پښتانۀ او شېطاني حربې

پښتانۀ او شېطاني حربې

 

 

 

اداريه

ځينو څرګندو او پټو لاسونو له يوې مودې راهسې ټوله اسلامي نړۍ او په خاصه توګه د پښتونخوا لر او بر سيمې له سختو نا امنيو او مختلفو کړکېچونو او مشکلاتو سره مخامخ کړي دي او مسلمانان او په تېره بيا پښتانۀ په مختلفو نومونو سره يا نېغ په نېغه قتل عام کوي او يا يې په ځينو نومونو له  يو بل سره لاس او ګرېوان کړي دي او يو بل وژني. او اوس تقريباً دا خبر هر چا ته په ډاګه شوې ده چې د دې ټولو پټو او څرګنددو لاسونو او ناخواليو کنټرول د هغه قوت په لاس کښې دے چې ارواښاد امام خميني ورته د سترې شېطانې خطاب ورکړے ؤ. او دا ځل دغې سترې شېطانې په نړيواله سطح د اسلام او مسلمانانو په خلاف او په سيمه ايزه سطح د پښتنو په خلاف يوه عجيبه نقشه او پلان جوړ کړے دے چې په لنډو ټکو کښې ورته د هغه متل نوم ورکولې شو چې وائي: (( غل ته وائي غله کوه او مل ته وائي نيسه يې ))  هسې هم دا منلې شوې خبره  ده چې هر استکباري قوت چې هر کله هم په يو ملت او قام باندې تسلط پېدا کول غواړي نو وړومبې له خپلو ځينو شېطاني حربو څخه کار اخلي چې په دغو کښې يوه حربه له يو ملت نه د هغوي عقائد اخېستل دي چې دغه کار دغه شېطاني قوت هم له اسلام سره د پښتنو بې کچې مينې ته په پام سره اول د پښتونخوا په پاس برخه باندې د قبضې لپاره استعال کړه او اوس يې د پښتونخوا په کوزه برخه کښې هم استعمالوي او د دې کار لپاره يې د مذهب  په نوم باندې داسې يوه ډله جوړه کړه چې د اسلام غوندې هر اړخيز ، ماډرن او د زمانې له تقاضو سره هم آهنګ دين پرې بدنام کړي او د يو فرسوده، متحجر، وروستو پاتې او يو دهشت ګرد  مذهب په توګه يې وړاندې کړي او په دې طريقې سره د اسلام له مبين دين څخه پښتانۀ او په تېره بيا روشنفکره کسان متنفره کړي. او بيا دغه استکباري او شېطاني قوتونه د هغه قام د وګړو د ايمانونو د تللو او ازمېښت کولو لپاره د ديني مقدساتو او ديني مشرانو په سپکاويو کولو ګوتې پورې کړي او دا کار په دومره تکرار سره وکړي چې دغه سپکاوي يو معمول جوړ شي او حتي له هغو ظاهري احتجاجونو څخه هم خلق زړۀ ستړي کړي.

يوه بله حربه چې اکثر يې استکباري او شېطاني قوتونه استعمالوي هغه له يو قام او ملت نه د هغوي ژبه، تهذيب او ملي ارزښتونه اخېستل دي او دهغو په ځاے خپله ژبه او تهذيب رائجول دي چې په پښتنو کښې د دې حربې استعمال هم مونږ له ډېرې مودې راهسې مشاهده کوو چې له مونږ څخه يې پښتو ژبه،  پښتونولي او پښتون تهذيب او کلتور اخېستے او د هغو په ځاے يې راباندې خپله انګرېزي ژبه او مغربي تهذيب مسلط کړے دے او د خلقو حتي د تعليميافته کسانو ذهنونه يې داسې جوړ کړي وي چې دا ګمان کوي چې د ترقۍ او پرمختګ ژبه انګرېزي ژبه او مغربي تهذيب او تمدن دے. او له دغو نه نااشنا کس جاهل او وروستو پاتې دے.

يوه بله حربه چې په يو ملت او قام باندې د تسلط لپاره يې دغه شېطاني قوتونه استعمالوي د هغه ملت مختلفې پرګنې او ډلې د مذهب، ژبې، قوم او قبيلې په نوم له يو بل سره لاس او ګرېوان کول او د هغوي دفاعي او جهادي قوت په خپلو کښې په جنګ جګړو او د يو بل په قتل عام کولو باندې ختمول دي چې نن يې مونږ په لره او بره پښتونخوا کښې په خپلو سترګو وينو.

يوه بله شېطاني حربه چې په دې وروستيو وختونو کښې د پښتونخوا په بره او کوزه سيمه کښې په ډېر زور او شور ازمائل کيږي د دهشت ګردې ډلې په لاسو چې خپله همدغه  شېطاني قوت ورته په مستقيمه او يا په غېر مستقيمه توګه وسلې او  ټېکنالوجي او افرادي قوت ورکوي  په مختلفو بانو او مختلفو نومونو سره  د هرې طبقې، هر مذهب او هرې ډلې د عامو خلقو او د امن د قائمولو لپاره هلې ځلې کوونکو مشرانو له قتلولو نه علاوه د يو ملت پوليس او امنيتي ځواکونه چې هم د دغه ملت بچي او وروڼه دي وژل دي او د نورو حربو په ترڅ کښې يې دا نوې حربه هم ډېره کاميابه ده ځکه چې په دې کار سره عوام  په کامله توګه له خپل امنيت څخه مايوسه او نااميده کيږي او دا فکر کوي چې هغه امينتي ځواکونه چې بايد زمونږ امنيت وساتي خپله هم د ځان امنيت نه شي ساتلې نو بس همدغه وخت دے چې د ملت وګړي دې ته مجبور کړي چې هغوي د خپل امنيت د ساتلو لپاره د دغو شېطاني او استکباري قوتونو فوځ او امنيتي ځواکونو راتلو ته سترګې په لاره شي. او هغوي د ځان لپاره نجات ورکوونکي وګڼي.

نو بس په داسې حالاتو کښې هغه استکباري قوت په هغه ملت باندې د خپل تسلط د مضبوطولو لپاره  په دې بانه چې د دې ملت حکومت او امنيتي ځواکونه نه شي کولې چې د خلقو امنيت وساتي نېغ په نېغه او په  جرات سره فوځي قوتونه سيمې  ته راولېږي او بيا په دغه سيمه کښې په دائمي توګه د پاتې کېدو لپاره د خپلې جوړې کړې شوې دهشت ګردې ډلې په ذريعه د خلقو امنيت ګډوډ کړي او کله کله د دې لپاره چې د خلقو شک پېدا نه شي د دغې دهشت ګردې ډلې په ذريعه په خپلو ځواکونو باندې هم يوه نيمه حمله ترسره کوي يا د هغې ډلې لخوا په تيري ګرو ځواکونو باندې د حملو په  حقله د دروغو خبرونه خپروي  جې خلقو ته دا باور ورکړي  چې سيمه کښې لا امنيت نشته او زمونږ فوځي شتون لازمي دے. او دغسې نورې مختلفې حربې دي چې  زمونږ په لر او بر پښتونخوا کښې په ډېرې پراختيا سره عملي کيږي.

نو په داسې حساسو او نازکو حالاتو کښې پښتانۀ پکار دي له نور کله نه زيات خپلې دندې او ذمه واريانې وپېژني. له هر څه مخکښې خو پکار دي چې په خپلو مېنځ کښې د هر ډول مذهبي، قبيله اي، علاقه اي او حتی ذاتي  دښمنۍ ، تربګنۍ او اختلافات ختم کړي او د يو پښتون په نوم باندې ټول په يو مرکز باندې په مينه او خلوص سره راغونډ شي. او  له هر هغه مذهبي، سياسي او قامي مشر نه دې د بېزارۍ اعلان وکړي چې پښتانۀ په مختلفو نومونو په خپلو کښې سره وراچوي ځکه چې د دا ډول  تش په نامه مشران د هغو استکباري او شېطاني قوتونو د لاس ګوډاګي او اېجنټان دي چې خپلې پاس بيان شوې حربې عملي کول غواړي.

بله ضروري دنده او ذمه واري چې بايد پښتانۀ ورته پاملرنه وکړي په مذهبي، سياسي او کلتوري توګه بېداري او پوهه ده ځکه چې اکثره وختونه شېطاني قوتونه او د هغو اېجنټان د پښتنو له دغې ناپوهۍ، جهالت او غفلت څخه په استفادې سره خپلې شېطاني حربې عملي کوي. او اکثر دا ليدل شوي دي چې په کومو سيمو کښې زيات جهالت او ناپوهي وي هلته د شېطاني او استکباري قوتونو او د هغوي د ګوډاګيو حربې کاميابې وي.

او همدا رنګ د پښتنو بله دنده چې بايد پاملرنه ورته وشي هغه خپله ژبه ، کلتور او تهذيب دے چې په مجموعي توګه ورته پښتونولي ويلې شي پکار دي پښتانۀ د خپلو پخوانيو مشرانو چې په هر مېدان کښې به کامياب او سرلوړي وو د ژوند مطالعه وکړي او د هغوي روش او روده خپله کړي.

همدا ځينې مهم ټکي دي چې پښتون قام ته پرې عمل پکار دے او که نۀ وي نو هغه شېطاني قوت چې له ټولې دنيا نه پښې راچاپېرول غواړي په پښتون ولس پسې هم راخېستې ده او کوشش کوي چې يا له خپل اسلام ، پښتو او پښتونولۍ نه لاس په سر کړي او خپل تسلط او واکمني پرې ومني او يا يې په خپل نېغ په نېغه يا په خپلو کښې سره په جنګ جګړو او دښمنيو سره ختم کړي. چې په داسې حالت کښې به بيا له لاسو مروړلو نه بغېر هيڅ نه وي.

 

 

 

شېخ ملکيار بابا(رح)

 

شېخ ملکيار بابا(رح)

 

شېخ ملکيار بابا (رح) د هوتک بابا (رح) مشر زوے ؤ او د پلار له وفاته وروسته يې د قام د مشرتابۀ پګړۍ په سر کړه. نقل شوي دي چې ملکيار بابا (رح) يو ډېر مړنے، غښتلے او قوتمن سړے ؤ. او د لسو تنوتنو جنګياليو سره به په يوازې ځان جنګېدې شو. هغه وخت چې هوتک بابا(رح) وفات شو ملکيار بابا د پنځويشتو کالو زلمے ؤ. وائي چې بابا د سيوري سيمې په لتو کښې خپل ډېر خپلوان راغونډ کړل او هلته يې کاريزونه وکښنل او خپل زلمي يې په کر کرنو وګمارل. مغل چې له دغو ودانيو او باديو څخه خبر شول نو په دغې سيمې باندې يې ډېر يرغلونه وکړل او له بابا سره يې ډېر جنګونه وشول. په دغو جنګونه کښې د پښتنو ډېر کورنه وران ويجاړ شول او ځينې له هغه ځاے څخه د مرغې، ژوب او ځينې هم د وازه خولې سيمې ته کډه په سر شول او هلته يې خپل ځوانان راغونډ کړل او بېرته يې له مغلو سره جنګ وکړ او مغل يې له خپلې سيمې څخه وشړل او سيورے سيمه يې بيا اباده او ودانه کړه. داسې نقل شوي دي چې په په ٧٤٩ هجري کال کښې د سپرلي په موسم کښې د ترنک سيند ډېر ډک شو او سختو سيلابونو تر يوې مياشتې پورې دوام وموند نو ملک يار چې د ترنک غاړې ته راغے نو داسې سندرې يې ويلې:

د ملکيار بابا سندره

ترنک بهيږي                  ترنک بهيږي             غاړې تر غاړې

زما زړګے خو                                                      خپل لالے غواړي

*****

که روده روده                  د ترنک روده            خاوند دې وچ کا

چې زړګے مومي                                                   زما خپله سوده

*****

که نيز دے نيز دے     نيز دے د بېلتون دے   زړۀ نيزه وړے

په وير ژړلے                                                        په غم زبون دے

*****

که اور دے اور دے       په زړۀ مې اور دے  دا اور به وچ کا

د وير نيزونه                                                  بل ډېر په زور دے

*****

نمځنه يوسه                    سپينې سپوږميه     ورته ووايه

چې ترنک ټال کړم                                            ستا له خولګيه

*****

که خړو خړو               اوبو سوان کړے           بيل ملکيار دے

پاتے له يار دے                                        سوب يې جانان کړے

*****

نقل کيږي چې ملکيار بابا کله دا سندرې وويلې د خداے پاک په قدرت ترنک يو اوږد لرګے راوړو او د سيند د يوې څنډې او بلې څنډې په نلو او غزو کښې  بند شو او په ترنک يو پل جوړ شو. ملکيار بابا په دغه پل تېر شو او خپل مقصد ته ورسېد.

نقل شوي دي چې يوه ورځ بابا د خپل ترۀ توخي کور ته لاړ او د خپل ترۀ زوے نور بابا  يې وليد چې غشي تېرۀ کوي. ملکيار ترې نه پوښتنه وکړه چې تربوره دا څه کړې. هغۀ ورته وويل د مغلو په جګړو کښې ستا ملاتړ کوم. ملکيار بابا دعا وکړه چې تربوره تل سوب من وسې. وائي چې له دغه دعا نه پس به نور بابا هر وخت په جګړو کښې برے موندو او چا ته ياد نه دي چې يې چرې ماتې خوړلې وي.

نقل کيږي چې يوه ورځ د مغلو تاړاک په سيوري راغے او هغه وخت د ملکيار بابا په قلعه کله کښې څوک نه ووبې له ښځو نه. نور بابا چې خبر شوزر يې ځان کوټ ته ورسوۀ او په يوۀ تن يې مغل وشړل او ډېر يې مړۀ کړل. چې دا ټول د ملکيار بابا د دعا برکت ؤ

(له پټې خزانې څخه په نقل سره)

رڼا

 

رڼا

 

 

( د قران مجيد تفسير )

ګرانو او قدرمنو مينه والو! لکه چې  پوهېږئ قران مجيد د خداے پاک له لوري نازل شوے هغه ستر او اخيري کتاب دے چې د اسلام د ټولو مسلکونو، فرقو، مذهبونو او فکري مکتبونو پرې اتفاق دے چې دا سپېڅلے کتاب له هر ډول تحريف او کمي زياتي نه پاک دے او له سورۀ فاتحې نه واخلې تر سورۀ ناس پورې يو کامل کتاب دے او کۀ څوک يې په يو ټکي کښې هم فرق راولي يا پکښې شک  وکړي هغه مسلمان نۀ شي کېدې نو غواړو چې د (( مينه )) مجلې په هره ګڼه کښې د (( رڼا )) سرليک لاندې ستاسو په خدمت کښې د قران عظيم الشان د يوې برخې د ترجمې او تفسيروړاندې کولو سعادت حاصل کړو. دا خبره د يادونې ده چې دا تفسير د ادارې له خوا څه خپل تفسير نۀ دے او نۀ له يو تفسير څخه اخېستل کيږي بلکې له مختلفو تفسيرونو څخه اخېستل کيږي دې لپاره چې د دې عظيم الشان اسماني کتاب په حقله خلق له لا زياتو معلوماتو نه خبر شي او د مختلفو فکري مکتبونو پېروکار له خپلو مکتبي افکارو سره سره د  مختلفو مکاتبو له نظرياتو او افکارو څخه هم خبر شي او  ترمېنځ يې  غږملتيا او همفکري او د يو بل د زغملو جذبه  پېدا شي ګنې هسې د دې عظيم الشان اسماني کتاب تفسير په هغه ډول چې يې حق دے ناممکن دے بلکې که د نړۍ ټول تفسيرونه را يوځاے کړې شي نو د قران مجيد د تفسير يوه برخه حق هم نۀ شي ادا کېدې (اداره)

د سورۀ فاتحې تفسير په تېر پسې

 

 

الرَّحْمـنِ الرَّحِيمِ

 

 

(هغه خداے ) چې  رحمن او رحيم دے

 

د سورۀ فاتحې په دې مبارک ايت کښې د دې خبرې په دوام کښې چې ټول تعريفونه ، حمدونه، مدحې ، ثناګانې او صفتونه خاص خداے پاک لره دي چې د عالمينو رب، پالونکے او روزونکے دے مخکښې فرمائي چې هغه خداے چې (( رحمن )) او (( رحيم )) دے. لکه چې د بسم الله الرحمن الرحيم په تفسير کښې ورته اشاره وشوه چې ځينو مفسرانو رحمن چې د مبالغې ژورتيا او زياتولي کلمه ګڼلې ده په تفسير کښې ويلي دي چې رحمن د خداے پاک هغه رحمت ته اشاره کوي چې پکښې ټول مخلوقات شامل دي او رحيم د خداے پاک هغه رحمت ته اشاره ده چې فقط له انسانانو سره مخصوص دے. او ځينو مفسرينو ويلي دي چې رحمن د خداے پاک رحمت په دې دنيا دے او په هر چا، هر څه او هر مخلوق باندې يې کوي او رحيم د خداے پاک رحمت له اخېرت سره تعلق لري چې په خپلو فرمانبردارو بندګانو باندې به يې کوي.

ځينې مفسران ليکي چې رحمن يعنې زيات او عام رحمت کوونکے خداے او رحيم يعنې تل او په دائمي توګه رحمت کوونکے خداے او د رحمن په رحمت کښې ټول د مسلمان او کافر په شمول ټول مخلوقات شامل دي همدا وجه ده چې په قرآن مجيد کښې په کثرت سره راغلے دے لکه د مثال په توګه چې فرمائي:   الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (سورۀ طه ٥ ايت ) يا په بل ځاے کښې فرمائي :  قُلْ مَن كَانَ فِي الضَّلَالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا ( سورۀ مريم ٧٥ ايت )

او لکه چې وويل شول چې دغه مفسران بيا د رحيم په رحمت کښې فقط مومنان شاملوي او دا خداے پاک دائمي رحمت بلي. لکه چې فرمائي: وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا ( سورۀ الاحزاب ٤٣ ايت ) يا په بل ځاے کښې فرمائي: إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ (سورۀ توبه ١١٧ )

او ځينو تفسيرونو زياته کړې ده چې رحمانيه رحمت د ټولو موجوداتو لپاره عام دے خو د حق له خاصو صفاتو څخه دے او نور موجودات د رحمانيه رحمت له لرلو نه عاجز دي. او رحيميه رحمت د خداے پاک د خاصو بندګانو لپاره مخصوص دے خو د حق له  عامو صفاتو څخه دے او دا صفت يعنې رحيميه رحمت د نورو موجوداتو په برخه هم کېدې شي.

