،نوحضرت جبرئيل «عليه السلام » ورته راغے ،بيا يې جناب نبي کريم «صلی الله عليه  و آله وسلم » ته عرض وکړو : چي ايمان څۀ شے دے ؟ يعني حقيقت ، مفهوم ، او معنا د ايمان څه ده ؟ داسلام ګران  پيغمبر(ص) په جواب کښي ورته وفرمايل : چي ايمان دا دے چي ته ايمان راوړې په الله تعالی ، او په ملائکو دالله او په ملاقات د الله جل شانه » (يعني په ملاقات د حساب د الله پاک په ورځ کښي د قيامت ) ، او په رسولانو د خداے پاک ، او دا چي ته ايمان راوړې په« بعث بعدالموت» يعني په دې چي وروسته له مرګ څخه به کله چي د قيامت ورځ راشي ټول خلق به له قبرو څخه ژوندي راپورته کيږي . جبرئيل بيا ورته وويل چي : اسلام کوم شے دے ؟ يعني د ايمان مطلب خو دي راته بيان کړ اوس د اسلام حقيقت راته بيان کړه ؟ رسول اکرم (ص) ورته وفرمايل :چي اسلام دا دے چي ته به عبادت کوې د الله «عزمجده» او نه به نيسې شريک له دۀ سره ،او سم به ادا کوې ته نمونځ (يعني نمونځ به داسي کوې چي د نمانځۀ د ټولو حقوقوبه  خيال ساتې لکه فرض د نمانځۀ ، واجب سنت ،او مستحب د نمانځه ، او  لکه خشوع او دزړۀ حضورپه نمانځه کښي ــــ مراعت کوې ) او ادا کوې به ته زکاة فرض کړے شوے ، اونيسې به ته  روژه د رمضان . بيا جبرئيل وويل : چي احسان کوم شے دے ؟ (يعني چي په شريعت کښي بندګان په دې امر شوي دي چي له خداے پاک سره به احسان کوي ، ددغه احسان مفهوم او حقيقت کوم شے دے ؟ ) رسول اکرم «عليه الصلاة والسلام » ورته وفرمايل : چي احسان له الله «جل شانه » سره دا دے چي عبادت وکړې ته دالله پاک ، داسي چي ګواکي تۀ وينې دې ،ځکه که څه هم نه وينې ته دې نو بې شکه دې خو تا ويني ، يعني له خداے پاک  سره احسان دې ته ويل کيږي چي عبادت د الله «جل جلاله » په داسي أدب او حُضُور سره د زړه ، او په داسي فرُوتَنِۍ «عاجزي »سره کوې لکه چي ګواکي ته الله «عزوجل» وينې ،او داخو ښکاره خبره ده چي که عبادت کونکي د عبادت په وخت کښي الله پاک ليدلې، نوله اندازې زيات بې په عبادت کښي د هر قسم أدب مراعت کولې ،نو دغه ډول کِردار دې اُوس هم  عبادت کونکے په عبادت کښي ادا کړي . ځکه چي عبادت کونکے که څه هم الله پاک نه ويني الله «جل جلاله» خو د ده ظاهر اوباطن ، او هر قسم حرکت او سکون ويني . دغه مبارک حديث په حديث د جبرئيل سره مشهور دے ، او دغه حديث مبارک اوږد« دراز» حديث دے ، ما يې تر هغه ځايه پورې مضمون را اخستئ دے چي زموږ دلته مقصد پرې  پوره کيږي .( او دا د هغه مبارک حديث د ړومبنۍ برخي مضمون دے چي امام بخاري يې د صحيح البخاري په کتاب الإيمان کښي روايت کړےدے ) . په دغه مبارک حديث کښي هغه جمله چي زموږ مقصوده ده هغه دغه قول د رسول اکرم (ص) دے :( الإحسان أن تَعبُدَالله َ کأنکَ تَراهُ ، فاِن لم تکن تراه فإنه يَراکَ ) .