او ځينو دا هم ويلي دي چې رحمن او رحيم دواړه چې له رحمت څخه دي مبالغه لري خو د رحمن مبالغه له رحيم نه زياته ده نو ځکه له رحيم نه مخکښې ذکر شوے دے

     او ځينې د معرفت خاوندان وائي چې د بسم الله ، د رحمن او رحيم  تفسيرد الحمد د رحمن او رحيم له تفسير سره فرق کوي او دا کار  يعنې په بسم الله... کښې د رحمن او رحيم ذکر او بيا په ورپسې په الحمد...... کښې بيا ذکر د خداے پاک لخوا تکراري څيزونه نۀ شي ګڼل کېدې لکه د مثال په توګه په الحمد لله رب العالمين کښې د عالمونو مختلف ډولونه دي يعنې عالمونه ډېر زيات دي نو اوس چې له رب العالمين نه د کوم يو عالم رب مراد اخلې نو د هغۀ مطابق به د الحمد لله تفسير کښې بدلون راځي نوبس د معرفت ځينې خاوندان په دې باوري دي چې دغه شان د الحمدلله د رحمن او رحيم تفسير د بسم الله د رحمن او رحيم له تفسير سره فرق کوي او هغوي چې د عرفان په ژبه د رحمن او رحيم کوم تفسير کوي او د رحمن او رحيم کوم مقامات بيانوي زمونږ غوندې خلقو له پوهې نه بهر دي او فقط هغه کسان پرې پوهيږي چې په عملي توګه د سېر او سلوک په لاره يې تګ کړے وي او يا لږ تر لږ ترې واقف وي نو ځکه له هغو تفسيرونو نه به ډډه  وکړو

خوپه هر حال په دې خبره ټول متفق دي چې رحمن او رحيم دواړو صفتونو د خداے پاک له رحمت څخه اشتقاق موندلے دے او رحمت يعنې مهرباني، لطف او عطوفت نو اوس چې فرمائي ((  رَبِّ الْعَالَمِينَ  الرَّحْمـنِ الرَّحِيمِ )) يعنې هغه د عالمونو پالونکے، روزونکے او تربيت کوونکے چې رحمن او رحيم دے يعنې د عالمينو تربيت، پالنه او روزنه کوي خو بخښنه، مهرباني ،لطف او کرم ورسره مل دے او دغه رحمت بيا خداے پاک په ځان باندې فرض کړے دے لکه چې فرمائي: كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ (سورۀ انعام ٥٤ ايت ) او دغه رحمت يې بيا په هر څه باندې دے لکه چې فرمائي: وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ( سورۀ اعراف ١٥٦ ايت ) يعنې هيڅ يو څيز د خداے پاک له رحمت نه بهر نشته په کائناتو کښې په  هرچا او هر څيز باندې د خداے پاک رحمت او مهرباني قائمه ده او په هر کار کښې يې رحمت، لطف او مهرباني  پوشيده ده. که انسان لږ غور او فکر وکړي  چې هغه رحمن او رحيم ذات انسان اشرف المخلوقات ګرځولے دے او دا ټول کائنات يې بيا د هغۀ لپاره مسخر کړے دے نو د کائناتو په يو يو څيز کښې د هغۀ رحمت شامل دے او هيڅ يو څيز يې له رحمت  نه بهر نۀ دے. په ټول کائنات کښې د خداے پاک رحمت لټول او د هغو ذکر کول خو ډېر ګران دي که انسان لږ خپل ځان ته فکر وکړي چې له يو معمولي څاڅکي څخه يې يو عجيب او غريب مخلوق جوړ کړ او ورته يې يو ډول ظاهري او باطني خصوصيات عطا کړل چې دا ټول د الله پاک په رحمت کښې شامل دي. او د انسان باطني خصوصيات خو ناممکنه ده چې انسان بيان کړي حتي ظاهري او بدني خصوصياتو ته هم ګوته په خوله دے او نه شي کولې حتي د انسان د يو وېښتۀ حقيقت  او خاصيت بيان کړي لکه اروښاد خوشحال بابا د خداے پاک دغه رحمت په ډېر ښۀ ډول بيان کړے او خپله حېرانتيا يې څرګنده کړې ده:

 

صورت ګر چې ښۀ صورت په ديوال ساز کا

کل عــــــالـــــم يې پـــــه صفت زبــــــان دراز کا

د هغـــــۀ نقــــــاش پـــــه صنــــع نظـــــــر نــــــۀ کا

چې لـــــه څــــه څاڅکي نـــــه دا نقش طـــراز کا

سترګې وروځې پوزه نور کيږدي په مخ کښې

غاښ و شونډې، ژبــــه ، خوله سره پـــرداز کا

يوسر بــــل ســـر په سر جــــوړ کا دوه غوږونه

چـــــې پـــــــــــه دواړه اورېـــــــــدنــــــه د اواز کا

بنــــــد پــــــه بند د لاسو ګوتې وبلـــــه کيږدي

سر تر پايــــه درست صــــورت سره يو راز کا

کـــــه څـــــوک زر کتـــــابـــه وکښی له دې بابه

کـــــه پــــــه کښل شي زر به نور پسې آغاز کا

هــــر وېښتۀ چې په صورت باندې ليدۀ شي

کــــه پــه ځېر شې شناخت ور به درته واز کا

خـــــاص بنده د خداے هغه ګڼه خوشحـــاله

چـــــې د ځــــان په معــــرفت يې سرفــــراز کا

 

نو د انسان غوندې عجيبه مخلوق جوړول چې باطني خو لا پرېږده ظاهري خاصيتونو ته  يې د نړۍ پوهان ګوته په خوله دي او له څېړنې څخه يې عاجز دي او بيا ټول کاېنات د هغۀ لپاره مسخر کول او د هغۀ په خدمت او اختيار کښې ورکول او بيا له خپلو استعدادونو او په کائناتو کښې له خپلو ورکړې شويو اختياراتو څخه د انسان په استفادې سره عجيب او غريب څيزونه کشفول په انسان باندې د خداے پاک د رحمتونو نمونې دي. بلکې ځينې د معرفت خاوندان د انسان په ژوند کښې يو ډول مشکلات، ستونزې، تکليفونه او رنګ  رنګ مسائل هم د خداے پاک رحمت ګڼي او دا له څو حالتو نه بهر نه ګڼي چې يا خو د انسان د معنوي تکامل لپاره دهغۀ د ازمېښت لپاره وي يا د غفلت له خوبه د هغۀ د بېدارولو لپاره وي، يا په ژوند کښې د هغۀ د ځينو سرکشيو، ګناهونو خطاګانو سزا په دې دنيا ورکول او د اخېرت له هغې سترې او دردوونکې سزا څخه د هغۀ د ژغورلو لپاره وي چې دا هم په انسان باندې د خداے پاک د رحمت او له هغۀ سره د مينې علامې دي.

   بلکې حتی د ارواښاد حمزه بابا غوندې د معرفت خاوندان د جهنم عذاب هم د خداے پاک له رحمت نه بهر نه ګڼی او جهنم هم  د يو اسپتال او د اپرېشن تهېټر په شان ګڼي چې پکښې ډاکټر په چړو، چاکوانو، کېنچيانو او تبرونو سره د انسان د بدن اندامونه څيرې کوي او ټک و سترې کوي خو د بيمار د فائدې لپاره او په دنيا کښې بيا هغه د ژوند تېرولو قابل جوړولو لپاره وي. همدغه شان د قبر يا دوزخ عذاب هم دے چې هغه انسان چې خپل محسن خداے پاک پرې په دنيا کښې دومره زياتې مهربانۍ کړي وي او د رحمتونو بارانونه يې پرې کړي وي او هغه بيا هم د هغه ذات له فرامينو او تعليماتو څخه چې خپله د انسان په ګټه وي سر غړونه کوي او له سرکشۍ نه کار اخلي او ځان په ګناهونو سره ککړوي نو بيا هم هغه  مهربان ذات د هغۀ خېر او ښيګړه غواړي او که د هغۀ ګناهونه کم وي نو په همدې دنيا کښې په ځينو تکليفونو او مصيبتونو سره د هغۀ د ګناهونو علاج کوي او که ګناهونه يې له هغې نه زيات وي نو د ځنکدن په تکليف سره يې معالجه کوي او که نور هم زيات وي د قبر د عذاب په شکل کښې يې علاج معالجه کوي. دغه شان که له دې نه هم زيات وي نو بيا يې لکه د اپرېشن تهېټر په شان د جهنم په عذاب سره بدن پاکوي چې د جنت قابل شي. لکه غني خان هم دا خبره په ډېر خوند سره په شعر کښې کړې ده چې وائي:

 

هغــــــــــې وې مينـــــــــــــــه دوزخ دے

مـــــاشومــــــان پکښې جليـــــــا شـــي

مـــــا وې ښـــــــۀ دے دوزخ ښـــۀ دے

لــــــه ګنـــــــاه وجــــــود صفـــــــا شــــي

خو هغه کس به ډېر بدبخته وي چې ګناهونه يې دومره غټ او زيات وي چې د دوزخ په اور سره هم نه شي ختمېدې او جنت ته د تلو قابل نه وي او تل تر تله په دوزخ کښې مېشته وي چې په قران مجيد کښې د خالدين فيها په الفاظو سره ذکر شوے دے

 په هر حال نو داسې مفسرين د دغه ډول عذابونه هم د خداے پاک انتقام نه بلکې د هغۀ د رحمت او له انسان سره د هغۀ يوه ښيګړه ګڼي. بلکې امام علي (ع) خو په کمېل نومې دعا کښې تر دې حده له خپل حقيقي محبوب سره د خپل عشق څرګندونه کړې ده چې د دوزخ له عذاب نه د ويرې او پدني تکليف په وجه امان نه غواړي بلکې په جنهم کښې د شتون په وجه د خپل حقيقي محبوب او جانان  څخه د جدائۍ عذاب ډېر تکليف ورکوونکے ګڼي او د خداے پاک په درګاه کښې عرض کوي:

فَهَبْني يا إِلهي وَ سَيِّدِي وَ مَوْلايَ وَ رَبّي، صَبَرْتُ عَلى عَذابِكَ فَكَيْفَ أصْبِرُ عَلى فِراقِكَ ؟،

(( نوبس حېران يم اے زما خدايه! اے زما آقا! اے زما څښتنه! چې ستا په عذاب به خوصبر وکړې شم خو څنګه به ستا جدائی وزغملې شم؟ ))

همدا رنګ ځينې د معرفت خاوندان خو له خپل حقيقي محبوب لخوا غم خوشحالي ګڼي، ژړا خندا او درد مرهم ګڼي.

د مثال په توګه که وکتې شي نوظاهراً درد انسان نه خوښوي او ارامتيا ته ليواله وي خو درد د خداے پاک لخوا انسان ته يو لوے نعمت عطا شوے دے ځکه چې درد د دې خبرې علامت دے چې انسان ته خبردارے ورکوي چې په بدن کښې څه بيماري او نقص راغلے دے پکار دي چې زر تر زره يې علاج معالجه وشي او که دا درد نه وې نو انسان به د بدني بيماريو په وجه د مرګ خولې ته رسېدلې وې او پته به ورته نه لګېده. لکه د درد د اهميت د حساسولو لپاره نن سبا د اېډز او هېپاټائټس په شان بيمارۍ چې انسان د خپلو بدو عملونو په وجه رامنځته کړي دي کتل پکار دي چې د درد او خوږ نه لرلو په وجه هغه وخت انسان ته يې د شتون پته لګي چې کله اوبۀ له ورخه تېرې وي او انسان د مرګ خولې ته نزدې شي.

همدا رنګ انسان خندا خوښوي او ژړا نه خوښوي خو له معنوي شخصيتونو نه علاوه طبي ماهرانو هم د ژړا کولو ډېرې فائدې بيان کړي دي  او په ځينو موقعو خو چې کله انسان د يو ډېر نزدې او خوږ عزيز يا يو څيز په جدائۍ کښې له ډېر خفګانه خاموش پاتې شي او هغه يې په دننه دماغواو زړۀ باندې اثر کړے وي نو ډاکټران وائي چې دې به هله جوړېږي چې دې وژاري. همدا رنګ معنوي شخصيتونه هم ژړا او اوښکې د روح او زړۀ د وينځلو لپاره ضروري ګڼي. همدا وجه ده چې انبياؤ (ع) او د خداے اولياء به ډېرې ژړاګانې کولې لکه د خپل زوے حضرت يوسف (ع) په جدائۍ کښې د حضرت يعقوب (ع) او دخپل قوم د اصلاح په فکر کښې د حضرت نوح (ع) او د حضرت امام حسېن (ع) په غم کښې د هغۀ د فرزند امام زېن العابدين او نورو امامانو ژړاګانې مشهورې دي.

 دغه شان غم انسان ته بد او خوشحالي ښه ښکاري چې لګ غم پرې راشي نو بيا ګيلې او شکايتونه کوي او فريادونه کوي، خو د معرفت خاوندان بيا بالکل د دې اپوټه په غم کښې خوشحاله وي او د غم ظاهر ته نه بلکې باطن ته سترګې غړوي او معنوي اړخ يې  احساسوي لکه ارواښاد حمزه بابا غم د انسان اصل ګڼي او خوشحالي يې يو اضافي حالت لري او دغم  په ستائينه کښې وائي:

نشته خوشحالي هسې په نو خو خوشحــالي ده

غم د انسان اصل دے خوشي يـــې اضافـــي ده

غم چې کله کم شي او پېدا ترې څه راحت شي

بس دغه حالت دے چې نامزد په مسرت شي

غم دے د انسان انسانيت ته رســــوونکے

دے ماديت نه روحيت ته رسوونکے

غم د زړۀ په سيپ کښې مرغلره بې بها ده

غم دے چې پېدا د خوشحالۍ ترې نه رڼا ده

را له فطرتي صلاحيت سره نداف دے

بيا کره کوټه معلومول کوي صراف دے

غم دے چې راوړاندې ورته ويره د فنا کړه

غم دے چې فنا يې په کوشش بقا کړه

څو که مرغلره له سيپۍ جدا کوي غم

تاج ته د بادشاه يې هم بې شکه رسوي غم

جار غمه چې زۀ دې له خپل ځان سره اشنا کړم

زۀ دې په معنا له کل جهان سره اشنا کړم

ستا په آئينه کښې حقيقت مې د ځان وموند

ستا په حېرانۍ د بې نشان مې نشان وموند

تا زما و عشق وته ګرمي د ځوانۍ ورکړه

ستا په ډاډ مې ګرانه مرحله د مينې سر کړه

تا چې مکمله په اخېر کومه ځواني کړه

بس نو خوشحالي هم د هغوي دې لافاني کړه

پلار د خوشحالۍ او مسرت او ابتهاج يې

سر د سړيتوب درباندې وياړي ته يې تاج يې

بس نو دغه غم دے چې احساس د سړي ويښ کا

هم د مستقبل لره وسواس د سړي ويښ کړه

نو په هر حال پاسنيو تفسيرونو او څېړنو نه دا خبره ثابتيږي چې هسې مونږ انسانان اکثر د ېوې چارې ظاهر ته ګورو او له باطني فوائدو او نقصاناتو نه يې خبر نه يو او خداے پاک چې هر کار يې د خېر او رحمت او حکمت نه ډک دے د انسان لپاره بهتره فېصله کولې شي چې کوم څيز د هغۀ لپاره نقصان ورکوونکے دے او کوم ورته فائده رسوونکے دے.

نو بس د رحمن او رحيم له دا ډول تفسيرونو څخه مونږ ته دا درس ترلاسه کيږي او دا خبره راته ثابتيږي چې د خداے پاک ټول کارونه د انسان د خېر ښيګړې لپاره دي او په هر څيز او هر کار کښې د هغۀ  رحمت او حکمت پوشيده دے

له دا ډول تفسيرونو نه مونږ ته دا حقيقت هم څرګنديږي چې خداے پاک هغه شان نۀ دے چې ځينو ظاهري عالمانو په خپلو تفسيرونو لکه د يو ظالم او جابر بادشاه په شان معرفي کړے دے چې بس  هر وخت له انسان څخه د انتقام په فکر کښې وي او څه يې خوښه وي کوي  يې او کولې شي چې يو ظالم معاف کړي او يو مظلوم ته سزا ورکړي. نه بلکې هغه يو ډېر جميل ، ښکلے او زېبا ذات دے، هغه   عادل ذات دے او مهرباني او رحمت يې بيا له عدل  نه هم زيات دے او په انسانانو باندې ډېر مهربان دے او ورسره عشق کوي او غواړي چې انسان هم له هغه پاک ذات سره عشق وکړي. او د هغۀ د رحمت لا زيات مستحق وګرځي.

 

 

بيا په سرو وينو لمبيږي پښتانۀ

بيا په سرو وينو لمبيږي پښتانۀ

فېروز افريدے

بيا په خپلو کښي جنګيږي پښتانۀ
بيا په سرو وينو لمبيږي پښتانۀ

څنګه جنګ دے چه انجام ته نه رسيږي
خدايه څومره به قتليږي پښتانۀ

اور په هر ځاے د نړۍ دے لګيدلے
خو پکښې فقط سوزيږي پښتانۀ

نه څوک امن راولي د دوئي تر منځه
نه په خپلو کښي پوهيږي پښتانۀ

دوستان نه لري بدبخته ازلي دي
د دښمن په چال غورزيږي پښتانۀ

نه ئې پوهه شته نه علم او نه عقل
خدايه !!کله به سميږي پښتانۀ

نه ئې ګټه د ايمان شته نه د خاورې
هيڅ بې هيڅه خاوري کيږي پښتانۀ

د نړۍ قامونه وختل اسمان تۀ
ورځ تر ورځې لاندې کيږي پښتانۀ

ناپوهي فيروزه لويه الميه ده
خدايه کله به پوهيږي پښتانۀ

 

سپوږمۍ

سپوږمۍ

 

 

(  لنډه قيصه دماشومانو لپاره )

نورشاه نوراني - خوست

 

هغه مهال پيوستون ډېر وړوکے ؤ ، د دوي او عرفان کورونه دسيند له غاړې سره نزدې وو ، هر مازديګر به کليوال او د کلي واړۀ ماشومان د سيندغاړې ته د وخت سېل او تفريح لپاره تلل ،پيوستون چې لا پلار او مور په ښوونځي (سکول) کښې نه ؤشامل کړے عرفان هم د دۀ همزولے ؤ ،دوی به اکثره وخت سره يو ځاے مشغولېدل ، هر سهار به عرفان د پيوستون د کور په دروازه کښې نعرې وهلې پيوستون چې ډېر خوب جن ؤ،مور به يې په وچ زور له خوبه پاڅوۀ اوورته ويل به يې هله زويه ! پاڅه عرفان بيا نعرې وهي چې پيوستونه ! راووځه مشغوله کوو پاڅه پاڅه پيوستون جانه ! هله چاې وڅښه بيا به د بهر ووځې زۀ به عرفان ته ووايم چې يو څو شيبې انتظار وکړي. پېوستون د مور ډېر نازولے زوے ؤ او ډېر زړۀ  به يې پرې سوزېدۀ  ځکه چې له پنځو لوڼو نه پس ورته خداے پاک دا يو زوے ورکړے ؤ. کله به چې د پيوستون پلا ر په ښار کښې خپل دوکان ته تلۀ نو هر وخت به د پيوستون مور ورته ويل: چې بيرته راځې بيا خو لږ څه ميوه پيوستون ګل ته درسره راوړه ، پلا ر به يې هر وخت د واسکټ په جيبونو کښې انار، مڼه ،کيله او يا ژولې اچولې وې هر مازديګر به پېوستون هم د خپل پلارجان د راتګ لاره څارله ،د عرفان پلار هم په يوه مطبوعاتي اداره کښې کار کوۀ ، عرفان او پيوستون دواړو داسې مينه سره درلوده ، چې هر وخت به د کلي د ځينو دنګو کلا ګانو د يوالونو په غارونو کښې چڼچڼو (مرغزيو) په بچو پسې سر وو هروخت به يې د مرغيو بچيان په لاسونو کښې نيولي وو او لوبې به يې ورسره کولې او يا به يې د خان لالا په باغ کښې د شنو مڼو په شکولو لاس پورې کاؤ، خو کله به چې دوی دواړه د کلي کومي زړې بوډۍ او يا کوم بل کليوال وليدل بيا به يې د دوی ميندو اوپلارانو ته ويل ګورئ ستاسو زامن مونږ هره ورځ وينو چې د دنګو کلاګانو له غارونو څخه د مرغۍ بچي راوباسي خداے مه کړه ماران به ورته ټک ورکړي د مرغيو په بچيانو پسې خو ماران ډېر ګرځي او ډېر ماشومان يې ټک وهلي او وژلي دي .ګوره ستاسو بچيان يو بل کارهم کوي هغه دخ ان لالا په باغ کښې له ونو شنې مڼې شوکوي چې دا له يوې خوا ډېر ظلم دے او له بلې خوا د شنو مڼوخوړل روغتيا ته ډېر تاوان رسوي . هغه خان لالا ډېر غصه ناک سړے دے، هسې نه چې د مڼو شوکولو په وخت کښې يې لاس په لاس ونيسي ډېر بد به يې ووهي او بيا به تا سو پرې خوابدي شئ خبره به د لويو کسانو ترلانجې ورسيږي. کله به چې پيوستون اوعرفان خپل کورونو ته له لوبو وروسته لاړل ،عرفان خو ډېر وران  ؤ پلا ر به کله کله واهۀ ،خو پيوستون ته به چې کله پلار غصه شو نو مور ته به ورنږدے شو او مور به يې ورته وويل: سړيه ! ولې دومره پرې غصه کېږې .يو زوے راته خداے پاک په څه خواريو په زيارتونو او تعويذونو راکړے دے ، داخو (د ورکې مېلې ګل دے  نوکله چې  به دا خبرې د پيوستون مور خپل خاوند ته وکړې نو د هغۀ غصه به سړه شوه خو عرفان او پيوستون د خپلوپلارانو او مېندو په نصحيتونو او وهلو باندې دومره چورت نه خرابوۀ خپلو لوبو ته به يې د معمول په شان دوام ورکوۀ. عرفان يو ماسپيښين ناوخته د پيوستون د کور په دروازه کښې نعرې وهي راووځه پيوستونه ! چې د سيند غاړې ته لاړ شو ، نن ډېره ښکلې ورځ ده زمونږ د کلي لارې کوڅي د باران په ورېدو سره ښکلي شوي دي پيوستون راووت او د عرفان سره يې ترلمنې ونيول ،د سيندغاړې ته په ډيرې چټکۍ سره لاړل هلته ډېرو کليوالو د دوی په شان همزولي ماشومان د سيندغاړی ته د وخت تېرولو لپاره راوستي وو د سيند يوه نيمه څپه به د سيند غاړې ته راووښته عرفان او پيوستون ورته په هوس کښې شول وې ويل : دا زمونږ سيند هم عجيبه غوندې دے کله کله داسي شور وکړي لکه د خان لالا اس چې (وششنيږي ) او شور وکړي دوی دواړو سره وويل راځه لږ کوزې خوا ته لاړشو دلته ټول سپينږيري او ځوانان راغلي بيا به موميندو اوپلارانو ته ووائي چې دوی يوازې دسيندغاړې ته تللي وو ، دوی همداسې وکړل له کليوالو نه ډيرې کوزې خوا ته  لاړل هلته د سيند په غاړه کښېناستل دوي د سيند اوبو ته ډېر په ځېر ځېر کتل ګورې چې ډول ډول کبان پکښې اوړي را اوړي دوي په خندا خندا ترې خوند اخلي او ماشومه مينه پرې ماتوي ، عرفان چې ډېر چالاک ماشوم ؤ ګور ي چې د سپوږمۍ روڼ تصوير د سيند په سينه پورته دے، عرفان پيوستون ته وويل: وګوره کنه دلته فکر وکړه ! ته رانږدې شه هغه سپوږمۍ ګوره چې هغه بله ورځ موسره يادوله، چې هر ماسختن زما اوستا په سر ولاړه وي خو په رانيولو يې برلاسي شوي نه يو. نن ګوره سيند ته راکوزه شوې ده پيوستون ورته وويل :هو والله ومې ليده، دا دلته څه کوي څنګه راکوزه شوې ده دا خو عجيبه کار وشو، ما د شپې ورپسې ډيره هڅه کړې وه خو رانيوې مې نه شوه ،عرفان ورته وخندل ښه ! چې داسې ده اوس څنګه کوو دا خو چې ونيسو والله ډېرلوے کار به مو کړے وي او ډېره نزدې ده دلاس کاڼے هم پرې لګيږي. د سيند ژۍ ته نزدې ده څنګه کوو چل راښايه هله زرکوه! پېوستون ورته وويل: په دې کښې چل نور څه وي زۀ ورپسې ورځم رانيسم يې عرفان ورته وويل: سيندبه دې ډوب کړي تاته مور او پلار نه دي ويلي: چې ويالو ،سيندونو اوڅاه ګانوڅخه ځان ساته هسې نه ډوب دې کړې مړ به شې. پيوستون ورته وويل :نه دغه خو ډيره نزدې ده زما لاس هم ورسيږي زۀ يې رانيسم ته ويرېدونکے  يې عرفان ورته وويل: چې داسې وي نو ته يې راونيسه زۀ خو داکار نه شم کولې، پيوستون ورته وويل :ته يې ګوره زۀ غلے غلے ورځم ،پيوستون همداسې وکړل ورو ورود سپوږمۍ په تصوير پسې په اوبو کښې ور روان شو، اوبو يې قدم په قدم ترسينې ورختې دسپوږمۍ تصوير ترې په سيندکښې په منډه ؤ هغه ؤچې يوه ناڅاپه يې پښه په سيند کښې په ژور ځاے وربرابره شوه ، اوبه يې په سر واوښتي  عرفان په چغو چغو د خپلې ماشومتوب د مينې له کبله د پيوستون د ډوبېدو نعرې دکليوالو ترغوږونو ورورسولې.

*****

 

عشق اوعقل

عشق اوعقل

ډاکټر فاروق اعظم

 

   دنيا له عشق ، مينې او محبت څخه پـيدا شوې ده او د پرمختګ  راز يي هم په همدي کښي نغښتے دے.  يو ماشوم دخپل مورا و پلار د مينې او محبت محصول دے.  دغه ماشوم د مور د ميني په غيـږ کښي او د پلار د مهربانۍ تر سيوري لاندې لوے شي، عالم شي، مجاهد شي، قهرمان شي، او د ولس غرقه بـيـړۍ د نجات ساحل ته ورسوي.    شخصيت، عقيده، ټولنه، وطن،  امت، انساني ارزښتونه، او ... ټول په عشق ، مينې او محبت سره لاسته راتلې شي، ساتل کيدې شي او ځليدې شي. عشق، مينه او محبت د ژوند محرک دے او هغه ته معني ورکوي.  دا مينه او عشق دے چي په تا ځان او جهان پيـژني. دا عشق دے چي خلق په ظاهره د ناشوني او خطرناک کار سرته رسولو ته هڅوي او ورباندې  کوي يي.  دا مينه او عشق دے چي خلق قربانۍ او سرښندنې ته وربولي.   دا مينه ، عشق او محبت دے چي د آزادۍ د لارې يو مجاهد په تش لاس د يو لوے بـيرحـمه وسله وال ځواک پر ټانکونو په خوشحالۍ سره ورزغلوي.   د دې برعکس، عقل  څوک تأمل، غور او احتياط يا په بل عبارت د ارادي ځنډ ته وربولي او په تش لاس د برچي څوکې ته ورحـمله کول ليونتوب ګـڼي.  عشق او مينه د ارادې او اراده د کار او پرمختګ لارښودې ده خو عقل د هغه په مخکې خنډونه اچوي.

   موږ ډير هوښيار او عاقل هغه بولو چي ډېر احتياط کوي او لږ عمل.  احتياط چي ډېر شي مضر شي او مضر احتياط ځان او ټولنه دواړه غرقوي.   ډېر هوښياران هـمداسې کوي. چي څومره هوښيار ځان بولي هومره محتاط، په هرکار کښې متـردد او په نتيجه کښې د کمزورې ارادې او عمل څښتـن وي.  دغه سبب دے چي ډير فيلسوفان خپل عقل ګمراه کړي دي او شېطان هم خپل ډېر عقل ملعون کـړ. 

   گورئ ! زۀ بـي عقلي نه ستايم او په دې هم پوهېږم د چا چي عقل نه وي مکلفيت او مسؤليت نه لري.   زۀ پوهېـږم چې بې عقله عشق وحشي اور دي چي وچ او لوندۀ ټول سوځوي خو بې عشقه عقل دې هم لاس او پښې درتـړي او له مطلوب حرکته دې غوزوي.  زما د ژوند تجربو ښولې ده چي ډېر هوښياران د مقاومت او قربانۍ خلق ندي؛ د مبارزې مېدان هغو وړےدے چي د عشق پله يي په عقل باندې درنه وه.  زۀ وايم عقل ښه شے دے خو که سم  کار ترې ځينې غواړې عشق يي ور لارښود کړي.

تاريخونه دي جوړ کړي عاشقانو

هسي نه چي هر بزدله هوښيارانو

 

غزل

 

غزل

 

 

 

ډاکټره ملا لۍ سادات

خوست

 

زۀ ستړې ستــــړې راغلــــــم ستــــــا د خوشـحالــــــۍ لپاره

ډيـــــــره د لــــــرې راغلــــم ستــــــــا  دخوشـحالــــۍ لپــــــاره

لـــــــه ډېرو هيــــــــــــــلو او لــــــه ډېـــــــرو ارمـانــــونــــــو سره

په نا ليدلــــې راغلــم ستـــــــا د خـــــــوشحالـــــــــۍ لپـــــــاره

ما وې چې ما په شان تـۀ هم لـــه ژونــــــده ستړے نــــــۀ شے

مــــزل ځپلــــــــې راغلـــــــــم ستـــــــــا د خوشحالـــــــۍ لپاره

ما خپل کهول پريښود او ما خپلوان دوسـتــان پريـښودل

ټـــولـــــــو شړلــې راغلـــم ستــا د خــــوشـحــــــالــــــۍ لپـــاره

د لېونيـــــــانو پـــــــــه شــــــــان  او د ملنګانو پــــــــــه شــــــان

هرچا رټلــــې را غلـــــــم ستـــــــــا د خوشحالــــــــۍ لپــــــــاره

نــــــــو تــــــــۀ هم ښـکلي ياره  کــــــړه راتـه  دا اوښکې پاکې

چـــــــې ژړيدلـــــــــې راغـلـــم ستــــــا د خوشحــــــالۍ لپـاره

زۀ (مـــلالــــــۍ) جــــانــــانــــه ستــــــا د محبت پـــــه خـــــاطر

هـــــرچـــــا منلــــــې راغلــــم ستــــا د خوشـحـــــــالــــۍ لپاره

ټپې

ټپې

 

 

مظفر خان - نوښار

 

عالمـــــــه يو تـــــر بـــــــــل ځـــــــاريـږئ

دنيا فاني ده نيمه خوا به پاتې شونه

 

اجـــــــــــر و جـــــــــــــزا د عمــــــــــل حـــــق دے
څوک چې د نېکو عمل کړي نېکي بۀ وړينه

 

اخــــــــر بـــــه خــــاورې شې صــــورتـــه

که دې هر څو زۀ په زربفتو کې ساتمه

 

ارمــــــان ارمــــــان تېــــــره ســـــاعتـــــــــه
پېدا بۀ نه شې کۀ ملنګ در پسې شمه

 

اســــره د خــــــداے  او رســــــول ښــــــــــه ده
څوک چې اسره د خلقو کړي نادان به وينه

 

الله تعالـــی رحمــــان رحيــــم دی
زۀ پۀ قيامت د مغفرت تمه لرمه

 

باقـــــي به څــــوک نۀ وي دنيـــــــا کښـــــې
غيردالله نـــه چې موجود به پکښې وينه

 

بــــورابـــــه خــــداے پۀ ګلو موړ کـــړي
باغوانه ستانېمګړے نيت مې ژړوينه

بــــــــــــــدي د بــــــــــدوخــــلــــقـــــــو کار دے
څوک چې نېکان وي هغوی بد نۀ قبلوينه

 

پـــــــاس پــــــــه تيــــرااوره بــــــــــارانــــــــــه
د پېښور نصيب سېلاب دے رابۀ شينه

 

پاس په اسمان کښې مرحبــــاشوه
رسول الله نن د الله معراج ته ځينه

 

د سردښمن مې هــــــوښيــــــارخــــوښ دے
زۀ د بې عقله پۀ دوستۍ ستومانه شومـه

 

د شفـــاعــت ميــــدان کښــې کښېنـــه
چې امتيان دې ګنهګاردرته راځينه

 

راشـــــه د نفس پـــــــه رضـــــامـــــۀ ځـــــــــه
شېطان دنفس پۀ رضاتلوپه لعنت شونه

په اخلاقي فلسفه کې د ښکلا پېژندنې نظريه

     

       په اخلاقي فلسفه کې د ښکلا پېژندنې نظريه

 

                                ليکوال : شهيدمرتضى مطهري

 

                               ژباړن : مجيب الرحمن اميري

 

مخکې له دې،چې په موضوع بحث وکړو ؛يو ټکي ته مو بايد پام وي؛هغه دا، چې ممکنه ده ځينې خلق په دې نظريه باندې دپوهېدلو فکر وکړي،چې ايا اخلاق له مينې او عاطفې څخه عبارت دے ؟ ،له علم او پوهې څخه عبارت دے ؟ له ارادې څخه عبارت دے؟ له وجدان څخه عبارت دے ؟ له ښکلا څخه عبارت دے ؟ او دټولنې د روزنې په برخه کښې څۀ ګټه لري؟

 

      دا چې که مونږ ووايو او که ونه وايو،چې اخلاق له څۀ شے څخه عبارت دے؛خلک عملاً د ناوړو اخلاقو پنځوونکي دي او دا پرته له يو لړ هغو علمي بحثونو څخه، چې عملي نتيجه نه لري؛بل څۀ نه دي.دا داسې مثال لري، چې که يو چا ته وويل شي، چې قورمه په (غ) سره سمه ده ،که په (ق) سره؟ خو هغه ووايي، چې نه  په (غ) او نه په (ق) سره ؛بلکې په غوړيو او غوښې سره.