محترمو !! دغه احسان چي په حديث کښي يې ذکر راغلے دے ، علماؤ د طريقت او شريعت دوه ۲ قسمه کړے دے : اول قسم يې احسان ظاهري دے ، دويم قسم يې احسان باطني دے ، بيا يې هر يو دوه ۲ قسمه کړيدې ، يعني احسان ظاهري يې دوه قسمه کړے دے : اول فرض دويم هغه چي فرض نه وي ، بلکه يا سنت وي يا مستحب وي ، مثلا په نمانځه کښي د نمانځه فرض په ځاے کول دا هغه احسان ظاهري دے چي فرض دے اودنمانځه واجب يا سنت يا مستحب پر ځاے کول دا هغه احسان ظاهري دےچي فرض نه دے،دا رنګه يې

احسان باطني هم دوه قسمه کړے دے : اول مشاهده دويم مراقبه ، نو د احسان ټول قسمونه څلور شول : اول احسان ظاهري فرض دويم غيرفرض ، دريم هغه احسان باطني چي مشاهده ورته ويل کيږي او څلورم هغه  چي مراقبه ورته ويل کيږي ، نو مراقبه داحسان څلورمه برخه شوه .

حافظ ابن حجر (رح)  فرمايلي دي : چي د ذکر شوي مبارک حديث په دغه جمله کښي چي ــ( أن تَعبُدَالله َ کأنکَ تَراهُ ) د اسلام پيغمبر د مشاهدې مقام ته اشاره کړې ده ، او په دغه جمله کښي يې چي ( فاِن لم تکُن تَراهُ فإنه يَراکَ ) وحال او ومقام د مراقبې ته اشاره فرمايلې ده .

محترمو ! د مشاهدې مقام ، تر مقام د مراقبې ډير لوړ دے ، او د مراقبې مقام دمشاهدې مقام ته د« زينې » مثال لري . حافظ ابن حجر دا هم فرمايلي دي چي دغه دواړه حالتونه او مقامونه له الهي معرفت څخه او له الله (جل جلاله )څخه د خوف او خشيت په سبب په انسان کښي پېدا کيږي پوه شو !! چي مقام دمشاهدې دا دی چي عبادت کونکے په داسي حال کښي وي چي د بصيرت په نور سره مشاهده د الله تعالی کوي ،او په دۀ باندې دغه حال راشي چي ګويا الله «جل جلاله » دۀ  ته مخامخ دے ،او دې د خپل زړۀ په  سترګو الله (جل شانه ) ويني ،او مُراقبه  دې ته ويل کيږي چي عبادت کونکے په کامل ډول دغه لحاظ او خيال وکړي چي الله تعالی دې ويني ،او د ده  له ټولو حرکاتواو سکناتو،او د دۀ  له ظاهراوباطن څخه په پوره ډول وا قف دے ،خوالبته دغه لحاظ او خيال به په سطحي ډول نه وي . ځکه فقط دغه ډول خيال خو هر څوک کولې  شي ، او هر مؤمن په دې باندي عقيده لري چي الله (جل جلاله ) د دۀ ظاهر او باطن ،او د دۀ هر څه ويني ،بلکې دغه  فکر او خيال به په داسي ډول وي چي ثمره او نتيجه ولري په دې ډول چي ددغه خيال په سبب به عبادت ګذاره په خپل عبادت کښي داسي توجه ساتي چي هر شے چي د دۀ عبات ته نقصان رسوي له هغه به ځان ساتي لکه په عبادت کښي ريا کاري ،او دعبادت په ظاهري او باطني آدابو کښي تغير او تبديل ،وغيره . اوکوم شيان چي د دۀ په عبادت کښې کمال پيداکوي ، د هغو شيانو به په اعلی درجه سره خيال ساتي. مثلايو سړے په نمانځه شروع کوي نوپه دغه وخت کښي دَے مراقبه او خيال ددې وکړي چي الله (جل جلاله ) حاضر او ناظر دے ،اودغه مراقبه او خيال د دۀ  په زړۀ کښي د الله پاک خوف او لوئي په داسي اندازه کښي را وپاروي  چي دے له شروع څخه دعبادت بيا تر پايه پوري په ډيره کامله توګه عبادت سر ته ورسوي ،نو دې ته مراقبه ويلې کيږي . او که يو څوک په سرسري ډول دا خبره په ذهن کښي را وګرځوي چي الله حاضر او ناظر دے،اوله دې څخه د دۀ په زړه کښي هيڅ أثر پيدا نه شي نو دې ته مراقبه نه ويلې کيږي . حضرت سفيان ثوري (رح)  فرمايلي دي چي : ( عَلَيکَ بِالمراقبةِ مِمن لا تَخْفی عَلَيْهِ خافِية ، وَ عليکَ بالرّجاءِ مِمّــَن يَملِکُ بِالوَفاءِ ، و عَلَيْکَ بِالْحَذَرِ مِمن يَمْلِکُ العَقوبَة ) يعني لازم شۀ ! له مراقبې سره د هغه ذات چي هيڅ پټ شے په  دۀ  باندي پټ نه دے (يعني هميشه هغه ذات حاضر او ناظر ګڼه چي په هر څه عالم دے ) او لازم  شه ! له اميده سره ،هغه ذات ته چي د وفامالک دے (يعني هم وفادار دے او هم په وفا قادر دے ،او په کامله توګه أميد پوره کونکے دے چي الله (جل جلاله ) دے) او لازم شه ! له ويري سره ،له هغه ذات څخه چي حقيقي او اصلي مالک د عذاب ورکولو دے چي الله (جل جلاله ) دے .

 او حضرت  فَرقدسَنجي (رح) ويلي دي : چي بې شکه منافق سړے همېشه د خلقو خيال ساتي ،د الله تعالی لوري ته نظر او التفات نه لري ،نوکه خلق نه وو بيا په هيڅ بدو پروا نه کوي ،اوکه ئې خلق ليدل بيا نو دے شرميږي او حيا کوي . حضرت عبدالله ابن دينار (رض) ويلي دي : چي زۀ له عمر بن خطاب (رض) سره له مکې څخه په سفر ووتلم ،بيا موږ يو ځاے په لار کښي «ميشت» او واړول ،بيا له يوه غرۀ څخه يو د ګډو  يو شپانه را کښته شو.

 حضرت عمر دغه شپانۀ ته وويل چي پر ما باندي يو پسۀ خرڅ کړه ! شپانۀ  ورته وويل چي زۀ  مرييئ  يم د دې اختيار نه لرم چي پسۀ درباندي خرڅ کړم ، حضرت عمر ورته وويل چي پسۀ په باندې ما خرڅ کړه او بادار ته دي ووايه چې لېوۀ  راڅخه وخوړۀ دغه شپانۀ ورته وويل : چي بادار ته خو به دغه بهانه وکړم نو الله «جل جلاله » ته به څه وايم ؟ حضرت عمر (رض) وژړل ،بيا يې دغه مريئے د دۀ  له بادار څخه واخېست او ازاد يې کړ ،او ورته يې وويل : چي دغي يوې خبري په دنيا کښي له غلامۍ څخه آزاد کړې ،او زۀ اميد لرم چي په آخرت کښي به دي هم دغه خبره د الله « عزوجل» له عذاب څخه آزاد کړي .