 

       نواوس دا چې اخلاق له څۀ شے څخه عبارت دے؛ممکنه ده ځينې خلق فکر وکړي، چې اخلاق يوازې يو نظري او غير علمي بحث دے؛ خو داسمه نه ده،وړومبې په دې ټکي پوهېدل ضروري دي، چې اخلاق له کومې مقولې څخه عبارت دے؛ بيا له يوې مقولې او که له څو مقولو څخه عبارت دے؛ سترې اغېزې لري؛په دې شرط که مونږ پوه شو . که مونږ وغواړو، چې اخلاق په ټولنه کښې پلي کړو؛ په پيل کښې به له ډېرو ستونزو سره مخ شو. هغه کسان،چې طرز او تفکر يې هندي طرز تفکر ته ورته دے ؛وائي چې اخلاق يعنې مينه کول ، دښمن نه لرل، کينه نه کول او وائي، چې که غواړئ اخلاق په ټولنه کښې پلي او پياوړي کړئ ؛ نو په ټولنه کښې د مينې کولو حس پياوړے کړئ او دا سې کار وکړئ، چې کرکې ، کينې او دښمنۍ له منځه لاړې شي؛په ټولنه کښې دښمنۍ له منځه يوسئ او د خلکو په زړونو کښې مينه پيدا کړئ؛ د دوى په نظر همدا اخلاق دي.

 

      خو له د سقراط په شان کسان چې اخلاقو ته د علمي مقولې په توګه قائل دي؛بيا بل ډول نظر لري . دوى وائي:خلقو ته زده کړه ورکړئ، ښوونه ورکړئ او پوه يې کړئ؛کله چې خلق پوه شي ؛همدغه پوهه د دوى لپاره اخلاق دي ؛ نو د دې نظريې پر بنسټ هر سړى د فاسدو اخلاقو درلودونکے (فاسدالاخلاق) دے؛ په دې دليل ، چې ناپوهه دے، داخلاقي فساد سرچينه ناپوهي ده ؛نو لازمه ده ،چې علم او پوهې ته پاملرنه وشي  (علمهم وکفى ) زده کړه وکړئ  او زده کړه تربيت او روزنه هم ده،ښوونه له روزنې او روزنه له ښوونې سره تړلې ده ؛ دوى نه وائي، چې کينې او دښمنۍ له منځه يوسئ؛بلکې وائي علم او پوهې ته پراختيا ورکړئ ؛ نو ايا موږ بايد د ټولنې د روزنې لپاره د پوهې کچه لوړه کړو ، يادا چې له پوهې څخه څۀ نه جوړېږي؛ ترڅو کرکې  او دښمنۍ له منځه يو نه سو؟

 

      خو ارسطو بيا وائي، چې په يوازې توګه له پوهې څخه څۀ نه جوړېږي؛ بايد اراده پياوړې شي . دى يوه بله لاره هم راښيي: چې په اخلاقو کښې  بايد د هرچا تکيه په انساني فطري وجدان باندې وي ؛ دى وائي د انسان په د باطن کښې داخلاقو يوه سپېڅلې سرچينه شته، چې انسان نېکوکارونو ته هڅوي او له بدو يې منعې کوي . دا چې رښتيا وايه-دروغ مه وايه،امانت ساته- خيانت مه کوه، قرباني ورکوه ، انصاف کوه؛دا ټول د هر انسان په دننه کښې شته.

 

      انسان هغه وخت دخپل وجدان غږ نۀ شي اورېدلې ،چې هلته نور غږونه او غوغاګانې موجودې وي . د مثال په توګه:که چېرې په يوه فضا کښې چې پکښې آرامه  آرامي وي يو څوک خبرې کوي نو موږ د هغه غږ ښۀ تره اورېدلے شو؛ خو که په هغه فضا کښې غالمغال او شور ماشور جوړ وي يا زموږ تر څنګ ناست کسان ګنګوسې او خبرې کوي؛ نو بيا دويناوال غږ سم نه شو اورېدلې؛ تر څو مخالف غږونه غلي نه شي. د ليدلو په برخه کښې هم داسې دي . مونږ په دې شرط يو شے ښۀ تره ليدلې شو، چې گرد او دوړې  تر منځ نه وي؛ که هم څومره زموږ سترګې ځواکمنې او طاقتمنې وي؛خو چې ګرد او دوړې زياتې شي نو څيزونه سم نشو ليدې؛ په حقيقت کښې موږ ليدل کولې شو؛خو دوړې او ګردونه زموږ مخه نيسي؛ ترڅو چې هغه له منځه لرې نه شي  هغه شے نشو ليدلې .

 

      نو که له هغه چا څخه ، چې اخلاق د وجدان غږ بولي، وپوښتل شي، چې که وغواړو ټولنه د اخلاقو په لور هدايت کړو  بايد څۀ وکړو؟ نو

      دوي وائي داسې کار وکړئ ، چې هر سړے دخپل وجدان غږ واوري

 

    هغه څنګه کار دے؟

داسې چې نور شور ماشور کم کړئ ؛هغه غږ (دوجدان غږ ) تل شته او غلے کېدونکے نه دے خومخالف شور ماشور مه پرېږدئ  چې د وجدان غږ ستاسو تر غوږونو در ورسېږي . په دې ترتيب دوي وايي ((اخلاق؛يعنې دخپل زړۀ د غږ اورېدل دي.))

 

   هغه څوک، چې اخلاق د ښکلا له مقولې څخه بولي؛وائي په خلقو کښې د ښکلا پېژندنې  حس پياوړے کړئ؛که خلق ښۀ  د غوره او نېکو اخلاق حس  اوپېژني نو له ناوړه کارونو څخه ژغورل کېږي او ځان ترې ساتي .

 

 هغه څوک، چې دروغ وائي، وجه يې دا ده چې  درښتينولۍ ښکلا يې نه ده درک کړې، يا څوک  چې خيانت کوي ، دامانت ښکلا يې نه ده درک کړې؛نو بايد د سړي ذوق پياوړے شي؛ او ذوق له ښکلا سره تړلے دے . داسې کار وکړئ، چې هغه يوازې له مادي او محسوسو ښکلاګانو سره تعلق ونه لري بلکې معقول ښائېست ته هم پاملرنه وشي. نو بس دا بحث يوازې فلسفي او نظري بحث نه دے  چې هېڅ عملي بڼه نه لري؛بلکې داسې بحث دے ، چې فوق العاده عملي اثر او بڼه لري چې له مونږ نه علاوه  ټول خلق يې په پوره ځيرکۍ سره طرح نه کړي؛نشو کولې چې خپل اسلامي_ اخلاقي مکتب وپېژنو.

 

د ښائېست نظريه _ ايا ښائست  او ښکلا د تعريف وړ ده؟

 

      مخکې مو وويل ، چې داخلاقو په اړه يوه نظريه داسې هم ده  چې اخلاق  د ښکلا له مقولې څخه عبارت دے ؛دلته پوښتنې پيدا کېږي.او بايد دا پوښتنې ځواب کړو او وروسته خپل مطلب ته راشو  چې وائي اخلاق دښکلا له مقولې څخه عبارت دے))

 

      وړومبۍ پوښتنه داسې ده ،چې ښکلا څۀ څيز دے؟ يعنې ښکلا څۀ ډول تعريفېدې شي؟

دمنطق پوهانو له نظره د ښکلا جنس او فعل څۀ دے؟ داخلي ښکلا په کومه وېنا کښې ده؟ ايا ښکلا په کميت کښې ده ؛ که په کېفيت کښې؟ ايا د کيفيتونو جز ده؟ ايا په اضافي مقوله کښې ده او يا د هغې برخه ده ؟ ايا يو کار يا فعل دے؟ ايا جوهر دے ؟ ‌او يا له دې نه بغېر ښکلا له څۀ څيزڅخه جوړېږي؟ ايا کېدې شي، چې د ښکلا پېژندنې لپاره يوه فارموله وضع شي ؟ ايا دکيميا په څېر ،چې پکښې د مادي څيزونو لپاره فارمولې وضع کېږي ؛ همداسې وکړو؛لکه چې وائي:H2O داوبو مرکب فارموله ده؛ ايا ښکلا هم په طبيعت کې همداسې فارموله لري ؟ او بالاخره دا چې ښکلا څۀ څيز دے؟

دا هغه پو ښتنه ده، چې لا تر اوسه هم ورته کره ځواب نه دے موندل شوے، چې ښلا يعنې څۀ؟

 

      د ځينو خلقو په عقيده دې پوښتنې ته ځواب نشته او ځواب هم نه لر ي. په دې اعتبار چې دحقيقتونو په نړۍ کښې لوړ حقائق هغه دي،چې د هغو په اړه ويل سم نه وي ؛نو  ايا کولې شو ، ښکلا تعريف کړو؟ ((ځواب؛  يې (( نه )) دے

 

      فصاحت د ښکلا پېژندنې له مقولې څخه عبارت دے؛ په دې برخه کښې پوهان وائي:فصاحت په حقيقت کې هېڅ تعريف نه لري ( مما يدرک ولا يوصف )يعنې درک کېدې شي ؛خو تعريفېدې نۀ شي. مونږ په نړۍ کښې هم  ډېر داسې څيزونه وينو ، چې درک کېدې شي؛ خو تعريفېدې نۀ شي؛ ښکلا هم همداسې ده .

 

      افلاطون هم ښکلا تعريف کړې؛خو د دۀ تعريف له يوې خوا سم نه برېښي او له بلې خوا بشپړ او پوره نه دے. افلاطون وائي:((ښکلا)) د کُل او اجزاو ترمنځ هماهنګۍ ته وائي؛ معنا يې داچې که مونږ لکه يوه ودانۍ يو کُل ولرو چې اجزا يې دېوال، چت، ور او داسې نور وي ؛ په يو ښکلي تناسب وکارول شي؛ همدا کُل ښکلا ده . د دې ودانۍ د ښکلا وجه يې داجزاؤ تر منځ تناسب دے . اوس ويل کېږي ،چې ايا دا سمه ده،چې(( ښکلا)) ؛يعنې تناسب؟ او ايا ويلې شو، چې  د ښکلا په برخه کښې تناسب څۀ شے دے ؟ايا دلته هم داسې ويلې شو ؛ لکه په اوبو کښې  چې وائي(د Hاندازه څومره ده او دO   اندازه څومره ده؟)؛دا بيا هم ځواب نه دے . ايا مونږ کولې شو ښکلا تعريف کړو: بياهم ځواب نه دے . لازمه نه ده ددې لپاره چې په حقيقت  باندې اعترف وکړو؛هېڅ اړتيا نه لري ، چې لومړى هغه تعر يف کړو؛ که يې تعريف هم کړو؛ تعريفولې يې نۀ شو؛ نو وېلې شو چې ښکلا د ماهيت ( څۀ والي ) له پلوه مجهوله ده؛ خو په حقيقت کښې وجود لري او بشر هغه نۀ شي تعريفولې. ان تر دې چې بشر نۀ شي کولې د برېښنا (بجلۍ) قوت وپېژني ؛ خو په دې کښې شک نه کوي  چې برېښنا او بجلي وجود لري ؛يعنې په وجود يې شکي نه دے.

 

           ښکلا مطلقه ده که نسبي؟  

 

      دويمه پوښتنه ، چې دلته مطرح کېږي؛ دا ده چې ښکلا مطلقه ده؛که نسبي؛يعنې هغه څۀ  چې ښکلي دي هغه په خپل ذات کې ښکلي دي بې  له دې ، چې انسان د هغه ښکلا درک يا درک نه کړي . ايا ښکلا په رښتيا سره يو حقيقت دے،چې وجود لري ، يا د درک کوونکي او درک شوي تر منځ  يوه مرموزه رابطه ده ؟. ستاسې په نظر به يو انسان ښکلے وي خو دنورو په نظر به ښکلے نه وي ؛ نو د دې قول په بنياد ښکلا مطلق حقيقت نه دے ؛ يعنې ممکنه ده چې يو سړے د يو چا په نزد ښکلے وي  خو د نورو په نزد تر هغه بل بدرنګه نه وي . د ليلی مجنون مشهوره قيصه هم دې د دې په شان ده يعنې مجنون به  چې کله دخپلې ليلی په ستائېنه کښې کوم غزلونه او شعرونه ويل؛ هارون رشيد به سوچ کاوۀ، چې ليلا به داسې يوه څوک وي ،چې نظير او مثال  به يې په ټوله نړۍ کښې نه وي ؛ خو کله ، چې هارون رشيد هغه کوچۍ او وحشي ليلا وليدله؛نو تر هغې توره ، سوې او بدرنګه ښځه بله نه وه او حتی بېخي دليدلو وړ نه وه.

 

      دا په خپله د هغې مسئلې برعکس ده ، چې وائي: ځينې خلق فکر کوي  چې ښکلا مينه زيږوي ؛ سمه دا ده چې مينه ښکلا زيږوي؛ يعنې وړومبې مينه پيدا کېږي او بيا له مينې ښکلا پيدا کېږي؛ خو هر څومره دا يوه افراطي نظريه ده؛ خو دا نۀ شي کېدې، چې په بهر کښې ترې په کُلي توګه انکار وکړو

 

      دا سمه نه ده ،چې ښکلا سل په سلو کښې د مينې زېږوونکې ده  او مينه يو ګذاف حقيقت دے، چې دواړه يو ځاے پيدا کېږي ؛بلکې ښکلا يو حقيقت دے؛ که نسبي حقيقت هم وي خو بيا هم په خپله حقيقت دے.

 

 

 

 

امن

امن

 

 

 

 

شوکت حسېن حسرت- چارسده

مونږه له کرکــــې لــــــه نفرت لـــــــه حسدونـــــــو ستړي

مونــــــږ د انسان پــــــه ازاد ژونـــــد له بنديزونو ستړي

مونږ له لوګو نـــــه د بــــــــارودو لـــــــه بمونـــــــو ستړي

مونږ له زخميانـــــو او لـــــــه مــــــــړو کفنونـــــــو ستړي

له رنګ و نسل،عقيــــــدې لــــــه فــــــرېبونـــــــو ستړي

مونږ د وسلې د ســـــوداګــــرو لـــــه چلـــــونــــــو ستړي

د جهـــــــازونو د ګــــــــړزا لــــــــه بمبـــــــارونـــو وېـــــــزار

پــه انسانــــــي بـــــــدن لمبــــــو بلـــــــو اورونــــــو ستړي

مونږ له ټينکونو، توپخـــانو او راکټونو پـــــرېشــــــان

موږه کوڅه پــــــه لار لــــــه کرښو ديـــــوالونـــــــو ستړي

مونږه په اوچه، سمنـــدر لــــــه سنګـــــــرونو نــــــه تنګ

مونږ د خندا ارماني يـــــو چـــــــې پــــــــه ويرونو ستړي

زمونږه روحونه، ضميرونــــــه انــــــــدامونــــــــه خفـــــــه

لـــــه قتلولو، قتلېدلـــــــو، لـــــــــه جــــــــرمونو ستـــــړي

د هرې سخړر کشالـــې خلاصون پـــــــه امـــــــن غـــــــواړو

مونږه د زمکې په سينــــه ژونـــــــدون د امـــــــن غــــــواړو

دغــــــــه د جنګ ځنــــــې وېــــــزار همــــه ځپلــــــي خلـــــــق

تاله، ترغـــــــه، بربــــــــاد، لتـــــــاړ او زورولـــــــي خلــــــق

د امن ناکــــــه پــــرسکــــــون يـــــوې لحظـــــې پــــــــه تکل

چې در په در خــــوري تينــــــدکونــــــه دردېدلـــــي خلـــــق

چې ورشوګانې يې بدليږي پـــه سپېــــــرو ډاګـــــو کښې

چې يــــــې کــــــورونه شو کنــــډرې جنګ وهلــــي خلـــــق

د بــــرصغـــــير، د افــــــريقـــــې او لاطينـــــــي امريکــــــې

يو خوا شړلــــي خلـــــق بل خـــــوا تــــــــه شړلـــــــي خلـــــق

د ژوند پـــــه طمع چې د مرګ سترګو کښې نيغ ګــوري

بـــــــربنــــډ، نهــــــر مصيبتونــــو کښــې لـــــړلــــي خلـــق

د نسل، رنګ، ژبې، مــــذهب، جغرافيې پـــــه نـــامـــه

کرده نړۍ کښې څـــــه بې درېغــــه شـــــي وژلـــــي خلــــق

د انســـــانـــــي ارتقـــــا نـــن څــــــه عجيبـــــــه پــــړاؤ دے

پـــــه خطرنــــاکو وسلــــو يـــــو بـــل شي ويشتلــي خلــق

دغه چې مري هم زخمــــي کيــږي معـــذوريـــــږي خلـــق

دا چې په زور د جنګ بټۍ تـــــه شي راکښلـــي خلــــق

په قطب، سوېل، لويديځ، ختيځ بدلون د امن غواړو

مونږه د زمکې پــــه سينه ژونـــــدون د امـــــن غـــــواړو

مـــونږ وايو دغـــــه چې د جنګ هڅـــــه ذلت ذلت دے

امـــــن خوشحالـــه خوشحالــي همه راحت راحت دے

د جنګ لمــــبې هـــــر زنــــده ســــري لــه افت افت دے

بغېــــر لـــــه جنګـــــه د هـــــر چــــا کالۀ جنت جنت دے

جنـــــګ د تيــــــارو نـــامــــه ده امـــــن د ورښانه سحـــر

جنـــګ د بغضـــــونو جـــرړه امــن ټول الفت الفت دے

جنګ يـــــو بــدرنګه علامـــت د دوست دښمن لپـــاره

امـــن د ژوند زېــــرے هـــــر چـا لره زينــت زينـــت دے

د جنګ نــــامــــه يــــو قيــــامت د بــــربادۍ نــــامــــه ده

لــــوږه، ويــــرونــــه دي قحطونه دي هېبت هېبت دے

جنـــګ خنــــدېدونکــــې ښــــاريې پــــه مقـبرو بــدلوي

امـــن علاج دے رنځــــورانـــو لــــه صحت صحت دے

جنـــګ د انســــان جـــــوثه پــه جهر لـــه هستۍ ورکوي

جنګ که صغير دے کۀ کبير دے خو لعنت لعنت دے

جنــــګ تبـــــاهي ده بــــربـــــادي ده جهــــالت پــــه جهان

امــــــــن رڼــــا ده ابـــــــــادي ده او لـــــــذت لـــــــذت دے

بلـــــه موضــوع غلطـــــوو مضمـــــون د امــــن غـــــــواړو

مـــــونږه د زمکـــــې پــــه سينـــــه ژونـــدون د امن غواړو

زمـــــونږ عـــــرضي ده التجـــــا ده د جهـــــان پـــــه نـامـــه

د جنــــګ شوقيـــــانو تـــــه د هر جنګي مېــــدان په نامه

چــــــې غورزولــــــي انســـــاني خـــــويونـــه بيـا راواخلي

نــــور دې ګنـــــده داغـــــونه نـــــه ږدي د انسان په نامــه

د هــــوش لمـــــن اونيســـــي پرېږدي دا د جــــوش خبرې

بيــــا بـــــه سبـــــا لاړې توکـــــي ګورې د ځـــــان په نامــه

هغـــــه محنت هغــــــه دولت چې يــــې پـــــه جنګ لګوي

هغـــــه کـــــړي وقف د بــــې وسو د ارمـــــان پـــه نــــامــــه

چـــــې د ســـــړو تـــــاودو جنګـــــونــو اثــــرات ورک شي

چې يو تر بل هر څـــوک ولاړ وې د درمان پـــــه نــــــامــه

چې د هټلر او هلاکو باب پــــــه دې ځـــــاے ختـــــم شي

تاريخ دې بل نۀ کړي څوک ياد د چنګېز خان په نــامه

چـــې د فاتــــــح او د مفتــــــوح قصه لـــــــه منځه وځــي

نــــور چې انسان نۀ شي ذليل د سود او زيان په نامه

چې د بارودو بوي بدل شي د ګلونــــــو پــــــــه بــــــوي

چــــې دا همـــــه جهان شي يــــــاد ګلستان په نــــامـــه

جنون د جنګ وي بربادي جنـــون د امـــــــن غـــــــواړو

مونږه د زمکې پـــــه سينـه ژونـــــدون د امن غـــــواړو

 

 

 

 

هر کلمه ويونکے مسلمان دے

هر کلمه ويونکے مسلمان دے

 

 

 

ليک: مېوند اشنا

 

مونږ چې کله د مسلمانانو د تېروختونو مطالعه کوو نو ويلې شو چې اتحاد اويوالي مسلمانان په ټوله نړۍ کښې هسک کړي وو خو چې کله په مسلمانانو کښې فرقې او مسلکونه جوړ شوي دي نو په ځمکه راوغورځېدل چې يوه ښکاره بېلګه ېې د اُندلس ده چېرته چې نن سبا په نوم يو مسلمان هم نشته او دا د مسلمانانو لپاره د عبرت ځاے دے .