دا رنګه يو بل حکايت راغلے دے  چي د يو شېخ د طريقت يو ځوان شاګرد ؤ ،چي دۀ  به د دغه  ځوان  شاګرد او مُريد دومره  إکرام او عزت کاوۀ چي پر نورو سپين ږيرو مُريدانو باندي به يې دۀ ته ترجيح ورکوله ،نود دۀ  په مُريدانو کښي يو مُريد دۀ ته وويل : چي اے  شېخه ! په څه وجه تۀ دۀ  ته عزت ورکوې حال دا دے چي دَئ ځوان دے ،اوموږ ټول سپين ږيري او تر دۀ مشران يو ، نو دغه شېخ د طريقت په دې خاطر چي دوي ته د دغه ځوان مُريد فضيلت ښکاره کړي يو څو دانې مارغان يې راوغوښتل ،اوبيا يې هر يو ته له دوي يو مارغۀ او يوه چاړۀ په لاس ورکړه او ورته يې وويل چي  هر يو له تاسو څخه لاړ شئ ،او دغه خپل خپل مارغۀ تنها په داسي ځاے کښي حلال کړئ چي هيڅوک يې نه ويني ، او و دغه ځوان مريد ته يې هم يو مارغۀ او يوه چاړۀ په لاس ورکړل او همدغه ډول يې ورته وويل . مُريدان نور ټول لاړل او هر يو خپل خپل مارغۀ د شيخ د دستور مطابق ذبح کړ ،او شيخ ته بيرته ټول راغلل ، اودغه ځوان شاګرد او مُريد بيرته شېخ ته په داسي حال کښي راغے چي مارغۀ يې ذبح کړے  نه ؤ،او ژوندے  يې په لاس کښي را اخستے ؤ .شېخ ورته وويل چي : څه وجه وه چي تا خپل مارغه نه دے حلال کړے ؟؟دۀ ورته وويل چي : استاذه ! تاخو داسي راته فرمايلي وو چي دغه مارغۀ په داسي ځاے کښي حلال کړم چي هيڅوک مي نه ويني ،او داسي ځاے ما پيدا نه کړ . ځکه هر ډول خالي ځاے چې وي نو بيا هم داسي نه وي چي په هغه ځاے کښي دې ما هيڅوک نه ويني .ځکه که بل هيڅوک نه وي نو الله «جل جلاله» خو مي ويني ،نومُريدانو ټولو د دغه مريد دغه مراقبه او په دغه ډول حضور له الله (عز وجل ) سره خوښ کړ ، او د دۀ  په فضيلت او بهترۍ  يې إقرار وکړ . (دغه ټول قولونه امام غزالي (رح)  دإحياء العلوم په څلورم ټوک کښي ذکر کړي دي، مګر امام غزالي صاحب د مُراقبې په بيان کښي «سوق » د کلام په داسي ډول کړے دے چي له هغه څخه داسي څرګنديږي چي په ذکر شوي حديث کښي له مذکورو دواړو جملو څخه دۀ د مراقبې أخذ کړے دے ، او مشاهدې ته يې کومه اشاره نه ده کړې . ) همدارنګه دعبدالله ابن مبارک رح قول دۀ  رانقل کړے دے چي هغۀ يو سړي ته وويل چي : (راقب الله ) يعني مراقبه د الله جل جلاله » کوه ! ، نو هغه سړي له ابن مبارک څخه د مراقبې معنی او تفسير طلب کړ ،نوده په جواب کښې ورته وويل : (کُن أبَدا کأنک ترالله عزوجل ) يعني شه ! هميشه په دې ډول چي ګواکي ته الله (جل جلاله ) وينې . له دې څخه دا معلوميږي چي امام غزالي او عبدالله ابن مبارک د مراقبې په تفسير کښي سره همنظره دي ..

د مرابطې دريم قسم:

محترمو وروڼو ! د مرابطې دريم قسم «محاسبه بعدالعمل » دے يعني له خپله نفسه سره حساب کول وروسته له عمل اوکارڅخه ،دمحاسبي تحليل اوبيان کښي ددوو(۲) شيانو تفصيل درته کوم اول  د محاسبې د حقيقت او د معنی تفصيل دويم  د محاسبې دفضيلت او د شرعي ارزښت تفصيل .

محترمو وروڼو! لکه څرنګه چي دمشارطې په بحث کښې دا خبره ذکر شوه چې هرمسلمان ته پکارده چې  بايد دے هرسهارد ورځي په سرکښي بايدداسي وخت ولري چې خپل نفس ته او خپل ځان ته دخېر تو صيه وکړي ،دا رنګه هر مسلمان ته داهم پکار ده چې هره ورځ چې تېره شي نو دورځي په اخېر کښي بايد داسي وخت ولري چې په هغه وخت دې له ځانه سره د دې حساب وکړي چې په دغه ورځ کښي چې تېره شوه ما کوم کوم نېک کارونه وکړل، او په څه طريقه مي وکړل . اياپه دغه ورځ کښي خو به له ما څخه د الله په بندګي کښي کوم تقصير نه وي شوے ،اودا رنګه په دې کښي فکر وکړي چې په دې تېره ورځ کښي خو به له ماڅخه کومه ګناه نه وي صادره شوې . بيا که چرې له خپله نفسه سره په دغه محاسبه کښي کوم ديني نقصان په نظر نه ورغے نوبيا دې په زړه کښي خوشحاله شي ،اوکه يې دخداے په  عبادت کښي کوم نقصان او تقصير په علم  کښې راغے نوبايد پرېشانه شي او توبه ګار شي او د هغه نقصان تلافي وکړي دغه ته محاسبه بعد العمل ويل کيږي.

دامحاسبه داسي مثال لري لکه يو تاجرچې له خپلو شريکانو سره په کال کښي او يا په مياشت کښي حساب کوي لپاره ددې چې د تیرکال دتجارت ګټه اوتاوان معلوم کړي . دمحاسبی فضیلت او شرعې اهمیت :محترمووروڼو! له خپل نفس سره حساب کول له اسلا مي اعمالو څخه يو بل ډېرمهم اوضروري عمل دے الله پاک فرمايلې دي : (ياايهاالذين امنوااتقوالله ولتنظرنفس ماقدمت لغد) يعني اے هغو کسانو چي ايمان يې راوړے دے وويريږۍ له الله (جل جلاله ) څخه ،او ودي ګوري هرنفس دې ته چي څه مخکي ليږلي دي دۀ  لپاره د سبا ،يعني هر نفس دې په دې کښي سوچ او فکر کوي چي ايا د قيامت د ورځي لپاره ما کوم څه کړيدي او که مي نه دي کړي ،اوکه مي کړي وي نو ايا داسي څه مي کړي دي چي د هغه څه په سبب الله (جل جلاله ) راڅخه راضي شي ،اوجنت مي نصيب شي ،او دآخرت له عذابو څخه خلاص شم . او که مې برعکس او خلاف ددې نورڅه کړي دي . په دغه مبارک آيت کښې الله پاک په دغه قول کښي چي «ولتنظر نفس ما قدمت لغد»و همدغې« محاسبې بعد العمل » ته اشاره فرمايلې ده ،اوبندګان يې په دې سره امر کړي دي چي دوي هروخت بايد له خپله نفسه سره حساب کونکي وي . حضرت عمر (رض) ويلي دي : (حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا، وزِنوهاقبل أن تُوزَنوا) يعنې حساب کوئ ! له نفسونو خپلو سره له مخه تر دې چي حساب درسره وشي  يعني دقيامت په ورځ ــــ او تلئ نفسونه خپل له مخه تر دې چي وتلل شي  يعنې د قيامت په ورځ. همدا رنګ حضرت مَيمُون بن مِهران ويلي دي چي : هيڅ يو بنده له متقيانو څخه نه شي شمېرل کيدې ،تر هغه پورې چي دَې له خپل نفس سره داسي محاسبه عادت و نه ګرځوي چي هغه سخته وي تر محاسبې د يوه شريک له بل شريک سره چي په تجارت کښي ورسره شريک وي .

هم دارنګ  روايت دےچي حضرت أبو طلحه (رض) په حال د نمانځه کښي په يو مارغه مشغول شو،يعنې  يو مارغه يې وليدۀ او په هغه کښي يې سوچ بندشو،او په دې وجه يې په حضور د زړۀ کښي خلل راغے . نو ده په بدل کښي ددغه کار يو باغ د الله (جل جلاله ) درضا لپاره صدقه کړ .

 

 د مرابطې څلورم قسم :

 محترمو وروڼو ! د مرابطې څلورم قسم «معاقبة النفس » ده ،يعني سرزنښت او عذاب ورکول نفس خپل ته . سنفس سره د حساب کولو په نتيجه کښي انسان په دې اګاه شي چي زما له نفس څخه فلانۍ ګناه ،يا فلانے تقصير په عبادت کښي د الله پاک صادر شوے دے ،نو په دغه وخت کښي دغه انسان ته په کار دي  چي خپل نفس ته سرزنښت او سزا ورکړي . په دې ډول چي خپل نفس ملامت کړي ،او دې ته يې متوجه کړي چي له شوي ګناه او تقصير څخه توبه ګار شي ،او يو داسې نېک کار او نېک عمل ته مخ ورواړوي چي د تېر تقصير تلافي پرې وشي.