په اوسني پېر کښې  په هم هره هغه سيمه او ټاټوبي کښې چې پکې مسلمانان وسيږي تاوتريخوالي ،جنګ جدل او بې امن خورا ډېره ده او هر هغه اسلامي هېواد چې جنګ پکې نشته د امريکې په پښوکښې ټيټ سرے ژوند کوي که لږ هم سر جګ کړي نو سمدلاسه پرې بندېزونه لګوي چې د نړۍ نور اسلامي هېوادونه هم دې ويرې او ډار ګواښلي دي .

 

د خپل هېواد حال خو دا دے چې ولس په مذهبي ،ژبني او په سيمه ايزو ډلو ټپلو او فرقو وېشل شوے دے اوس په ځاے د دې چې يو بل سره مرسته او همکاري وکړو له بهرنيوهېوادونو نه مرسته غواړو چې دغه بهرني هېوادونه ظاهراً زموږ مرسته کوي خو په پټه بيا فرقې او ډلې جوړوي او هېواد د کورنۍ جګړې لمبو ته ورټېله کوي چې دلته د قران دا ايت مبارک ريښتينے دے چې فرمائي - يهود او نصاره ستاسو ملګري نشي کېدې .

د فرقيز لعنت نه د خلاصون يوازېنۍ لاره هم دا ده چې د هر څه نه وړومبے زموږ په ذهنونو کښې د ملي ژوند تصور روښانه شي موږ ټول داسې ګومان کوو چې هرهغه څوک چې زمونږ د خبرې سره اختلاف لري ګواکې دا زموږ سره مخلص يا ريښتينے نه دے او بيا مودغه مخالف ته مورچل نيولے وي  او په خلاف يې هغه څه وايو چې د اسلامي ارونو هم ضد وي .

 مسلمانان چې نن د بل هر وخت نه زيات په ډلو ټپلو او فرقو وېشل شوي دي بايد چې يووالے او ائتلاف رامنځ ته کړي په ځانګړي توګه د سونيانواو شعيه ګانو تر مېنځ چې دواړه ډلې له يوۀ اصله څخه دي او دواړه د يو بڼ ګلان دي  نو پکار ده چې د دواړوفرقو په منځ کې پاک نيتي ، ريښتياوالے ، د عقيدې درناوے او د عملي صداقت قوي او باوري هوډ هم وي  . ...........

پښتون ته

پښتون ته

محمد يوسفت خدمتګار مزدور زوے

 

له  خپل  حق  نه  تير يد ل مه  بوله صبر

حر ا م  مه  خو ره  په  غريب  مه کوه کبر

د  کور واګې دې په خپله لاس کښې واخله

د غلا م  سړ ي  به  څه  و ي  خوند  د عمر

چې  بيا ن  د او ريدو  ليدو  يي بند وي

ګيدړ  جوړ شي که  وي  هم له  اصله  ببر

ا صليت  له  خپلې   ژ بې  ما لوميږ ي

هغه  و ر ک  شي  چې د  ژ بې مني  جبر

چې ليکل ،لوستل په خپله  ژبه نه کړي

ليو ني د ي  خپل تندے  و هي  په  تبر

دا کمال دے چې څوک ډيرې ژبې زده کړي

خپله  ژ به  هېر و ل  کا ر  د ے  د ګبر

پښتا نۀ  که  د پښتو تپو س  و نۀ کړ ي

په  ژونديني  به يي ورک شي ځاے د قبر

چې په سوچ  د پښتو نه وي پښتون نه دے

خد متګا ر ه  هيڅ  سرکو ز ې  نه د ے  ببر

تصوف او عرفان (دويمه برخه)

تصوف او عرفان (دويمه برخه)

 

                    

 

 ليکوال مولانا معين الدين  ابوالفضل

 

په اسلام  کښي اول ځل  د صوفي  په نامه  څوک ياد  شوے دے؟

حضرت  مولانا عبدالرحمن  جامي (رح) په خپل کتاب  (نفحات الانس) کښي  په دې اړه داسي فرمايلي دي:

چي حضرت شېخ سفيان ثوري  (رح) فرمايلي دي چي د وړومبي ځل  لپاره حضرت ابوهاشم (رح) چي د شام اوسيدونکے  ؤ او ډېر پرهيزګار او متقي شخصيت ؤ د صوفي په نامه  سره  ياد شو  .  حضرت سفيان ثوري (رح) وائي چي زۀ  په  دې  نه پوهيدم  چي  صوفي  چاته  ويل کيږي   تر څو چي مې ابوهاشم  صوفي  وليدو . حضرت سفيان ثوري (رح) چي په خپل  وخت کښي  مجتهد ؤ ، او د امام    ابوحنيفه  (رح) له  زمانې  څخه  برخورداره  ؤ  په (  ۲۶۱)  هجري قمري  سنه  کښي په بصره  کي  وفات  شوے دے.

 

دطريقت او تصوف  اساسي  هدفونه  او مقاصد

محترمو  وروڼو !  اوس  د طريقت  او تصوف  په  اساسي  بحثونو پېل  کوو چي  په  دې  بحثونو کښي به  تاسو  د طريقت او تصوف  له ټولو اړخو څخه  انشاءالله  په  پوره توګه خبر شئ ،که څه هم د طريقت  او تصوف  بحثونه ډېر غامض  او باريک  دي  خو مونږ  به يې  انشاءالله  په  داسي  ساده  الفاظو  سره  تشريح  کوو چي  هر څوک  په  ډېره  اساني  سره به پرې  پو هيږي.  په دې بحثونو کښي به  تاسو ته  د طريقت  او تصوف  بنيادي  مقصدونه ،  او د شيخ  او مرشدکيدو لپاره  ضروري  شرطونه ، او دا رنګ  له مريد سره لازم  صفتونه  ،همدا ډول  د اولياؤ د شان  عظمت ، او لوے والي   او د خداے پاک (ج ) له  وليانو سره د تعلق  او محبت  ګټې  ، او له  دوي سره  د دښمنئ  او عداوت  نقصانونه ، همدارنګ په  طريقت  کښي  د اولياؤ قسمونه ، او د طريقت مختلفي  سلسلې ، او د دوي مختلفي  تګ لارې  په  تفصيل  سره بيان  شي  .

اول د طريقت او تصوف  بنيادي  اهدافو ته متوجه  شئ  !    په  اجمالي  ډول بايد ووايم  چي  د طريقت او تصوف  مقصد دا دے  چي هغه  انسانان  چي  له  الله جل شانه  څخه د رذيلو اخلاقو په ذريعه  او دا رنګ  د ناسمو اعمالو په واسطه  پرې شوي ، جدا شوي او لرې شوي وي ، اوهغه  انساني، سليم او صحي  فطرت  کوم  چي په  هغه  فطرت باندې الله پاک  هر انسان  پيدا کړے دے   له  لاسه  ور کړے  وي   دغه انسانان  بېرته   له  الله «جل جلا له»  سره وصل  کړي او بېرته يې  د هغه فطرت  خاوندان کړي  چي  د اسلام ګران  پېغمبر حضرت محمد مصطفی «صلي الله عليه و آله وسلم » يې په  دغه  مبارک حديث  کښي  ذکر کړے دے  چي : ( کل مولود يولد علي فطرة الاءسلام  فابواه  يهودانه او ينصرانه او يمجسانه ) او دا  کار  د طريقت  او تصوف  استاذان  په  دې  ډول کوي  چي  دغه  قسم  انسانان  په  خپله  توجه  او محنت  او تعليم  سره ، او په  خپل  فېض  او  برکت سره  په  تذکيه ، تحليه  ، او د الله  «جل جلاله»  په عشق سره مشرف  وګرځوي.

 

د تصوف  او عرفا ن  د اغراضو  او اهدافو  تحليلي  او تفصيلي  بيا ن

محترمو وروڼو !  له مخه  د دې  خبري  ذکر وشو چي  د طريقت  استاذان  چي  له  الله (جل جلاله) څخه  بيل  شوي  بندګان  بېرته  له  الله  سره  پېوسته  کوي  نو دا کار په  دې  طريقې  سره  تر سره کوي  چي  دغه  خلق  په  تذکيه  ، تحليه  او الهي عشق  سره  مشرف  کړي  . (تَذکيه ) دې ته ويل  کيږي  چي  د انسان  باطن  او زړه  له رذيلو صفتونو او خويونو څخه  پاک کړې شي  لکه ريا، کبر، عُجب ، حسد،  بخل ، بې صبري ،بې اخلاصي  وغېره .  او (تَحليه)  دې  ته  ويل  کيږي  چي  د  انسان په باطن کښي  نېک  صفتونه او ښه اخلاق  قرار ونيسي لکه د نيت صفايي ، اخلاص ، تواضع، صداقت، بې کينګي  وغيره . اولياء  کرامو  (رحمهم الله ) د مريدانو لپاره  دوه  لارې  وضع  کړي دي  : ځينې  کوشش کوي چي په  اوله  مرحله  کښي  په  مريد کښي  د الله (جل جلاله)   عشق  او محبت  پېدا کړي .   ځکه  چي  کله   د الله «  ج » مينه او محبت   د انسان  په  زړۀ  کښي  ځاے  ونيسي  نو بيا دغه  انسان  بې اختياره  او په  طبيعي  ډول  رذيل او بد خويونه  له  ځانه لرې  کوي  ، او په  ښائسته  اخلاقو سره  مشرف  کيږي  ، او د  تذکيې  او تحليې خاوند   ګرځي  . لکه  چي  دا مشهور قول  دے  چي «حُبّک الشئ  يُعمِي ويُصِم » يعني  چي  کله  ستا له  يو شي سره مينه او  محبت  پېدا شي نو دغه  محبت  تا   بې له  دغه  شي  څخه چې دې ورسره مينه پېدا شوي وي  له نورو شيانو څخه  هم  ړندوي  او هم دې کڼوي ، يعني  بيا ماسيوا له دغه  شي  څخه  نه  بل  شے  په  سترګو وينې  او نه  د بل شي  خبر په  غوږو  اورې  . نو چي کله د انسان  په  زړۀ  کښي  د  الله  جل جلاله مينه او  عشق  راشي  نو بيا دغه  انسان  له الله پاک  څخه  بغېر بل  هيڅوک  نه  د زړه په  سترګو ويني او نه د بل  هيچا خبر  اوري   ، اوهمدغي  طريقې  ته يعنې  د مُريد د اصلاح طريقې ته ( چې د عشق لاره ده ) مولانا جلال الدين  رومي (رح) په دغو بيتونو  کښي  اشاره  کړې  ده  :

شاد باش ای  عشق  خوش  سودای ما

ای طبيب  جمـــــــلـــــــه  علتهــــای مــــا

ای دوای نِخـــــــوت ُ نامـــــــوس  مـــا                    

ای تــــو افلاطون  و جالينــــوس مـــا

اوځني  اولياء کرام    بيا اول  کوشش  کوي  چي  څوکه  په  څوکه  له مريد څخه  اخلاق  رذيله  ليري  شي  او ځاے  يې  اخلاق  حسنه  ونيسي  ، او له دې  څخه وروسته  بيا مريد په  الهي  عشق مشرف  کړې شي  ، ودغي  طريقې  ته  مولانا رومي   په  دغه  بيت  سره  اشاره  کړيده  :

بند بُګـسَل  بـاش  ازاد  ای   پـسر

چند باشـــــي  بندِ  سيـــــم ُ بندِ  زر

 

د تصوف  له  اهدافو څخه  لومړئ  هدف 

محترمو وروڼو!   د طريقت  او د تصوف  له  تحليلي  او مفصلو اهدافو څخه   وړومبے  هدف  دا دے  چي  د انسان  د زړۀ  اصلاح  وکړي  . نو دلته  په  کارده  چي  اول  په  دې  ځانونه  خبر کړو چي  د انسان  د زړۀ  اصلاح  د شريعت  له  نظره  په  څومره  اندازه  کښي  مهم  او ضروري  کار دے   . د دې  لپاره  چي  د تصوف  او طريقت  د شان  عظمت  او فېض  او برکت  نور هم  راته  واضح  شي  د اسلام د ګران  پېغمبر (ص) په  يو مبارک  حديث  کښي  ( چي  امام  بخاري  يې  د صحيح  بخاري  په  کتاب الايمان  کښي  ، او امام  مسلم  يې   په باب « أخذالحلال وترک الشبهات  » کښي روايت  کړے دے  )  فر مايلي  دي    : اَلا اِن  في الجسدِ مُضغَة   اِذَا صلحتْ  صَلَح َالجسد کُله  و اِذا فسدت  فسدَالجسد کله  اَلَا و هي  القلبُ  .   يعني  خبردار اوسۍ  په  دې  چي  بې شکه  په  بدن  کښي  د انسان  يوه  ټوټه  غوښه  ده  کله  چي  دا غوښه  سمه  شي  نو ټول  بدن  سميږي  ، او که  دا غوښه  فاسده  او خرابه  شوه  نو ټول  بدن  فاسد او خراب  ګرځي  خبردار ! دا ټوټه  غوښه  د انسان  زړۀ دے.   په  دې  مبارک  حديث  کښي  د اسلام ګران پېغمبر (ص)  د زړۀ  په  باب  انسانانو ته  عموماً ، او مسلمانانو ته  خصوصاً  دوه  قسمه  تعليم  ورکړے دے  : اول  دا تعليم چي  د انسان  زړۀ سميږي  هم  او خرابيږي  هم  . دويم دا تعليم  چي د انسان  نور ټول  بدن  او دا نګه  د بدن  ټول  أعضاء  په  سموالي  او په  خرابوالي  کښې د انسان  د زړۀ  تابع  دي  ، که  زړۀ   سم  ؤ نو ټول بدن  به  يې سم وي  ، او که  زړۀ خراب ؤنو ټول  بدن  به  يې خراب  وي   . 

 

دا رنګه   په  يو  بل  مبارک  حديث  کښي  چي  په  مشکوة شريف  کښي  يې  ذکر راغلے دے د اسلام ګران پېغمبر (ص) فرمايلي  دي   :   بې  شکه  دغه  زړونه  د انسانانو په  دې  ډول  زنګ  نيسي  لکه څنګه  چي    اوسپنه « حديد» زنګ  نيسي  ،  په  اصحاب کرامو کښي  يو  سړي  له دۀ  مبارک  څخه  پوښتنه  وکړه  چي  اے  د خداے  رسوله  !  دغه  زړونه  چي  زنګين  شي  يعني  د  ګناهونو او  رذيلو اخلاقو  په  وجه  نو بيا به  په  کوم  شي  سره  دغه  زنګين  زړونه  بېرته  صفا کيږي   ؟  د خداے ګران رسول (ص) ورته په  جواب  کښې    وفرمايل  :  چي  د مرګ  په ډېرې  يادونې  سره ، او په  تلاوت  د قران  کريم  سره  .