د مثال په ډول يو سړي د نفس د شهوت اوخواهش په سبب حرام شے وخوري ،نوپه دې صورت کښي نفس ته دسرزنښت ورکولو يوه برخه دا ده چي دغه سړے «لوږه» په ځان باندي راولي،او په حلاله ډوډۍ هم ځان نه مړوي ،او روژې ونيسي ،د دې لپاره چي نفس ته يې يو قسم سرزنښت ورکړې شي،او په آينده کښې بيا د حرامي غذا خواهش څرګند نه کړي . دا رنګ په نمانځه کښي له سړي څخه تقصير وشي ،نو د دې په سبب بايد دَې خپل نفس ته په دې ډول سرزنښت ورکړي چي ډېر نفلونه وکړي . اودا رنګ يې په تهجد او نورو نفلي عباداتو مکلف کړي .محترمو دغه ته «معاقبة النفس » ويل کيږي ،چي ښه وضاحت به يې په ضمن کښي ددې درته راشي چي د الله (جل جلاله )د مخلصو بندګانو د معاقبة النفس يو څو « نمونې » درته ذکر کړم :

له« حضرت منصور بن ابراهيم » څخه روايت دے چي د الله «عزوجل» دعبادت ګذاره بندګانو څخه  يو سړي له يوې ښځي سره خبري کولې ،نو کرار په کرار د خبرو پاې دې ته راورسيدې چي د ښځي پر «ورانه »  باندې يې لاس کښيښود ، وروسته له دې يو دم پر دغه کار باندي سخت پښېمانه شو ،او بيا يې خپل دغه لا س اُور ته ونيوۀ ،ترهغه پوري يې نيولے ؤ چي لاس يې په مخه ښۀ و سوځيد..په يوه بل روايت کښي راځي چي حضرت تميم داري (رض) يوه شپه اودۀ شو او د تهجد د نمانځه لپاره نه شو رابېدار ،نوددې په بدل کښي يې خپل نفس ته دا سرزنښت ورکړ چي يو کامل کال يې د شپې خوب نه دے کړے ،او ټوله شپه به په عبادت کښي مشغول ؤ( د ورځې به يې لږ خوب کاؤه ) محترمووروڼو ! دغه ته «معاقبة النفس» ويل کيږي .دغه کوم قولونه چي موږ يې ذکر وکړ د إحياء العلوم په څلورم جلد کښي مطالعه کړئ !!! ..

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |

مينه

غزانور غزا- تهران

 

اقوال

 

مينه داسې پېرے دےچې ټول دهغۀ په اړه غږيږي خوچا لا نۀ دے ليدلے                

دمينې وړومبنے خواړه ځور یا ربړ دے                                                                               

                                                                                                    (موريس مېټرلېنګ)

ژوندخوب دے اومينه په ژوند کښې خوب ليدل دي                                               

                                                                                                                     ( موسه )

دانسان ترټولولويه قرباني د خپلې مينې له لاسه ورکول دي    

                                                                                                                  ( شوپنهاور)

انسان کله دومره ډېره مينه وکړي چې ان خپله مينه هم قرباني کړي                   ( پل اډم )

ښځه تل د نر عواطف احساسوي ځکه خوکه نر مينه ورڅرګنده کړي نونوی څيز ورته نه ښکاري

                                                                                                                                              ( اندره پونيه  )

د قضا او قدر په پاڼه کښې راغلي چې لوے خلق بايد د ښځې له مينې او وفا څخه بې برخې وي ځکه چې سترسړے ريښتونې مينه او وفا غواړي اوښځه په ريښتونې مينه او وفا نه پوهيږي              

                                                                                                                                                  (اناتول فرانس)                   

مينه هغه وسيله ده چې ټول واړۀ سرخوږي په يولوے سرخوږي بدلوي                                              

مينه له وادۀ نه زياته  خوږه وي ځکه چې ناول هم له تاريخ څخه خوږ وي   

                                                                                                                                                       ( يولټر)

هرې ښځې چې راسره مينه لرله زماخوښه نه شوه اوکومه ښځه به چې زماخوښه وه دهغې زۀ خوښ نه وم په ريښتيا چې زما زړه دخ لکودزړونو په شان نه دے.

                                                                                                                                                          ( ناپليون )

د ښځې مينه هغه پانګه ده چې سل په سله ګټه نه کوي نو چاته يې نه سپاري .

  

سوچونه ،خيالونه ،اسوېلي،هيلې،اواوښکې له مينې څخه نه بيلېدونکي ملازمان دي. 

                                                                                                                                                               ( شکسپئير )

په مينه کښې دباو اچول زموږکمزورتياښئ ،نه غښتلتيا

                                                                                                                                                   ( لاروشفوکلډ)

مينه او يخني وهنه څوک نه شې پټولې                                                                

                                                                                                                                             ( بنيامن پرانکلن )

مينه هغه پاچا دے چې د زړۀ له مرکزڅخه د بدن په ټولوغړيو باندې يرغل کوي په مخ کې زيړوالے ،په ژبه  کښې بندښت ياګچ ګول والے او عقل کښې کمزورتيا په يا د پرږدي او د معشوق نيمګړتيا،عېبونه او خطاګانې د مينې نظرته ښې او بې عېبه ځلوي

                                                                                                                                                           (ارسطو)

متلونه

مينه ړنده ده او کڼه ده       ( پښتو متل )

که له معشوق سره مينه لرې له افکاروسره يې هم مينه ولره           (  عبري متل )

که له ځان سره بې مېنې شوې نوربه هم درنه ډډه وکړي                                        (  روسي متل )

څه چې ګرانبيه دي ډالۍ نه ده بلکې مينه ده                                                             (  روسي متل )

که مئين کېږې پر سپوږمۍ مئين شه که غلاکوې اوښ په بډه ووهه               (  مصري  متل )

مئين ته بغداد لرې نه دے                                                                                                       ( اذربايجاني متل )

دمئين لپاره کوم کار سخت دی ؟                                                                                          ( لاتيني متل )

د زړې مينې درمل نشته                                                                                                        (  لاتيني متل )

دمينې اجرت مينه ده                                                                                                                     ( جرمني متل )

دمئينانوغوسه د غڼې د تار په شان ده                                                                                ( ايټالوي متل )

مينه اوعشق پسې لاړم ځان مې ورک کړ                                                                  ( هندي متل )

بې مينې ژوند بې اوړي کال دے                                                                          ( سوېډني متل )

که ښځه له دووکسانوسره مينه کوي نو دواړو ته دوکه ورکوي                          ( پرتګالي متل )

دمينې د وادۀ خاتمه بدمرغي او پښېماني ده                                                                ( اسپانوي متل )

شپه ،مينه او ښځه انسان ته غلط فکرورکوي                                                          ( سوئزرلېنډي متل )

په ښکاراومينه کښې سړے پوهېږي چې له کوم ځاے يې پېل کړي خونه پوهېږي چې چېرته ېې پای ته ورسوي    

                                                                                                                                       ( جرمني متل )

 

ټپې

ځان به داستاپه مينه ځارکړم

لکه پتنګ چې د ډېوې په مينه مرينه 

 

زماپه برخه مئينتوب شو

ځکه بېلتون ته دوه لاسي سلام کوومه

نه به دا نمر،سپوږمۍ يوځاے شي

نه به يوځاے  چا دوه  مئين  ليدلي  وينه

 

چې دوه مئين سره يوځاے شي

په نوروخلقودړندوګمان کوينه

 

ما يارانه کله کوله

حېران ،حېران دې راکتل مئين دې کړمه   

 

مينه له مينې پېدا کيږي

په مينه ،مينه دې کتل مئين دې کړمه

 

مينه په تلوراتلو زياتيږي

کله راځه کله به زۀ درځم مئينه

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 5:0 |
دا زمونږ زېبا وطن (هارون باچا)

http://www.pashtomp3.com/r-haroon-bacha-42-jonghar-programme-171-da--zamong-zebba-watan-1280.htm

 اے د آزادۍ خاورې تا ته مو سلام دے  (ناشناس)

http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Nashenas%2FAye+da+azadai+khawre+taa+ta+mo+salam+dai.mp3&type=track&ext.m3u

ما قندهاره د زمرو وطنه (ناشناس)

http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Nashenas%2Fma+qandahar+da+zmaro+watana.mp3&type=track&ext.m3u

قندهار د ے  که لغمان د ے  وطن زما دی (ناشناس)

 http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Nashenas%2Fqandahar+dai+ka+laghman+dai.mp3&type=track&ext.m3u