د ارنګه  په  يو بل مبارک  حديث  کښي  چي هم  په  مشکوة شريف  کښي  يې  روايت  شوے دے  ، حضرت  محمد مصطفی (صلي الله عليه و آله وسلم) فرمايلي  دي   :  خبردار  ! هرشي  لره يو صفا کونکے شته  او د انسانانو د زړونو صفاکونکے  د الله  «جل جلاله  »  ذکر  دے  . همدا سبب دے چي  د طريقت  په  سلسلو کښي  د« نقشبنديې »  طريقې  استاذان  په  اول  نوبت  کښي  خپل مريد ته  د قلبي  ذکر  وظيفه  ورکوي  ، مولانا   «جلال الدين  رومي  رحمه الله »  په  مثنوي  شريف  کښي  په  دې  ارتباط  داسي فرمايلي  دي  : 

آئينه  کز زنګ و آلايش  جدا است

پــر شعاع ِ نورِ خورشيدِ خدا است

يعني  د کوم  انسان    د زړۀ  هنداره چې  له  زنګونو  او د بدو اخلاقو او اعمالو څخه پاکه وي  نو  هغه  به  د الله «جل جلاله»    له تجلياتو  او أنوارو څخه  ډکه  وي  . 

 

د تصوف  او عرفان  دويم  هدف  او غرض 

محترمو وروڼو  !  د تصوف  او عرفان  په  تېره  برخه  کي  مونږ تاسو  ته د طريقت  وړومبنے هدف  چي اصلاح  د زړۀ  ده  بيان  کړ ، اوس  د طريقت په دويم هدف  او غرض شروع کوو ٠

 د طريقت دويم هدف دا دے چي  له انسان څخه په اعمالو کښې د نيت خرابي لرې شي او انسان  په ټولو اعمالو کښي  د ښۀ نيت  خاوند وګرځي  په دې ډول  چي انسان  هر شرعي عبادت او عمل کوي  نو په هغه نيت  سره يې  وکړي  چي کوم چي هغه عبادت  او عمل د هغه تقاضا کوي ، د شريعت له  نظره په  اعمالو کښي د نيت  ښه والے په اول  قدم  کښي  ضروري  ګڼل  شوے دے  ، او د عمل او عبادت  ثواب او صحت الله جل جلاله  په نيت باندې  موقوف  ګرځولے دے  ، د اسلام پېغمبر په  يو متفق عليه حديث کښي فرمايلي دي (  انماالاعمال بالنيات  وانمالکل امرء مانوي ) يعني  بې شکه  خاص دا خبره ده چي  عملونه  تر نيتونو پوري تړلي دي  ، او هرسړي لره  به  هغه شئ  پلاس ورځي  کوم چي  دۀ يې نيت  کړے وي ٠ دغه مبارک حديث  په دې  سبب  د اسلام  پېغمبر خلقو ته  وفرمايۀ چي يو کس چي د <مهاجر ام قيس > په نامه  ياد شوے دے په مکه شريفه کښي  ويوې ښځي ته  چي په ام قيس  سره مشهوره وه راغے او ورته يې وويل  چي له ما سره نکاح  وکړه !  هغې ورته  وويل  :  چي زه  له  مکي  څخه مدينې  ته په هجرت  روانه  يم  نو که ته هم هجرت راسره کوې نو بيا زۀ هم  نکاح  در سره کوم  ، نوبيا دغه سړے هم مدينې ته  په هجرت راغے  خو په  دې  نيت چي  دغه ښځه  لاس  ته راولي  ، نو کله چي  د اسلام ګران پېغمبر له دغه حاله   خبرشو  نو يې دغه مبارک  حديث  وفرمايلو  ، په  دې مبارک حديث  کښي  دا مضمون هم راغلے دے  چي  نو د چا چې  هجرت  خداے  او رسول ته ؤ نو دخداے او د رسول په نزد هم  دۀ هجرت خداے او رسول  ته بلل  کيږي  او هجرت  يې  مقبول  دے ، او د چا چي  هجرت  دنيا ته ؤ چي  حاصله  يې کړي ، او يا يې  ښځې  ته  ؤ چي  په  نکا ح  يې  کړي  ، يعني په هجرت  کښي  يې نيت  د دنيا يا د ښځي کړے ؤ نو د خداے پاک په  نزد د دۀ  دغه هجرت  هغه  شي  ته بلل  کيږي  کوم  چي دۀ  يې نيت کړے وي  او په  الهي  در بار کښي  کوم  ارزښت  او مقبوليت  نه لري ٠

محترمو وروڼو  !زمونږ د امام ابو حنيفه  د مذهب  مطابق  کوم  اعمال چي  اعمال مقصوده بلل  کيږي د هغو صحت  او په هغو عملونو سره ثواب ګټل دواړه  په  صحيح نيت موقوف دي ٠ اعمال  مقصوده  لکه  نمونځ  ، روژه ، زکات ، حج  ٠  او کوم عملونه چي  له مقصوده  عملو څخه نه وي  لکه  اودس ، نو د هغو صحت  په نيت باندي موقوف  نه دئ ، او ثواب حاصلول د هغو عملو په ذريعه پر نيت موقوف دے ٠او په يو عمل  کښي چي  د ډيرو شيانو نيت  سړے وکړي  نو د هر نيت په بدل کښي ثواب ورکيږي ، د مثال په ډول يو سړے  جومات ته ځي  نو په دغه تګ  کښي  د جماعت د نمانځۀ  نيت  وکړي او دا رنګه د مسلمانانو وروڼو دملاقات  نيت وکړي ، او د مسلمانانو کليوالو د جوړ او ناجوړ د پو ښتنې نيت وکړي ، او دا رنګه نور ښه نيتونه وکړي  نو د دغو ټولو نيتونو اجر او ثواب ورته الله تعالی  ورکوي  ، او که يواځي د جَمعې د نمانځۀ نيت وکړي نو بيا  يواځي  د جَمعې  د نمانځۀ  د نيت  ثواب  ور کول  کيږي  ٠ په هر حال په  طريقت  کښي  د طريقت  د استاذانو دويم  هدف  دا دے  چي  مسلمانان له فاسدو ، او خرابو نيتونو څخه وژغورل  شي او په  ټولو طاعتونو ، عبادتونو ، او عملونو کښي  د صفا او ښه پاک نيت  خاوندان وګرځي  ٠ د اسلام پېغمبر فرمايلي  دي ((  نيت المؤمن  خير من عمله )) يعني د مومن او مسلمان سړي نيت د دۀ  تر عمل  بهتر دے  ٠ په شريعت  کښي  دا مسئله هم  شته چي  که يو بې وسه  مفلس  سړے  په زړۀ کښي  په ټينګه  او اخلاص سره داسې نيت او اراده  راوګرځوي  چي کاش که  ما يو ارب روپۍ درلودلې او دغه ټولي  مي  د خداے  د رضا لپاره  صرف  کړې وې  او د خدای پاک  (ج)   په   نزد دې په دغه نيت  کښي صادق  وي  نو الله پاک  به دۀ  ته د هغه هومره روپو چي  د خداے جل جلا له لپاره  صرفي کړې شي  ثواب ورکوي  ٠  محترمو !  تصوف  او طريقت  په داسي  شرافت  سره  انسان  شرافت مند ګرځوي ٠

 

 دتصوف اوعرفان درېم مقصد اوهدف

محترمو وروڼو!' د طرېقت او تصوف درېم هدف دادے  چه له هغو انسانانوڅخه چه بې تقوا وي بې تقوائي يې لرې کړي  ،او د بې تقوائۍ پرځاے د بې تقوا انسانانو په زړونو کښې  د تقوا ملکه پيدا شي  ،او تقوا د اسلام په مقدس دين کښې هغه صفت دے چه له هرانسان څخه يې په ډېرټنګار سره د خداے او د رسول طلب کيږي ٠او د الله جل جلاله په نزد په انسانانوکښې ډېرشرافت مند او ډير عزتمندهغه څوک دے  چه ډېر متقي او پرهېز ګار وي لکه چه الله جل جلاله د سورۀ حجرات  په د يارلسم  ايت کښې فرمايلي دي  : (( ان اکرم کم عند الله اتقا کم ))  يعني  بې شکه  په تاسو کښې  په دالله (جل جلاله) په نزد غوره  کس په تاسو کښې ډېر پرهېزګاره کس دے ٠

 محترمو وروڼو !  تقوا  په شريعت کي پر < ٧ > قسمه ده  ، اول  تقوي يعني پرهيز کول له کفر ، شرک ، اونفاق  څخه ٠ دوهم  تقوي او پرهيز کول دي د بدعت  له کارو څخه  ، دريم تقوي او پرهيز کول له  کبيرو اوغټو ګناهونو څخه  ، څلورم تقوي او پرهيز کول  له صغيرو او کوچنيو ګناهونو څخه ، پنځم  تقوي او پرهيز کول  له هغو مباح او روا شيانو څخه  چي که انسان  په هغو شيانو کښي  توغل < انهماک> او ډير مصروفيت وکړي  نو د دې انديښنه  پيدا کيږي  چي په ګناه به اخته  سي  ، شپږم  تقوي او پرهيز کول له مشتبه او پوشيده  کارو څخه  يعني  له هغو کارو څخه چي  د هغو کارو په باره کښي  د انسان په زړه کښي  دا تردد او شک  پيداسي  چي ايا دابه  روا وي او که به نارواوي  لکه چي حضرت  عبدالله ابن عمر رضي الله عنه فرمايلي دي  : (لا يبلغ العبد حقيقة  التقوي  حتي  يدع ما حاک في الصدر >رواه البخاري في کتاب الايمان )  يعني هيڅ يو بنده  و حقيقت ته دتقوي  نه سي رسيدلائ  تر هغه  پوري چي هر هغه کار پريږدي  چي دهغه  په باره کښي دده په  سينه  کښي  تردد موجود وي ،يعني دا انديښنه يې په زړه  کښي وي  چي دا کار خو به ناروا نه وي  ، دارنګه  دسنن  تر مذي  او سنن  ابن ماجه  په  کتاب القيامة او کتاب الزهد  کښي  ددې  مبارک حديث  روايت  سويدئ   چي : لا يبلغ العبد ان يکون مِن المتقين  حتي يَدَع َمالا باس  به  حذرٌا لِما به  البَاسُ  ) يعني  هيڅ کله نه سي رسيدلائ  هيڅ يو بنده و دې مقام ته  چي له متقيانو څخه  وشميرل  سي تر هغه  پوري  چي پريږدي  هر هغه کار چي د هغه په کولو کي کوم  شرعي  تاوان نه وي  مګر خو د دې خطره وي  چي  که دغه کار وکړي  نو بيا به په  يوه داسي  کار مبتلا سي  چي هغه  په شرع کښي  نالايقه کار وي ٠ اوم  (٧)  قسم  تقوي او پرهيزګاري کول دادي  چي انسان  له  الله  څخه  غير نور هر څه پريږدي  په دې معني  چي هر کار چي که وي که د دنيا اوداخرت کار وي صرف دالله جل جلاله  درضا  په خاطر يې کوي  او بل يې هيڅ  مقصد په نظر کښي  نه وي نيولئ  محترمو وروڼو !  د خدائ تعالي  وليان  حقيقي  پيران  ، او طريقت ، تصوف  او عرفان  د داسي مقدسو اهدافو لپاره  کار کوي ، نو تاسي فکر وکړۍ چي له دغي لاري څخه دمنکرو خلګو به څه درجه وي  ٠ کامل پير ، او مرشد وخپل مريد ته ګوري  چي په تاکښي  کوم قسمونه  د تقوي موجود دي  او کوم نسته  ، هر قسم دتقوي چي په ده  کښي وجود نه  لري  نو مرشد يې کوښښ  کوي چه په خپله توجه ، باطني فيض ، او په روحاني تعليم  سره  په  همدغه مريد کښي  هغه  قسم  د تقوي  موجود کړي  ٠

 

                                                                                                                                                     نوربيا٠٠٠٠٠       

 

 

 

پښتو ادب ( دريمه برخه )

پښتو ادب

( دريمه برخه )

عزتمنو مېنه والو! د پښتو ادب تر سرخط لاندې مو له ابتداء نه يوه ستره لړۍ د پښتنو لوستونکو د استفادې په هدف شروع کړې ده او په دې کښې ليکل شوي مواد مو له پښتو نه علاوه د نورو ژبو د مختلفو ژبپوهانو، محققانو، ماهرانو او ادبي او کلتوري شخصيتونو له ليکنو نه راغونډ کړي دي او يو په زړۀ پورې ترتيب مو ورته ورکړے نو ځکه ورته د يو کس ليکوال نوم نه شو ورکولې نو که د کوم يو قدرمن ليکوال له ليکنې څخه اقتباس يا مضمون  پکښې ترسترګو شي نو مننه ترې کوو چې له ليکنو څخه به يې ګران مينه وال استفاده وکړي همدا رنګ که له موضوع سره اړوند ليکنې نور وروڼه خوېندې هم پکښې شاملول غواړي نو مونږ ته دې راولېږي نو په مينې سره به په دې برخه کښې خپروو. (اداره)

 

د ژبو وېش

ځينو څيړونکو او ژبپوهانو اصلي ژبې په دا ډول وېشلي دي:

١- سامي، عبري، آرامي او سرياني ژبې

٢- سنسکرت، فارسي قديم، اوستائي چې ځينو څېړونکو د پښتو زوړ شکل بللے دے، يوناني، اېټاليائي، جرمني، اسلاوي، آلباني او ارمني ژبې

٣- آفريقائي، سوډاني، کپتي، بانتوئيؤ بربري او کوشيني ژبې

٤-جاپاني ژبې

 ٥- هندو چيني، تائي، تبتي، برمه اي او اېشيائي ژبې

٦- اورالي، مجاري، فنلېنډي، استونيائي، ترکي، اويقوري، ازبکي، مغلي او قرقيزي ژبې

٧- سرۀ پوستکي، سيواني، ازبکي، ازتکي، اراوګاني، کاريبي، توپيائي، او لګونيائي ژبې

٨- سټرونزي، مالايائي، جاوه اي، تاګالائي، هاوائي او مائوري ژبې.

د يوناني ژبې تاريخ او منظوم اثر د هومر له دور څخه چې د عيسي (ع) له ميلاد نه ٨٠٠ کال مخکښې دے پاتے دے.

لاطيني ژبه له لاطين قوم سره اړوند ده چې له ميلاد نه پنځۀ سوه کاله مخکښې يې رواج موندلے دے.

بيچ دمر ژبه د اوقيانوسيې د تور پوستکو، د وحشيانو او بوميانو ژبه ده چې  مسافرانو د تګ راتګ په وجه پکښې د اروپايانو ټکي هم ګډ شوي دي.

له نور ژبو څخه يوه ژبه انډونېشيائي ژبه ده چې اصل يې ملېشيائي ژبه ده خونن سبا د انډونېشيا د خلقو رسمي ژبه ده چې جاوه اي او مادوري لهجه لريږ

بله ژبه اردو ده چې له هندي، فارسي، عربي ، پښتو وغېره ژبو څخه په وجود کښې راغلې ده او د پاکستان له رسمي ژبې نه علاوه په هندوستان او ګېر چاپېرو سيمو کښې ويل کيږي او د ارواښاد حمزه بابا په شان څيړونکو د دې ژبې په حقله دا هم ليکلي دي چې د اردو ژبې اصلي بانيان هم پښتانۀ وو او وائي چې اردو د هيڅ يو قوم ژبه نه ده خو د هر چا ژبه ده يعنې د هر چا پرې حق شته.

د دائرة المعارف کتاب ليکوال ليکي: فارسي ژبه په ايران، افغانستان او تاجېکستان کښې او همدا رنګ د هندوستان، ترکستان او بېن النهرېن په ځينو سيمو کښې وېل کيږي. د عيسي (ع) له ميلاد نه اوۀ سوه کاله مخکښې تاريخ لري. فارسي ژبه په څلورو اهمو برخو وېشل شوې ده:

(١) زړه فارسي

(٢) پهلوي

(٣) ساساني

(٤) اوسنۍ فارسي

د افغانستان د علومو د اکېډيمۍ د ژبو د ادبياتو د انسټي ټيوټ سر محقق علي محمد منګل د ژبو د وېش په حقله په خپله څېړنه کښې ليکي: د ژبو په وېش کښې ترکومه ځايه چې د پوهانو لخوا څېړنې شوې دي ويل کيږي چې دوه قسمه ژبې شته (الف) ښکته ژبې (ب)  لوړې ژبې

(الف) ښکته ژبې هغه ژبې دي چې لغات يې د بيان له مخې ښکته او الفاظ يې ډېر لنډ او يوه هيجائي دي، د اسم، فعل او حرف توپير او فرق يې نه کيږي. له يو لفظ نه يې د نورو مستقلو الفاظو په نښلولو سره فعل حرف جوړيږي. د جنوبي افريقې د زنګيانو او د امريکې د هنديانو او دشمال د شرقي اېشيا او د چين څبې له دغې ډلې څخه دي.

(ب) لوړې ژبې هغه ژبې دي چې لمنې يې ډېرې پراخې اوارتې دي. او هر رنګ تعبيرونه چې انسان ورته اړوي لري يې او د الفاظو هيجاوې يې هم ډېرې دي. د متمدن عالم ژبې له دې ډلې څخه دي او دا هم په دوه ډوله وېشل کيږي: (١) اوښتونکې (متصرفه) ژبې او (٢) نااوښتونکې (غېر متصرفه) ژبې

(١) وړومبۍ څانګه يې يعنې اوښتونکې يا متصرفه ژبې اريائي ژبې دي چې زمونږ د وطن اريا نسل پرې خبرې کوي. هر ځاے ته چې زمونږ له خاورې او وطن نه اريايان تلي د دوي ژبېو ته اريائي ويل کيږي. چې د يورپ خلق بيا دغو ژبو ته هندي اروپائي وائي. دا ژبې شمالي او جنوبي څانګې لري. شمالي يې د اروپا اريائي ژبې دي لکه لاطيني، يوناني، سلتي، سلاوي، تيوتونيکي. او جنوبي يې د اېشيا ارايائي ژبې دي لکه سنسکرت، ژند، پښتو او فارسي.

دويمه څانګه يې يعنې نا اوښتونکې يا غېر متصرفه ژبې سامي دي چې پخوانيو متمدنو قومونو لکه بابل، آشور او فنيقه قومونو به ويلې. د سامي ژبو دا ډولونه دي:

عبراني ژبه: په دې ژبه کښې تورات نازل شوے دے چې اسرائيليانو ارامي او کلداني سره ګډه کړه.

عربي ژبه: په سامي ژبو کښې عربي ډېره ښه مشهوره ژبه ده چې عرب ملتونه يې وائي او د قران مجيد په وجه سپېڅلې ژبه بلل کيږي. حبشي ژبه هم د عربۍ ژبې يوه څانګه ده.

(٢) د اريائي ژبو وړومبۍ ځانګو چې اريائي قومونه پکښې اوسېدل له عيسي (ع) نه ډېر مخکښې اريانا ويجه وه.هغه وخت د دوي په ډېرېدو سره دوي د اوسني افغانستان سيمو ته راغلل او ځينې لويديځ لور ته يعنې يورپ ته لاړل. هغه اريايان چې اروپا ته لاړل ژبې ته  يې اروپائي وويل شول، او هغه چې افغانستان او بيا د هند لوے اوچې او ايران ته لاړل ژبې يې اېشيائي يا هندي ونومولې شوې چې په يورپ کښې په هندي اروپائي ژبو مشهورې شوې دي. دا هغه ژبې دي چې اريايانو به ويلې. اريايانو په پېل کښې يوه ژبه ويله چې د هغې کومه بېلګه او نښه نه ده پاتې او پوهان يې اريک بولي يعنې هغه ژبه چې اريائي قومونو به وئېله.

اروپائي ژبې درې څانګې لري:

(الف) په وړومبۍ څانګه کښې يې فرانسوي، هسپانوي او اېټاليائي ژبې شاملې دي چې لاطيني شاخ يې بولي.

(ب) په دويمه څانګه کښې يې جرمني، انګرېزي، ناروېژي او نورې ژبې راځي چې دا ښاخ جرمنېک بولي.

(ج) په دريمه څانګه کښې يې روسي، پولېنډي، چېکي او داسې نورې ژبې داخليږي چې دا ښاخ د سلاوي په نامه ياديږي.  

د ژبې په حقله يوه مقاله

د کابل د ژبو او ادبياتو پوهنځي د انګرېزۍ د څانګې پوهنيار عبدالکريم وصل وردګ په خپله مقاله کښې ليکي مونږ تل پرته له دې چې وپوهېږو ژبه ده خبرې کو او په هغه څه پوهېږو چې وايو يې. فرضاً وايو: (( دې پښتو خبرې کوي )) يا (( دې په کومه بهرنۍ ژبه نۀ پوهېږي ))

ځينې وختونه د الوتونکيو او څارويو د ژبې په اړه هم خبرې کيږي، شاعران هم د غرونو، سيندونو او درو د ژبې اصطلاح ګانې کاروي، کله  هم ښائي (( د سکوت ژبه )) وکارولې شي. د ژبې د کلمې معنا څه رنګه چې په پورتنيو اصلاح ګانو کښې کارول شوې ده، توپير لري. په دغو اصطلاح ګانو کښې د ژبې کلمه کټ مټ لکه د زمري کليمه په دې جمله استعمال شوې ده چې وائي: (( دې د افغانستان زمرے دے ))

مونږ په خپله ژبنۍ مطالعه کښې د ژبې کلمه  د استعارې په توګه نه کاروو، د هغې په ځاے مونږه څبه په هغې معنا چې په وړومبي پېراګراف کښې ورکړلې شوې ده کاروو. يعنې د هغو کلمو، عبارتونو او جملو په معنا چې د انسانانو په واسطه کارول کيږي او عموماً د يو پېغام بيانوونکي وي.

کله چې ژبه په دغه معنا کښې استعماليږي ليک او لوست دواړه پکښې شامليږي. دا چې يو نالوستے نۀ شي کولې خپله مورنۍ ژبه وليکي، هغه دا معنا نۀ لري چې ګني هغه په دې ژبه نه پوهيږي. د هغۀ دغه ژبه زده ده ځکه چې هغه کولې شي په هغې وګړيږي، ان تردې چې د يو نارمل دوه کلن ماشوم هم خپله ژبه زده وي حال دا چې هغه نشي کولې هغه وليکي په نړۍ کښې داسې ډېرې ژبې شته چې هيڅکله نه ليکل کيږي يواځې ويل کيږي خو بيا هم مونږ هغه د ژبو په توګه منو.

(١) د نړۍ ټولې ژبې يو ډول script يا ليکدود نه کاروي. ډېرې اروپائي ژبې د انګرېزۍ په ګډون رومي ليکدود، دري، پښتو، اردو اساساً عربي ليکدود او سنسکرېت، هندي او مراتي يوناګري ليکدود کاروي. همدا رنګ  د نړۍ ټولې ژبې يو ډول غږونه يا sound  هم نه لري. ډېر غږونه ښائي د دوو يا څو ژبو په مېنځ کښې مشترک خو ځينې مشترک نه وي. د مثال په توګه د think د کلمې وړومبے غږ په پښتو او اردو کښې نشته. ځينې وخت ان که دوه ژبې معين او مشترک غږونه هم ولري، ښائي هغه د دواړوه ژبو په ترکيبونو کښې يو ډو ل رانشي، د بېلګې په توګه د go او do د کلمووړومبي غږونه په دواړو انګرېزي او پولېنډي ژبو کښې راځي. په پولېنډي ژبه د g   او d د غږونو کارول يو په بل پسې لکه د gdansh چې د پولېنډ د يو ښار نوم دے په کلمه کښې کارېدې شي چې په انګرېزۍ کښې د دغو دواړو غږونو کارېدل يو ځاے ناشوني برېښي. همدا رنګ د say   او to وړومبي غږونه په انګرېزۍ ، پښتو، او دري کښې پېدا کيږي. په درې واړو ژبو کښې د s او t د غږونو ترکيب په يو ترتيب سره راځې. په انګرېزۍ او پښتو کښې دا ترکيب د کلمو په دواړو وړومبي او وروستي موقعيت کښې لکه  student best_ stop – nast او sat خو په دري کښې يواځې د کلمو په پاې کښې لکه د ast په کلمه کښې راځي او کلمو په پېل کښې نه راځي.

(０)        سربېره په دې توپيرونو ښائي مختلفې ژبې د روغبړ لپاره بيلا بيل نومونه وکاروي. د بېلګې په توګه کله چې دوه پښتانۀ سره مخامخيږي دوي زياتره د يو بل د روغتيا او د کورنيو د روغتيا په اړه پوښتنې کوي او ښائي که دوي يوتربله نزدې تعلقات ولري نو د يوبل د ښځو، مور او پلار او اولادونو پوښتنه هم کوي. خو کله چې دوه انګرېزان له يو بل سره مخامخ شي نو دوي په ډېرې سادګۍ سره د how are you  په ويلو سره پوښتنه کوي نه د کورنيو د روغتيا. د ژبې دا اړخ اکثراً د هغه ژبې د ويونکيو د کلتور  په واسطه ټاکل کيږي. په ځينو کلتورونو کښې که له يو سړي نه د هغۀ د مياشتې د معاش او تنخوا په اړه پوښتنه وشي نو بده خبره ګڼل کيږي خو په بل کلتور کښې دغه پوښتنه د دوستۍ او هکارۍ د احساس نښه ګڼل کيږي.

له دغو توپيرونو سره سره چې د بيلا بيلو ژبو په منځ کښې شته ډېر نور پراخ صورتونه هم شه چې په دوي کښې عام دي. ټولې ژبې يو ډول انساني غږيز سټ کاروي. ټول غږيز سسټمونه واول او کانسوننټ لري . ټولې ژبې د intonation په نامه يو صورت د معينو حالاتو د بيانولو لپاره لري.

(١) د ژبې ځينې څرګندې بڼې

١- ژبه په بنسټيز ډول يو ټولنيز سلوک دے. ځېنې وخت ښائي د سوچ کول په وخت کښې هم مونږ په اوچت غږ غږيږو ځينې وګړي له خپلو څارويو سره هم غږيږي. زياتره وخت ژبه د انسانانو د پوهولو او پوهېدو لپاره د دوي په موجوديت او لريوالي کښې کاريږي، د ليک ، ټيلفون، بې سيم، او داسې نور سسټمونه زمونږ لپاره دا امکانات برابروي چې په ډېر لرې واټن کښې له وګريو سره افهام او تفهيم وکړو. ايا کولې شئ دا کار بې له ژبې څخه وشي؟ ايا مونږ کولې شو چې خپلې اړتياوې د نښانو او اشارو په ذريعه بيان کړو؟ هو کولې شو. مونږ د اوبو د غوښتنې لپاره کولې شو خپله خوشحالي د موسکا او خپګان په تريو تندي سره وښئيو. خو د انسانانو د ځينو بنسټيزو غوښتنو ترڅنګ ډېرې داسې مفکورې او نظريې شته چې مونږ هيڅکله نه شو کولې هغه د ژبې له کارولو نه بغېر واضحه توګه بيان کړو. لکه:

(١) که ته په ښه درجه بريالے شوې ښه کار به پېدا کړې.

(٢) ټول مذهبونه د بشر دوستۍ ښودنه کوي

(٣) مشين به څومره وخت دوام وکړي؟

(٤) زۀ به په څور راتلونکو ورځو کښې خپل پور ادا کړم.

نو اسانه ده چې وپوهېږو چې يو لړ ډېرې ورځنۍ چارې د ژبې له کارولو پرته نۀ شي ترسره کېدې. البته داسې نشو ويلې چې مونږ له ژبې پرته ژوند نۀ شو کولې. يقيناً يو انسان کولې شي يواځې په يو ځنګل کښې په ډېرې سادګۍ سره ژوند وکړي، او ښائي د يوې اوږدې مودې لپاره ژوند وکړي خو انسان چې په ټولنه کښې ژوند کوي نۀ شي کولې پرته له ژبې ژوند وکړي. يو سړے چې په ټولنه کښې ژوند کوي هغه له څښلو او خوړلو نه علاوه نورو څيزونو ته هم اړتيا لري. هغه غواړي چې د دې توان ولري چې د ځينو شيانو لکه مينې ، کرکې، دين ، فلسفې او ژبې په اړه خبرې وکړي نو ټولنيز ژوند له ژبې پرته ناشونے دے. په حقيقت کښې له ژبې پرته ان ټولنې نه شي رامنځته کېدې او هېوادونه نۀ شي کولې له يو بل سره اړيکې ټينګې کړي. ان د سړو او ښځو يو وړوکے ګروپ نۀ شي کولې بې له ژبې څخه رامنځته شي. کله چې ژبه ريښتيا دومره مهمه ده نو راځئ چې له ځانه دا پوښتنه وکړو چې ژبه چا اختراع کړه؟ مونږ نه شو کولې دې پوښتنې ته داسې په اسانۍ سره ځواب ورکړو څومره چې د بړاس د مشين وغېره اختراع په اړه يې ورکوو. د نمونې په توګه ژبه د يو چا او ان د يو ګروپ د وګړيو په وسيله نه ده اختراع شوې. ژبه په تصادفي توګه هم نه ده زېږېدلې. کوم وخت چې انسانانو د يو بل په ګاونډيتوب کښې د شيانو او نظرياتو د بيانولو لپاره ټاکلي غږونه وکارول نو هر څبه په تدريجي توګه منځته راغله.

بحث دوام لري نور بيا ...........

 

 

قرآنی روغتيا (دريمه برخه)

يَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفاءٌ

(( اے هغه خدايه! چې نوم يې درمل او ذکر يې شفا ده ))

قرآنی روغتيا (دريمه برخه)

(دليلونه)

ليک: استاذ جمشېد خدادادی (پښتو ژباړه)

١- وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ ( سورۀ انعام ٥٩ ايت )

٢- وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ (سورۀ نحل ٨٩ ايت ).

٣- په قرآن مجيد کښې د خوراک څښاک په حقله د ١٦٠ ايتونو شتون.

٤- په قرآن مجيد کښې د (( فَلْيَنظُرْ )) کلمې څلور ځل بيان.

٥- د (( فَلْيَنظُرْ )) کلمې دوه ځل ذکر د انسان له خوراک سره مخصوص کېدنه.

٦- په قرآن مجيد کښې د (( شفاء )) د کلمې څلور ځل بيان.

٧- شِفا يعنې علاج، ښۀ کېدل او سلامتيا.

٨- شَفا يعنې بيماری، ناجوړتيا او له لاسه د سلامتيا ورکول.

٩- له يو خوراکی څيز (شاتو) سره د شفا ځانګړتيا.

١٠- په دريو چارو کښې له قرآن مجيد سره د شفا اختصاص

١١- بې له خوراک څښاک نه د ژوند دوام هيڅ معنا نه لری = مرګ

١٢- خوراک د انسان درمل دی او  د هغۀ درمل پکار دی خوراک وی.

١٣- خوراکونه د انسان په اعمالو او چلند کښې زيات تاثير لری.

١٤- د خوراک اهميت له دې نه هم څرګند دے چې په اخېرت کښې به انسان ته د اجر په توګه ورکول کيږی.

اوس هم د پاس بيان شويوځينو ټکو تفصيل

١- ((هيڅ لوند او اوچ داسې نشته چې په قرآن کښې نه وی)) دا مبارک ايت د دې الهی کتاب د بشپړتيا او پوره والی ښودنه کوی د ژوند ټولې چارې او هر هغه څيز چې انسان ورته په ژوند کښې اړتيا لری بيانوونکے دے دا مبارک ايت په قرآن مجيد کښې د يوې سترې معجزې حيثيت لری ( لږ غور او فکر پکار دے)

٢- خداے پاک مونږ انسانانو ته يو داسې کتاب راولېږۀ چې په ټولو اړخونو کښې د ټولو چارو بيانونکے دے، په دې سربېره د ټولو مسلمانانو لپاره د هدايت، رحمت او زېری سبب دے او د دې کتاب د درکولو او ورباندې د پوهېدلو او ورنه د کار اخېستلو په صورت کښې به نېکمرغۍ، سلامتيا او سترې کاميابۍ ته ورسيږی.

٣-  د خوراک څښاک په حقله  د  يو سل او شپېتو مبارکو ايتونو شتون د خوراک څښاک د اهميت ښودنه کوی چې خداے د انسان لپاره د څومره ارزښت قائل دے او څومره د هغۀ سلامتيا او نېکمرغی خوښوی.؟

٤- په قرآن مجيد کښې څلور ځل د (( فَلْيَنْظُر )) کلمه د دې موضوع د اهميت ښودنه کوی چې په عامه توګه مونږ مسلمانان له دې خبرداروونکو لوړو ټکو نه بې خبره يو ځکه چې په قرآن مجيد کښې غور او فکر نه کوو.

پاملرنه: فلينظر له دستوری نظره د امر فعل دے او په انسان باندې دا خبره لازمی کوی چې په دې حقله څېړنه ، تحقيق ، غور او فکر وکړی له دغو څلورو فلينظرونو څخه دوه فلينظرونه خداے د انسان له خوراک سره مخصوص کړی دی ( لږ غور پکار دے )

الف: يو فلينظر د انسان د خوراک ډول  ته مخصوص کړے شوے دے ( سورۀ عبس ٢٤ ايت )

ب: بل فلينظر د انسان د خوراک کېفيت ته مخصوص کړے شوے دے ( سورۀ کهف ١٩ ايت )

ج: دريم فلينظر د انسان خلقت ته مخصوص کړے شوے دے سورۀ طارق ٥ ايت )

د:  څلورم فلينظر د انسان اعمالو ته مخصوص کړے شوے دے ( سورۀ حج ١٥ ايت )

له دې څلورو کلمو څخه د رياضۍ يوه فارمولا تر لاسه کيږی:

( د انسان خلقت + د انسان اعمال = د انسان خوراک )
 
نتيجه:

 

الف: د فلينظر کلمه دوه ځل خوراک ته مخصوصول د خوراک د ډېر زيات اهميت ښودنه کوی.

ب: د خوراک  د نيشتوالی په صورت کښې  د خلقت مفهوم له منځه ځی.

ج:  د انسان خوراک د هغۀ د خلقت او اعمالو برابر دے

٥- په قرآن مجيد کښې د شفا کلمه څلور ځل بيان شوې ده.

الف: د سورۀ آل عمران ١٠٣ ايت

ب: د سورۀ توبه ١٠٩ ايت

ج: د سورۀ اسراء ٨٢ ايت

د: د سورۀ نحل ٦٩ ايت

نتيجه:

د شاتو په شان خوراک ته د شفا اختصاص ورکول يوه د غور او فکر او څېړنې خبره ده.

د د قران د درې نورو موردو اختصاص چې په حقيقت کښې د دغو څلورو موردو اختصاص دے (( خوراک او الهی کلام دے))

په اصل کښې د هيڅ يو موجود لپاره بې له خوراک نه ژوند تېرول ممکن نۀ دی يعنې لله خوراک خوړلو نه بغېر ژوند ته دوام ورکول هيڅ امکان نه لری.

٦- په حقيقت کښې د انسان خوراک د هغۀ درمل دی او د هغۀ درمل پکار دی خوراک وی.