پښتون زو ے د بابا يم (سردار علي ټکر )

http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Sardar+Ali+Takar%2Fpakhtoon+zoi+da+baba+yuma.mp3&type=track&ext.m3u

زۀ مئين په ازادۍ يم ( مقرے)

http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Abdullah+Muqurai%2FMuqurai%2Fze+meyen+pa+azadai+yum.mp3&type=track&ext.m3u

 ګران دے وطن ( مقرے )

 http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Abdullah+Muqurai%2FMuqurai%2Fgran+dai+watan.mp3&type=track&ext.m3u

 زمونږ په کلي کښې شر مۀ جوړوئ (عرفان خان )

http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Irfan+Khan%2FBreshna%2Fpa+dunya+hukum+chalawoonko+khalko.mp3&type=track&ext.m3u

 خو پېښور خو پېښور دے کنه ( عرفان خان )

 http://www.afghanan.net/music/index.php?action=playlist&jz_path=Irfan+Khan%2FBreshna%2FPekhawar.mp3&type=track&ext.m3u

د لويو لويو قدرتونو ربه (ګلزار عالم )

http://www.chakdara.com/music/play/gulzar-alam-song-268.php

تۀ نيازبين تۀ ازاد (ګلزار عالم )

http://www.chakdara.com/music/play/gulzar-alam-song-272.php

د کراچۍ د رڼاګانو ښار کښې (ګلزار عالم )

http://www.chakdara.com/music/play/gulzar-alam-song-278.php

 د ملاکنډ په دنګو غرونو (ګلزار عالم )

http://www.chakdara.com/music/play/gulzar-alam-song-280.php

جنګونه مۀ جوړوئ (هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-330.php

 ټولې دنيا کښې پښتانۀ ښکلي دي (هارون باچا)

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-346.php

زما جانان جانان وطنه افغان وطنه (هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-350.php

 دا هغه پښتونستان دی (هارون باچا)

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-352.php

 پښتون يمه پښتون يمه (هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-339.php

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 0:0 |
ستا منزل منزلونو کښې يمه  (هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-319.php

ژوند ته وګوره ژوند څه دے ( هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-361.php

د دنياګۍ فاني بازار دے  ( هارون باچا )

http://www.chakdara.com/music/play/haroon-bacha-song-371.php

بې خبره مې له امره نواهي کړه ( رفيق شينوارے )

http://www.chakdara.com/music/play/rafiq-shinwari-song-519.php

بتخانه مې شوه نصيب د کعبې شوم ( رفيق شينوارے )

http://www.chakdara.com/music/play/rafiq-shinwari-song-520.php

په سحر کښې ماليار څه کانې په ګل کړې ( رفيق شينوارے )

http://www.chakdara.com/music/play/rafiq-shinwari-song-522.php

دا تۀ چې ښکارې کله نه ښکارې ( رفيق شينوارے )

http://www.chakdara.com/music/play/rafiq-shinwari-song-524.php

 هر اسوېلې نو ے محشر زما دے ( رفيق شينوارے )

http://www.chakdara.com/music/play/rafiq-shinwari-song-525.php

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 0:0 |

 

په مو نږه  لوبې

 

حفيظ  مليار  د  ويانا  ښار

 

يو  خوا  غربت  بل  خوا   جانان په مونږه   لوبې    وکړې

 

يو  خوا ته  غل  بل  خوا  در  بان  په  مونږه  لوبې   وکړې

 

د  وطن  للمې  مو  اوبۀ  نۀ  شوې   په   وخت    او    زمان

 

يو خوا سېلاب  بل  خوا  باران   په  مونږه   لوبې   وکړې

 

پـــــه   مظــــومـــانو   د وطـــن  ډېـــــرو ســرپه  ونکـــــړه

 

يو  خوا  اغيار  بل  خوا  نادان   په   مونږه   لوبې   وکړې

 

په  هرقدم   کښې  د  ليوانو  په  داړو   کښې   ګېر  شو

 

حفيظ   ملياره   دې  کاروان   په   مونږه   لوبۍ   وکړی

 

 

 

 

 

+ :ليکل شوے له طرفه د مينې مجلې اداره ورځ 87/07/01 او وخت 0:0 |