پاملرنه:

په دنيا کښې هر يو جاندار د خپل فطرت او غريزې په مطابق خوراک خوری بې له انسانه چې د خپل فطرت او غريزې خلاف ورزی او ترې نه بغاوت کوی او ګډوډی رامنځته کوی ( د سورۀ روم ٣٠ ايت ته پاملرنه وکړئ )

٧- د خوراک څښاک ډول او څه رنګوالے د د انسان په کردار او کړچار کښې دومره اثر لری چې کولې شی هغه يا صالح او سخی کړی او يا يې شقی، په ګناه ککړ کړی. خداے پاک په دې حقله خپلو پېغمبرانو ته فرمائی:

يَا اَيّهَا الرّسُلِ كُلُوا مِنَ الطّيّبَاتِ وَاعْمَلوا صَالِحاً اني بِمَا تَعْمَلونَ عَليمٌ. (سورۀ مومنون ٥١ ايت )

(( اے زما رسولانو! پاک او پاکيزه خوراکونه خورئ او نېک کارونه کوئ چې بې له شکه زۀ ستاسو له اعمالو نه خبر يم ))

يا په يو بل ځاے کښې فرمائی:

مَيْتَهً اَوْ دَمَاً مَسْفوحاً اَو لَحْمِ خِنزير فَانّه رِجْسٌ. (سورۀ انعام ١٤٥ ايت )

(( مردار يا بهېدلې وينه او يا د خنزير غوښه چې  دا ټول پليت دی ))

نتيجه:

له دغو دوو پاسنو مبارکو ايتونو څخه دا نتيجه اخلو چې پکار دی پام وکړو چې خوراک څښاک د انسان په روزمره ژوند کښې څومره زياته اغېزه لری؟

الف: خوراک څښاک کولې شی يو انسان نېکمرغه کړی او د نور د سرچينې په لور يې بوځی. ( د خداے ګران پېغبر (ص) )

ب: همدا رنګ کولې شی له يو انسان څخه يو شقی ، پليت او بدمرغه انسان جوړ کړی ( د خوراک څښاک ډول )

٨- خداے پاک انسانانو ته په اخېرت کښې د هغوی د کړيو اعمالو په بنياد اجرونه او جزاګانې ورکوی چې نېکوکارانو ته يې دا ډول اجرونه په نظر کښې لرلی دی:

وَ فَاكِهَةٌ مِمّا يَتَخَيّرُونَ . وَ لَحْمِ طَيْرٍ مِمَّا يَشْتَهونَ . وَ حُورٌ عين . كَاَمْثَالِ الّلُولُوِ المَكْنُون . جَزَاٌ بِمَا كَانُوا يَعْمَلونَ . ( سورۀ واقعه له ٢٠ تر ٢٤ ايتونه )

((  او مېوې به د هغو ی د خوښې وی او د هغوی د خواهش مطابق د مارغانو غوښې به وی او حورې به وی غټو غټو سترګو والا لکه چې په سيپو کښې چې مرغلرې وی دا په حقيقت کښې د دوی د اعمالو او اجر او انعام دے ))

نتيجه:

په دې مبارکو ايتونو کښې وينو چې عظيم الشان خداے پاک نېک عمله انسانانو ته په انعام او اجر کښې وړومبے خوراک ورکوی او بيا ورته نور نعمتونه عطا کوی ( لږ غور پکار دے )

البته خداے پاک بدعملو ته بيا داسې سزا ورکوی:

لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زُقّوم. ( سورۀ واقعه ٥٢ ايت )

(( تاسو به د زقوم له ونې څخه خوړونکی يئ))

نتيجه:

بياهم په دې مبارک ايت کښې وينو چې خداے پاک بدعملو ته سزا او بدله د زقوم له ونې څخه خوراک ورکوی او له دې نه د خوراک څښاک په اهميت لا زيات پوهېږو چې که په جنت کښې وی که په دوزخ وی او که په دې دنيا کښې وی وړومبۍ خبره د خوراک ده او بې له خوراک نه ( که هغه هر ډول وی ) په هيڅ يوه دنيا کښې ژوند کول ناممکن دی.( که  هغه خوراک په هر شکل کښې وي) البته په دې حقله قرآنی دلائل ډېر زيات دی که وغواړو نو چې ټول بيان کړو نو ځانته يو غټ کتاب ته اړتيا لری. چې په راتلونکو نزديو وختونو کښې به داسې يو کتاب د قرآنی روغتيا مينه والو ته وړاندې کړم.

بايد دلته د دې خبرې يادونه وکړم چې کېدې شی ځينې ناخبره او غرضی کسان دا اعتراض وکړی چې ولې د اهلبېتو د پاکو امامانو ذکر نه کوې او په دغې خبرې پورې ونښلی او ناوړه استفاده ترې وکړی نو د داسې کسانو په ځواب کښې به ووايم چې هر کله د قرآن خبره کيږی نو اهلبېت عليهم السلام خو له قرآن مجيد نه جدا نه دی هغوی خو د قرآن په زړۀ کښې ځاے لری ځکه چې د خداے ګران رسول (ص)  په دې حقله فرمائی:

((اِنّي تَاركٌ فيكُمُ الثَّقَلَينِ كِتَابَ اللهِ وَ عِتْرَتي اَهْلَ بَيتي لَنْ يَفْتَرِقَا....................))

(( زۀ تاسو ته دوه درانۀ او ارزښتناک څيزونه پرېږدم يو د خداے قران او بل زما عترت اهلبېت دی چې دوی به کله هم له يو بل نه جدا نه شی ...............................تر اخېره ))

( صحيح ترمذی، مسند احمد بن حنبل، کنزالعمال، تفسير ابن کثير،نيابيع الموده، ارجح المطالب، الدرالمنثور، سيوطی وغېره )

په حقيقت کښې په دې مبارک حديث کښې د (( لن )) کلمه تر ابده نفی ده يعنې قرآن مجيد او اهلبېت (ع) تر ابده هيڅکله له يو بله نه شی جدا کېدې ( لږ غور پکار دے )

په زړۀ پورې خبره دا ده چې اهلبېتوامامانو عليهم السلام د خوراک او سلامتيا په باره کښې ډېرې سپارښتنې کړې دی او مونږ انسانان يې د هغو خيال ساتلو ته هڅولی يو. لکه حضرت امام علی (ع) په دې حقله يوه ارزښتناکه سپارښتنه خپلو فررزندانو ته کوی چې په اصل کښې ټولو انسانانو ته نصيحت دے چې په خيال ساتلو سره به انسان د ډاکټر او طبيب له نسخې نه بې نيازه شی

له بيماريو څخه د مخنيوی لپاره د حضرت امام علی (ع) نسخه:

·         ترڅو چې اوږی شوی نه يئ نو په دسترخوان مه کښېنئ.

·         له مړېدو نه لږ وخت مخکښې لاس له خواړۀ څخه اوچت کړئ.

·         د اودۀ کېدو په وخت د مزاج اجابت وکړئ ( بېت الخلاء ته لاړ شئ )

د پاسنو درې واړو وېناؤ په خيال ساتلو سره انسان په عملی توګه ليدلې شی چې  له بيماريو څخه مخنيوے څومره په اسان کيږی؟

پاملرنه:

مونږ دا خبره په عملی توګه کتې شو چې اهلبېتو امامانو ( عليهم السلام ) له بيماريو څخه د مخنيوی او د بيماريو د علاج لپاره د خوراکونو د استعمال سپارښتنه کړې ده. او دا خبره له قران مجيد سره په کامله توګه سمون خوری. (( ځکه چې د خداے د ګران رسول (ص) او د هغوی د اهلبېتو ( عليهم السلام وېناګانې د قرآن مجيد تفسير دے ))

دا لږې خبرې د قرآنی روغتيا په هکله قرآنی دلائلو ته يوه لنډه شان کتنه وه حال دا چې په دې الهی کتاب کښې په دې حقله ډېرې حېرانوونکې خبرې شته چې هيڅ يوې بل ډول روغتيا او طب کښې وجود نه لری.

*****

 

 

غزل

غزل

 

                                   صابراصلزۍ _سويډن

 

زۀ د اوښکــــو پــــــــه تسبــــــوکـــــومه ذکر

هم پـــــــه آه او پــــــه سلګــــوکـــــومـــه ذکر

بس يـــوه لپــــــه دعـــــا د مينې غــــــواړم

چــــــې د پاکــوعقيدوکــــــــومــــه ذکــــــــر

په مهراب کښې مې دزړه امــــام ولاړدے

زۀ د نيت د ټينګېـــــدوکـــــــومــــــه ذکــــــر

هم طواف به د زړګي تــــــرکعبـې وکـــــړم

زۀ پـــــه زغــــــم اوحوصلــــــوکومـــــه ذکر

چې يې تورے د نامۀ په زړګي ړنګ شو

اوس په خــــال يې د تــوبوکــــــومــــــه ذکر

دا شېطـــــان د عــــرفات پــــه کاڼـــــو ولم

او د چــــا پـــــــــه اېـــــــرادوکــــومـــــه ذکر

اصلـــــزيـــــه،ژوندمثال لويه کشتۍ ده

زۀ پـــــه ډارد غرق کېــــــدوکــــــومـــه ذکر

ما ته خطونه په پښتو کښې ليکه

 

ما ته خطونه په پښتو کښې ليکه

 

 

 

ګرانه وروره انور شاهين خانخېل صېبه !

 

زما لخوا له مېنې او خلوص نه ډک سلامونه قبول کړه.

 کله مې چې ستاسو تر مديريت لاندې مينه مجله وليده او ولوسته نو يقين وکړئ چې ډېر خوشحاله شوم او راته هغه د سکول د دوران وختونه راياد شول چې کله دې په هغو وختونو کښې د ماشومانو لپاره د يوې مجلې خپرولو لپاره هلې ځلې شروع کړې وې او مونږ هم درسره ملا تړلې وه خو بيا د يو لړ خنډونو په وجه هغه مجله چاپ نۀ شوه او ان تر دې چې يوې اوږدې مودې پس نن زمونږ هغه ارمان پوره شو د مينې په نامه يوه ښکلې مجله د ادب او کلتور په دنيا کښې راڅرګنده شوه. او دلته ما ته د پښتو هغه متل راياد شو چې وائي. (( توتان په خپل وخت پخيږي خو  ماشومانو ورته بيړه وي )) او واقعي چې همدا يې صحيح وخت دے او يو داسې وخت کښې د مينې مجله راڅرګنده شو ه چې واقعي نن پښتنو ته د مينې او ورورولۍ ضرورت دے او مينه مجله په خپل قلم سره کولې شي چې د لر او بر پښتنو تر مېنځ هغه مينه او ورورولي راژوندۍ کړي چې پښتنو هيره کړې دي.

  خداے پاک دې تاسو او ستاسو انډيوالانو ته توفيق درکړي چې کوم ارزښتناک کار مو شروع کړے دے په صحيح توګه يې انجام کړئ.

زۀ له تاسو سره د هر ډول ملګرتيا او تعاون ته اماده يم.

                                                                                                                                                                                      په درنښت

                                                                                                                                                                        نديم اختر خان

                                                                              پبي – ضلع نوښار

 

ګرانو او عزتمنو دوستانو سلامونه او نيکې هيلې مې قبولې کړئ

له پېښور نه د مياشتنۍ مينې مجلې په شروع کېدو ډېر خوشحاله شوم ستاسو واقعي چې تاسو د پښتو ادب او کلتور په زمينه کښې يو ډېر ارزښتناک ګام اوچت کړے دے په تېره بيا ستاسو د مجلې دا پاليسي چې بايد يو پښتون دې په خپل ژوندکښې  په مذهب او پښتو دواړو باندې منګولې ښخې کړي يوه ډېره صحيح او د وخت مطابق پاليسي ده.

همدارنګ تاسو چې د هغو پښتنو لپاره چې د نړۍ په مختلفو سيمو کښې پراتۀ دي د مينې مجلې کومه وېبپاڼه شروع کړې ده دا مو هم يو ډېر ګټور قدم اوچت کړې دے. او حقيقت دا دے چې څنګه مينه نوم ښکلے دے دغه شان ستاسو مجله او وېبپاڼه هم ډېره ښکې ده. نو زما لخوا د مجلې او د وېبپاڼې په شروع کولو مبارکي قبوله کړئ او له پاک ربه دعا کوم چې تاسو ته د مذهب او پښتو د خدمت کولو ستر اجر عطا کړي. له تاسو سره د خپل هر ډول قلمي او اخلاقي همکاري اعلانوم.

                                                                                            په درناوي

                                                                             عبدالرحيم درانے - مردان

 

 

 

 

زۀ د مينې مجلې ټولو ګرانو چلوونکو او لوستونکو ته د زړۀ له کومي سلامونه او نېکې هيلې وړاندې کوم.او د پښتو او پښتنو لپاره د دې مجلې د خدمتونو ستائېنه او قدرونه کوم او د لا کاميابۍ دعا يې له پاک ربه غواړم. زۀ به هم د ليکنو له لارې له تاسو سره خپله رابطه ټينګه ساتم.

                                                                     جابر احمد مخلص منګل

                                                                   څمکنو ولسوالي پکتيا ولايت

                                                                             بره پښتونخوا

 

  

 

ګران او قدرمن انور شاهين خانخېل صېبه او د مينې مجلې نورو انډيوالانو !

د تاودو سلامونو  ډالۍ مې قبوله کړئ.

مينه مجله واقعاً په پښتو ادب کښې د يو نوي او ځانګړي باب اضافه ده او انشاء الله اميد لرم چې دا مجله به د پښتنو په يووالي او بېدارۍ کښې خپل بشپړه رول ولوبوي.

ما د پښتو  ډېرې مجلې لوستي دي خو چې کومې د کاڼي کرښې او حقيقت ليکنې په دې مجله کښې تر سترګو کيږي نو دا يواځې د همدې مجلې  ځانګړتيا ده. له پاک ربه د دې مجلې د چلوونکو د  روغ جوړ او خوشحاله ژوند هيله کوم

                                                                           مِظفر خان

                                                                              نوښار

ځواب

مونږ د دغو ټولو قدرمنو مينه والو ډېره ډېره مننه کوو چې په خپلو له مينې په ډکو خطونو سره يې ياد کړو. او د مينې مجلې په خپريدو يې دومره زياته خوشحالي څرګنده کړې ده.

خداے پاک دې مونږ ته هم توفيق راکړي چې دا مجله د پښتنو په معيار پوره وګرځوو. له ټولو عزتمنو لوستونکو څخه غواړوو چې له ستائېنې نه علاوه د مجلې لپاره خپل تنقيدونه او وړانديزونه هم راليږي چې د هغو په بنياد مجله لا زياته ښکلې کړو. اداره

                                                                         

 

                                                                                                      

           

د خټو وران کلے

د خټو وران کلے

 

 

 

عبدالحفيظ مليار - ويانا

د اروپا ښکلو ښــــارو کښــــې ګـــــــرځـــــــم
د خټــــو وران کلــــے مــــــی نـــــۀ هېريــــــږی
ما چی خــــاپوړې پکښی کـــــــړې خلقــــــو
هغه جانــان کلـــــــــــے مـــــی نــــۀ هېريــــږی
هغه ښا يسته د ماشومتـــــوب وختــــونـــه
هغه ښا يستـــــــــه د لېونتـــــوب وختـونــــه
ليندۍ پنډوس او خــــــوسۍ لوبــی به وی
لکـــه مجنـــــون د مئينتــوب وختــــــــــــونه
نجونې ګودر تــــه تلـــی روانــــــــې بــــه وې
پـــــه شـــان د زرکــــــې خرامـــانــې بـــــه وې
پــــــــه دې لاسو بــــه يـــي منګــــی ډکــــــول
څــــومــــــــــره باننګــــه قـــــدردانې بـــــه وې
اوس مــــــې آ شـــاړ شانتې ګـودر ياديــږی
آ هــــر پښتـــــون راتـــه دلبـــر يــــاديــــــــــږی
پـــــــه محبت چـــی به مو غيږ کښی نيــــول
هغــه ميلــــې مـــــو د اختر يـــــــــاديـــــــــږی
حفيظ مليــــار يمـــــه هجـــــــــــران ځپلــــــــے
خمـــــارو سترګـــــــو د جـــــانـــان ځپلــــــــــے
زړګے مې دلتــــــه پټ ګـــــوګل کښې ژاړی
زۀ يمـــــــــه درد افغـــــــانستـــــان ځپلــــــــے
____

 

دا کلے مۀ ورانوئ

 

دا کلے مۀ ورانوئ

 

 

ارواښاد اسحاق ننګيال

 

دا کلی مه ورانوئ

دا کلی مه ورانوئ

ګورئ چې هلته د شنو ولو د شنوسيورو لاندې

ګورئ د شنې ويالې تر څنګه د جلګو د پاسه

يو کوچنے پروت دے

يو کوچنے ويدۀ دے

او ، تر  وړې لوپټې لاندې

په خوب وړو سترګو

د ناز په غېږه کښې کوچني شينکي خوبونه و يني

 

دا کلی مۀ وارنوئ

دا کلی مۀ ورانوئ

ګورئ چې هلته لکه زرکې زمونږ د کلي نجونې

ګورئ چې هلته د بامو پر سر نورسې نجونې

قطار قطار د نمر تر وړانګو خپل پيکي جوړوي

او په مئينو ژبو

د پېغلتوب غوږ کښې د ځوان هوس سندرې بولي

دا کلی مه وارنوئ

دا کلي مه ورانوئ

ګورئ چې هلته د هغو سپېرو کوډلو ځينې

ګورئ چې هلته ددې تورې ترږمۍ له غېږې

ساړۀ زبېرګي جګيږې

سوزمن آواز راځي

او اميدوارې ميندې

د انتظار د بڼ د سرو ګلونو لارې څاري

دا کلی مه ورانوئ

دا کلي مه ورانوئ

کمپيوټر

کمپيوټر څه شے دے، څه کار کوي او پښتو څنګه ليکي؟

 

       

عبدالحليم يوسفزی

جلال آباد، افغانستان

 

کمپيوټر يو بريښنايي (الکترونيکی) وسيله ده چې معلومات  څيړي او ساتي يې. کمپيوټر لاندې برخې لري:

 

کليدړه ( کيبورډ) او مونږک (ماؤس) سره  د کمپيوټر کارونکے خپل معلومات کمپيوتر ته ورکوي.

کمپيوټر کې ډيره مهمه برخه سي پي يو (Central Processing Unit) ده چې د کمپيوټر ټولې عملې

کنترولوي او لارښونه ورته کوي.

 

 

 

            سي پي يو

 

            

                

                                         مونږک